Döngüsel & Sürdürülebilir Ambalajlama - 1

Ambalaj endüstrisinin en güçlü trendlerinin birçoğu döngüsel ekonomi etrafında dönmekte. Bugün döngüsel ekonomiye geçişin birinci adımı olarak kabul elden ‘sıfır atık yönetimi’, pek çok ülkede olduğu gibi Türkiye’de de plastik kullanımının azaltılması yolunda verilen mücadele ile devam ediyor. 2030 yılına kadar, Avrupa Birliği piyasasına sürülen tüm plastik ambalajların, maliyet açısından verimli bir yöntemle tekrar kullanılabilir veya geri dönüştürülebilir olması hedefleniyor. Türkiye’de ise ÇEVKO vakfı ambalaj atıklarının geri kazanımı ve ekonomiye katkısı için çalışmalarını sürdürmekte. Ambalaj sektörünün hammaddesi olan plastiğin kullanımının azaltılmasına yönelik girişimler, sektörün devamlılığının sağlanması için alternatif çözüm önerileri üretmeye teşvik etti. Bültenlerimizde de daha önceden bu alanda çalışan farklı girişimlerin hikayelerine yer vermiştik. Bugün ise sizler için döngüsel ekonomiye uygun sürdürülebilir ambalajlama yöntemlerinden bahsedeceğiz.

1.Geri Dönüşüm için Tasarım
Daha fazla geri dönüşüm elbette büyük bir gelişmedir. Buradaki tek sorun çevre ve ekonomi üzerinde net bir olumlu etkinin nasıl sağlanacağıdır. Geri dönüştürülebilmesi için, tüketicinin kullanımından sonra ambalajın bir dizi işlemden geçirilmesi gerekmektedir. Örneğin ayrılma, temizlik, etiketleme ve renklendirme gibi. Bu gereksinimleri yerine getirmeye çalışan üreticiler, ambalajı üretirken şimdiye kadar yaptıklarından daha fazla malzeme ve enerji kullanmak zorunda kalabilirler. Çoğu geri dönüşüm teknolojisi şu anda çok fazla enerji gerektirmekte ve geri kazanılan malzemenin kalitesi işlenmemiş malzemeden daha düşük. Bu nedenle, tasarlanan ambalajın çevre üzerinde genellikle istenenden daha az net etkisi vardır. Geri dönüşüm için tasarım yapmak, geleceğe dönük bir iş olmakla birlikte, ekonomi ve insanlığın kendisi için kesinlikle zorunludur. Ancak öncelikle, tercihen kapalı döngü bir sistemde, geri dönüştürülebilirliğin geri dönüşüme eşit olmasını sağlamalıyız. Geri dönüşüm alt yapısını göz önünde bulundurarak geri dönüştürülebilir tasarımları kapsamlı hale getirmeliyiz. Önceki haftalardaki yazılarımızdan hatırlayacağınız gibi, geri dönüşüm, döngüsel ekonomideki teknik döngülerin son adımıdır. Bu nedenle sistemi tasarlarken yeniden kullanılabilir ve kolayca yenilenebilir en sonda da en az zararla mümkünse ileri ama mümkün olmadığı durumlarda geri dönüşebilir şekilde tasarımlar gerekiyor.

2.Yeniden Kullanım için Tasarım
Mevcut zihniyetimiz göz önüne alındığında, yeniden kullanımı hayal etmek geri dönüşümden daha zor. Ancak şu anki ambalajlama yöntemimizden de uzaklaşmamız gerekiyor. Yırtıp açmak ve atmak yerine geri dönüştürmeyi düşünmeliyiz. Bunun için yıkama ve sterilizasyona dayanması gereken daha sağlam ambalaj malzemeleri gerekebilir. Ayrıca ambalajı toplamak, yıkamak, sterilize etmek, yeniden doldurmak ve tüketicilere iade etmek için iyi yapılandırılmış bir altyapıya ihtiyacımız var. Yukarıda bahsettiğimiz gibi, özellikle ambalaj özelinde yeniden kullanım kulağa çok kolay alışılacak bir süreç olarak gelmiyor. Fakat gerçekten tüm alışkanlıklarımızı değiştirerek her materyali son anına kadar en doğru şekilde kullanmamız gerekmekte. Buna uygun tasarımların yanında biz tüketicilerin de bilinçli kullanımı çok önemli.

WWF tarafından hazırlanan ‘Plastik Kapanından Çıkış: Akdeniz’i Plastik Kirliliğinden Kurtarmak’ başlıklı rapora göre Türkiye’de kişi başı poşet tüketiminin yıllık 440, toplamda ise 35- 36 milyar olduğu belirtildi.

3.Plastikleri Biyo Plastikle Değiştirmek
Dünyanın en yüksek dağı olarak bilinen Everest Dağı’nın 5 bin metre yüksekliğinde mikro plastik parçaları bulunduğunu biliyor muydunuz? Peki denize atılan plastik poşetleri yutan ve boğulmalarına sebep olan deniz canlılarını? Fosil yakıt bazlı plastikler hayatımızın her noktasında yer alıyor. Ancak plastik tüketimindeki bu korkunç artış artık yerini biyo plastik kullanımına bırakmaya başlıyor. Biyo plastikler fiziksel ve teknik özellikleri bakımında fosil yapılı plastiklere benzese de çevresel zararları daha az olduğu için su ayak izi ve karbon ayak izini iyileştirmeye katkı sağlıyor. Okyanuslarımızda oluşmaya başlayan yeni ‘plastik kıtalar’ daha da büyümeden döngüsel ekonominin biyolojik döngüsüne uygun, atmosfere kolayca karışabilecek inovatif çözümler şart. Bunların en başında da mevcut en doğru çözümlerden biri olduğu için biyo plastik yer almakta. Fakat daha iyisini yapmak yine bizim elimizde.

4.Plastikleri Kağıtla Değiştirin
Doğu Afrika ülkesi olan Kenya 2017 yılında plastik poşet kullanımını yasakladı ve kâğıt poşet kullanımına geçti. Plastik poşet kullananlara ise çok ciddi para cezaları uyguluyor. Kâğıt poşet kullanımı sağladığı enerji tasarrufunun yanı sıra çevre dostu olmasıyla da biliniyor. Bir plastik poşetin doğada kaybolma süresi 1000 yıl sürerken, kâğıdın doğada yok olma süresi ise yalnızca 3 ay sürmekte. Ancak kâğıt hammaddesi elde etmek için ormanlarımızın büyük kısmını yok etmemiz gerekebilir. Bunun önüne geçmek için kâğıdın en etkili şekilde geri dönüştürülmesi için gerekli tesislere ve altyapıya ihtiyacımız var. Böylece orman varlığımızı korumakla birlikte kâğıt ambalaj döngüsünün sürdürülebilirliğini sağlayabiliriz. Bu da aslında döngüsel ekonominin en temel ilkelerinden biri olan inovasyon ile mümkün olacaktır. Burada belki şu fikir de sunulmalı. Ya kağıt kullanımını tamamen durdursak? Ormanlarımızı daha fazla yok etmeden önce dijitalleşme ile günlük hayatımızda, farklı alternatiflerle de zorunlu kağıt kullanımlarını sıfırlasak? Döngüsel ekonominin en sevdiğimiz yanı da bu aslında. Sınırımız yok, tek gereken en inovatif çözümü hayata geçirebilmek.

Şu an içinde bulunduğumuz süreç döngüsel ekonomiye geçiş süreci. Bu geçiş sürecinde elimizde madde madde şu iyileştirmeleri yaparsak her şeyin düzeleceğini gösteren bir yol haritası yok. Bu alanda çalışan herkes sistemin bir bütün halinde değişmesi için çalışmakta ve inovatif fikirler, yol haritaları hazırlamakta. Fakat yine hatırlatmakta fayda var. Bu sorumluluk birkaç organizasyon ya da devletin değil. Bizler de bireyler olarak bu dönüşüme destek verebiliriz. Plastik kullanımını azaltmak, alışverişlerde kendi bez çantalarımızı kullanmak, paketli ürünleri tercih etmemek şu anda verilebilecek çok basit örnekler. Aynı anda 8 milyar insanın plastik poşet kullanmayı bıraktığını düşünsenize… 😊

Haftaya döngüsel ekonomi için sürdürülebilir ambalajlama yöntemlerinin ikinci bölümü ile devam edeceğiz. Herkese keyifli haftalar.