Afgan kadınları: "Tüm dünya bizi yalnızlığa terk etti."

Taliban'ın Afganistan'ın başkenti Kabil'i ele geçirmesinden sonra, 1996-2001 yılları arasında temel özgürlükleri yok olan kadınlar yalnız kaldıklarını ve hayatlarından endişe ettiklerini duyurmaya devam ediyor. 

• Neler olmuştu? İlk kez 1996’da Kabil’i ele geçiren Taliban, yönetimde olduğu dönemde kadınların yanında bir erkek olmadan sokağa çıkmasını yasaklamış; kadınları saçları ve bedeni tamamen örten burkaları giymeye mecbur bırakmıştı. Kadınların kamusal alanda konuşması engellenirken burkasını giymeden evden çıkan kadınlara şiddet uygulanmıştı. Kız çocuklarının eğitim görmesine müsaade etmeyen Taliban, seçili bir grup kadın doktor dışında kadınların çalışmasına da izin vermemişti. 

20 yıllık emek 

• Kadınların kazanımları: BBC Türkçe'nin derlemesine göre Taliban'ın güç kaybetmesinden sonra Afganistan'da kadın hakları anayasal düzende koruma altına alındı. 2009’da Kadına Yönelik Şiddetle Mücadele kanunu kabul edildi. Afganistan’da 2020 yılında kadınların iş hayatına katılım oranı %22, meclisteki kadın milletvekillerinin oranı da %27 olarak kaydedildi. Aralarında Afgan yönetiminin Taliban’la yaptığı barış müzakerelerinde rol üstlenen Fawzia Koofi’nin de bulunduğu birçok kadın üst düzey pozisyonlarda çalışmaya başladı. Okula giden kız çocuklarının sayısında artış yaşanırken kadınların okuryazarlık oranında ilerleme görüldü. 

Taliban'ın ilerleyişi 

ABD'nin Afganistan'dan çekilmesini takiben Taliban vilayetleri ele geçirmeye başladı ve kısa sürede ülke genelinde hâkimiyet kurdu. Taliban'ın ilerleyişi, Kabil'deki kadınların yaşam pratiklerini de etkiledi. Burka fiyatları arttı ve kadınların bir bölümü eşleri tarafından burka almaya zorlandı. The Guardian'a konuşan kadınlar, Taliban’ın gece evlerine girmesinden korktuklarını ve uyanık beklediklerini söyledi. Zorla evlendirilmekten korkan bir kadın, Taliban yönetiminde yaşamaktansa intiharın daha iyi bir seçenek olduğunu ifade etti. Taliban'ın kapı kapı dolaşıp 12 ila 45 yaş arasındaki kadın ve kız çocuklarının listelerini hazırladığı ileri sürüldü. 

• Şeriata göre kadın: Taliban, Kabil’de gerçekleştirdiği ilk basın toplantısında kadın haklarına "şeriat sınırları içinde" saygı göstereceğini açıkladı. Sözcü Zabibullah Mücahid, kadınların çalışabileceğine ve eğitim alabileceğine işaret etti. Örgütün kadınlara karşı ayrımcılık yapmayacağını ve İslami değerlere göre kadın haklarını sağlayacaklarının sözünü verdi.

Afgan kadını için umut var mı? 

• Korkuyla yönetilen bir distopya: Kabil’de fotoğrafçılık yapan Rada Akbar “Taliban’ın ele geçirdiği her şehirle hayaller yok oluyor. Tarihimiz, geleceğimiz yok oluyor. Sanat ve kültür yok oluyor. Hayat ve güzellikler yok oluyor. Dünyamız yok oluyor.” şeklinde konuştu. BBC Türkçe'nin ulaştığı ve daha önce Taliban yönetiminde yaşayan Dr. Sohaila Hamidi, "Taliban, hırsızlık yaptıkları gerekçesiyle 4 kişiyi gözümüzün önünden alıp götürdü. Ertesi gün sokağımızdaki ağaçlarda, hırsızlık yaptıkları için bileklerinden kesilen eller asılıydı.” dedi. Hamidi, Afganistan’daki erkeklerin de Taliban gibi düşündüğünü ve "kadınların 20 yıllık mücadelesinin kaybolduğunu" söyledi. BirGün'ün haberine göre üniversite öğrencisi Haanya Saheeba Malik, Taliban'ın ülkedeki varlığına “Biz sadece yaşamak istemiştik. İstediğimiz şey çok mu zordu? Tüm dünya bizi yalnızlığa terk etti.” sözleriyle tepki gösterdi. Malik, Taliban kontrolü ele geçirmeden önce de kadınların zor şartlar altında yaşadığının ve dünyanın Afgan kadınlarını kaderine terk ettiğinin altını çizdi. 

• Umut var mı? Afganistan’da çalışan foto muhabir Lynsey Addario, The Atlantic için kaleme aldığı yazısında Taliban yönetimini görmemiş bir neslin varlığının umut aşıladığına dikkat çekti. Addario; Afganistan’ın Taliban'ın yıllar önce bıraktığı Afganistan olmadığını, ülkede daha özgür bir halkın ve medyanın bulunduğunu, hayalleri olan kadınların yaşadığı bir Afganistan'ın Taliban'ı beklediğini belirtti.