Elif für Berlin: Berlin, Elif Eralp ile sola dönebilir mi?

Sol Parti’nin (Die Linke) Berlin Büyükşehir Belediye Başkanı ve Eyalet Başbakanı adayı Elif Eralp, 6 Eylül'de Saksonya-Anhalt eyaletinde yapılan ve AfD’nin (Alternative für Deutschland - Almanya için Alternatif) %44 oy oranıyla açık ara birinci çıktığı seçimlerin ardından kısa ama net bir mesaj paylaştı: 

“Bugün tarihsel bir kırılma anına işaret ediyor; ancak tarihin bundan sonraki seyri henüz belirlenmiş değil. Bugün Berlin’de birçok insanın da korku içinde olduğunu biliyorum. Ama hepsine şunu söylemek istiyorum: Yalnız değilsiniz.” 

Gerçekten de bu sonuç Almanya’nın 2. Dünya Savaşı sonrası siyasi ikliminde bir dönüm noktası. 1945 sonrası ilk defa Almanya’nın bir eyaletini aşırı sağcı, yer yer Nazilerle özdeşleşmiş söylem ve sembolleri kullanmaktan geri durmayan bir partinin yönetmesi söz konusu. 

Seçimlerin ardından bütün ülkede bir şaşkınlık hâli göze çarpıyor. Birkaç yıl öncesine kadar bir siyasal anomali olarak görülen AfD bugün ülkenin en hızlı büyüyen partisi durumunda. Üstelik AfD sadece Saksonya-Anhalt gibi eski Doğu Alman eyaletlerinde değil, Almanya’nın batısında da etkisini arttırıyor. Bu etkinin sınanacağı yerlerden biri de 20 Eylül’de yapılacak Berlin eyalet seçimleri.  

Yeni Sol Parti’nin yüzü olarak Elif Eralp

AfD’nin bir eyalette %44 oy alması kadar olmasa da Elif Eralp’in adaylığı da tarihî bir dönüm noktası sayılabilir. Elif partinin göçmen politikalarıyla ters düşen Sahra Wagenknecht’in büyük bir ekiple ayrılmasının, ardından da İsrail-Filistin çatışmasında İsrail’i destekçisi bir pozisyon alan bir grubun (solda kim böyle bir pozisyon alabilir diyebilirsiniz, haklısınız, ama burası Almanya) kopmasının ardından ortaya çıkan yeni Sol Parti’yi temsil eden bir isim. 

• Bütün bu ayrışmaların ardından Sol Parti güç kaybetmek yerine güç kazandı, gençlerin, kadınların ve göçmenlerin ağırlığının arttığı bir parti hâline geldi.  

1980 darbesinin ardından Türkiye’den kaçmak zorunda kalmış sosyalist bir anne-babanın kızı olan, çocukluğundan itibaren ırkçılıkla sınanan, haksızlıklara karşı çıkmak için hukuk okumaya karar veren ve ilkgençliğinden itibaren hem sol örgütlerde hem de göçmen örgütlerinde çalışan Elif tam da bu dönüşümü temsil eden bir aday. 

Parlemento grubunda hukuk danışmanı olarak çalıştığı Sol Parti’ye tam da aşırı sağ karşısında en güçlü durabilecek parti olduğu için 2017’de üye olan Elif, Sol Parti içinde federal meclis üyesi Ferhat Koçak’ın da dahil olduğu LinksKanax ağının da kurucusu. 2021 yılından beri de Berlin Eyalet Meclisi milletvekili. Anketlerde CDU’yla başabaş görünen Sol Parti seçimden birinci parti olarak çıkarsa Berlin’in ilk Türkiye kökenli (ve Almanya’nın ilk Türkiye kökenli kadın) eyalet başbakanı olacak.

Berlin’de kıran kırana bir seçim mücadelesine tanık oluyoruz. Son anketler, Sol Parti ve Hıristiyan Demokrat CDU %19-20 bandında başı çekerken, aşırı sağcı AfD ve Yeşillerin %16-18 bandında yakın takipte olduklarını, sosyal demokrat SPD’nin ise %12-15 bandında beşinci sırada olduğunu gösteriyor. 

Bu tabloyu bir önceki Berlin seçimlerinden ayıran nokta hem AfD’nin hem de Sol Parti’nin oylarını yükseltmiş olması. Bu açıdan Berlin’in seçim atmosferi küresel bir trend olan liberal ana akım siyasetin, merkez sağ ve merkez sol partilerin erimesini, sağda ve solda kendini ana akımdan ayıran ve kendini “kurulu düzen”in (establishment) karşısında, ona alternatif olarak konumlandıran hareketlerin güç kazanmasını yansıtıyor. 

First We Take Manhattan… 

Tıpkı ABD’de olduğu gibi etnik ve dinî anlamda daha homojen olan, ekonomik ve kültürel olarak geri bırakılmış, ihmal edilmiş, yok sayılmış hisseden taşrada sağ güç kazanırken eğitim seviyesinin daha yüksek olduğu, ekonomik ve kültürel sermayeye erişimi olan orta sınıfların ve göçmenlerin yoğun yaşadığı kozmopolit şehirlerde sol yükseliyor. 

Solun yükselişinin önemli bir nedeni de ana akım partilerin aşırı sağın yükselişine karşı durma kapasitelerinin düşüklüğü. AfD örneğinde de gördüğümüz gibi aşırı sağ partiler artık sadece isimlendirme yoluyla (bunlar Nazi, bunlar faşist) marjinalize edilemiyor.  

Bu yükselişin ardında “kurulu düzene”, yani artık ABD’de ve Avrupa’da dahi büyük toplumsal kesimlere iyi bir hayat ve güvenli bir gelecek perspektifi sunamayan liberal kapitalist sisteme ve bu sistemin siyasal, kurumsal yapısına dair bir reaksiyon olduğu ölçüde sistemin “sahiplerinin” bu yükselişe karşı bir strateji geliştirmeleri zorlaşıyor. Bu stratejiyi geliştirebilecek, aşırı sağın cazinesine kapılmış kitlelerin karşısına alternatif siyasal ve toplumsal bir vizyonla çıkabilecek özne olarak ise sol öne çıkıyor. 

• Tam da Trump’ın seçim zaferinin ardından New York’da Zohran Mamdani’nin yaptığı gibi. Elif Eralp de Berlin’de aynısını yapmak istiyor. Bu yüzden sık sık Mamdani ile karşılaştırılıyor.

İster istemez Leonard Cohen’in bir şarkısının "First we take Manhattan, then we take Berlin" (önce Manhattan’ı, sonra Berlin’i alacağız) sözleri akla geliyor. DSA’in (Democratic Socialists of America – Amerika Demokratik Sosyalistleri) sloganları, sembolleri Berlin’de de müthiş rağbet görüyor. Gerçekten de Eralp ve Mamdani’nin hem vaatleri hem siyasal-ideolojik pozisyonları ve aktivist geçmişleri, hem göçmen kimlikleri hem de (Elif Zohran kadar olmasa da) gençlikleri benziyor. 

Fakat elbette Almanya’nın siyasal sistemi ABD’ninkinden epey farklı ve Sol Parti seçimden birinci çıksa dahi Eralp, Mamdani gibi şehri (ve eyaleti – Berlin Alman federal sisteminin bir eyaleti aynı zamanda) tek başına yönetemeyecek, SPD ve Yeşiller ile bir koalisyon kurmak durumunda kalacak. 

Elif Eralp’in Berlin vizyonu 

Peki Elif Eralp'in Berlin için alternatif vizyonu ne? Aslında Eralp'in programını diğerlerinden ayıran ve ona radikal bir karakter kazandıran unsur, yine Mamdani örneğinde olduğu gibi, Berlin’in konut sorununa yaklaşımı. 

• Hatta eğer fotoğraflarına yakından bakarsanız boynundaki altın renkli kolyede “Mietendeckel” yani kira tavanı yazdığını görürsünüz. 

Kira tavanı demek belli bir büyüklükteki bir dairenin (metrekare bazında) belli bir fiyatın üzerinde kiralanamaması demek. Kira tavanı 2020 yılında Sol Parti’nin de küçük ortağı olduğu SPD, Yeşiller ve Sol koalisyonu sırasında Berlin Parlementosu'nda yasalaşmıştı. Fakat Alman Anayasa Mahkemesi konunun federal meclisin yetki alanına girdiği gerekçesiyle yasayı iptal etti. 

Ne var ki solcular vazgeçmiş değil. Sol Parti’nin vaatlerinden biri bu yasayı federal düzeyde yeniden gündeme getirmek. Ama bu olana kadar da boş durulmayacak. Öncelikle kira tavanı belediyenin şirketleri aracılığıyla sahip olduğu sosyal konutlarda uygulanacak. Daha da önemlisi 2021 yılında bir referandumla oylanan, %59 oy oranıyla kabul edilen ve 3.000’den fazla konuta sahip olan büyük emlak şirketlerinin kamulaştırmasını öngören yasa teklifi hemen uygulamaya koyulacak. 

• Bu 200.000’in üzerinde konutun kamulaştırılması demek. Sol Parti buna ek olarak 75.000 civarında da uygun fiyatlı yeni konut yapılmasını öngörüyor. 

Bu sosyal konut politikasının Berlin için ne kadar hayati olduğunu anlamak önce Berlin’deki konut krizini anlamak lazım. 20 yıl öncesine kadar bir ucuz kira cenneti olan Berlin bugün tam bir konut cehennemine dönmüş durumda. Berlin’de bir ev kiralamak için az çok sizin koşullarınızdaki 60-70, bazen 80-100 kişiyle birlikte başvuru yapmak vaka-i adiyeden sayılır oldu. 

Tabii bu durumda ev kiraları inanılmaz yükseldi. Berlin’de uygun kiralı, merkezî bir ev bulmak piyangoyu tutturmak gibi bir şey artık. Nitekim Elif de (ilk ismini kullanmamın sebebi kampanyasında da böyle kullanılması, ayrıca Berlin’e ilk geldiğimde tanıştığım, hayatının son 12-13 yılına tanık olduğum yakın bir arkadaşım olması) çocukları olduğundan beri, belki 7-8 yıldır ev arıyor ve son beş yıldır eyalet meclisinde olmasına rağmen kendi bütçesine uygun bir ev bulamıyor. Durum o derece vahim yani. 

Sol Parti’nin Berlin seçim programında kira ve konut sorununun yanı sıra toplu taşıma ücretlerinin düşürülmesi; otobüs, tren ve metroların temiz, dakik, güvenli hâle getirilmesi, son yıllarda iyice yoğunlaşan çöp sorunun çözülmesi, okullardaki öğretmen açığının kapatılması ve gerekli yenilenmelerin yapılması (Almanya’da eğitim federal hükümetin değil eyalet hükümetlerin yetki alanında), elbette ırkçılık ve ayrımcılığa karşı etkin mücadele var. 

İki ateş arasında

Sol Parti’nin seçim programı ayrıntılı ve iddialı. Elif de bugüne kadar bu programı çok yetkin ve etkili bir biçimde savundu ve partisini anketlerde birinci sıraya taşıyabildi. Fakat ana akım medyayla yaptığı röportajlarda kendisine bu programın ayrıntılarından çok antisemitism meselesi soruldu. Hem de tekrar tekrar antisemitizmi her formuyla lanetlediğini, Berlinli Yahudilerin koruması konusunda somut bir plana sahip olan tek aday olduğunu anlattığı hâlde. 

Almanya’da İsrail’in Gazze’de yaptığı soykırımı tanıyan ve İsrail’in kayıtsız şartsız desteklenmesine karşı çıkan bir partinin adayı olduğu için bir tür engizisyon rejimine tabi tutuldu ve tutuluyor Elif. Alman sağı kendi tarihlerinin merkezî bir unsuru olan antisemitizmi solcuların ve göçmenlerin (Elif de malum, kesişim kümesinde) üzerine yıkmaya çok hevesli olduğu ve İsrail’e yöneltilen her türlü eleştiriyi antisemitizm olarak yaftaladığı için bu sorgulama, soruşturma hâli bitmek bilmedi. 

• 28 Ağustos’ta Sol Parti’nin Neukölln teşkilatının organize ettiği seçim etkinliğinde sahneye çıkan rapper Dahabflex’in “Stop the Genocide” (Soykırımı Durdur) şarkısını söylemesiyle de zirveye çıktı.

Şarkının içinde geçen “Yalla yalla İntifada” ve “Death to IDF” (İsrail ordusuna ölüm) ifadeleri ana akım medya ve siyasi parti temsilcileri tarafından hızla skandalize edildi. CDU adayı Stefan Evers Yeşiller ve SPD’yi Sol Parti ile koalisyon yapmamaya çağırırken Yeşiller ve SPD adayları Werner Graf ve Steffen Krach, Sol Parti Berlin yönetimi ve Elif’in bu konuda aldığı tavrın Sol Parti’nin Berlin’i yönetip yönetemeyeceği konusunda (yani Sol Parti ile koalisyon yapılıp yapılmayacağı konusunda) belirleyeci olacağını söylediler. Yani Sol Parti Berlin yönetimi ve adayını tehditkar açıklamalarla bu konuda sert bir tavır almaya zorlandılar. 

Nihayetinde Elif bu gösteriyi en sert şekilde kınadığına, şiddete ve insanların öldürülmesine yönelik çağrıları kesinlikle kabul etmediğine dair net bir açıklama yaptı. Bu sefer de hem parti içinde hem de dışında Filistin ile dayanışma üzerinden aktive olan bazı kesimlerin tepkisini çekti. Yani tam anlamıyla iki ateş arasında kaldı. Bütün bu kaos anketleri etkiledi ve Sol Parti bu olayların ardından anketlerde CDU’nun arkasına düştü. 

Şu anda ise durum başabaş görünüyor. Kimi siyaset yorumcuları AfD’nin Saksonya-Anhalt’daki başarısının Berlin’de Sol Parti’ye yarayabileceğini, tepki oylarıyla Sol Parti’nin tekrar birinci sıraya yerleşebileceğini söylüyorlar. Yarış heyecanlı, sonuç önemli. Berlin’in başına Elif gelecek mi göreceğiz.