Erdoğan Arnavutluk'ta: Avrupa Birliği üyeliğine iki farklı duruş

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 2022’nin ilk yurt dışı ziyaretini dün Arnavutluk’a gerçekleştirdi. Arnavutluk Başbakanı Edi Rama'yla Balkanlar'daki durumu konuştuklarını belirten Erdoğan, "Buradaki barışı ve huzuru çok önemsiyoruz. Üzerimize düşeni nasıl yaptıysak, bundan sonra da aynı şekilde huzurun teminatı için garanti ülkelerden birisiyiz. Kardeşlik hukuku farklıdır. Ne zaman nerede ne olacak bunun sorgulaması yapılmaz. Yardımlarımız kardeşlik hukukuna dayalıdır." dedi. 

Arnavutluk'a yatırımlar 

Erdoğan ülkeye gerçekleştirilen yatırımlarla ilgili de "Arnavutluk'taki depremden sonra bölgeye yardıma koşan ilk ülkenin Türkiye olması, aramızdaki güçlü dayanışmanın en büyük ispatıdır. Bugün toplam 522 konutu içeren, yaklaşık 42 milyon avroya mal olan evleri teslim ediyoruz." ifadelerini kullandı.

• Bir adım geriden: Ocak 2021’de dönemin Ticaret Bakanı Ruhsar Pekcan, Türkiye merkezli 600’den fazla firmanın Arnavutluk'taki yatırımlarının piyasa değerinin 1 milyar dolara yaklaştığını, “bu sayının daha da artması için önemli fırsatlar olduğunu” söylemişti. Türkiye’nin ülkede inşa ettiği Türkiye-Arnavutluk Fier Dostluk Hastanesiyse Nisan 2021’de açılmıştı.

AB üyeliğine farklı duruş  

Ziyaret öncesinde Financial Times’a konuşan Arnavutluk Başbakanı Edi Rama, Avrupa Birliği üyeliği hakkında açıklamalarda bulundu. Rama, Balkan ülkelerine "üyelik hayaline inancı sürdürme" çağrısında bulunarak "Diğer ülkeler para, yatırım ve hatta havyar getirebilir; fakat bu ülkeler işleyen ve özgür bir ülke inşa etmek için ihtiyacınız olan şeyleri getiremez" diye konuştu. Haberde Rama’nın "diğer ülkeler" ifadesiyle açıkça isim belirtmese de "bölgedeki etkisini artırmaya gayret eden Rusya, Çin ve Türkiye’yi kast ettiği" öne sürüldü. 

Cumhurbaşkanı Erdoğan ise Avrupa Birliği'nin Türkiye'ye yönelik tutumu konusundaki bir soruya, "Burada AB'nin yaklaşım tarzından öte bizim için NATO'nun yaklaşım tarzı önemli. Çünkü Avrupa Birliği henüz Türkiye'yi üye olarak kabul etmiyor ki. Oyalama taktiği devam ediyor. Biz NATO'nun güçlü bir üyesiyiz" yanıtını verdi.

AB üyeliği süreci

Türkiye haricinde Balkanlarda Karadağ, Sırbistan, Kuzey Makedonya ve Arnavutluk, AB üyeliğine aday ülkeler arasında bulunuyor. Türkiye 2005, Karadağ 2012, Sırbistan 2014, Arnavutluk ve Kuzey Makedonya ise 2020'den beri üyelik müzakerelerine devam ediyor. Kosova ve Bosna-Hersek ise “potansiyel aday” olarak tanımlanıyor.

Türkiye ile aynı yıl müzakerelere başlayan Hırvatistan’ın 2013’te tam üye olarak kabul edilmesinden sonra genişlemeyen AB’ye aday ülkelerin tam üye olarak kabul edilmesi yakın gelecekte beklenmiyor. 

"Demokratik standartlar" sorunu 

Üyelik müzakerelerinin yanı sıra "AB'nin demokratik standartlarından ödün verdiği" eleştirileri yapılıyor. Geçtiğimiz haftalarda Macaristan Başbakanı Viktor Orbán, Bosna-Hersek'in Avrupa Birliği'ne üye olma hedefini desteklediklerini; fakat "2 milyon Müslümanın yaşadığı bir devletin güvenliğinin nasıl yönetileceğinin önemli bir konu" olduğunu söylemişti. Bosna-Hersek'ten Başmüftü Hüseyin Kavazoviç Orbán'ı yabancı düşmanı ve ırkçı olmakla suçlamıştı.

Avrupa Parlamentosu üyeleri de yayımladıkları bir mektupta AB Komşuluk ve Genişlemeden Sorumlu Komisyon Üyesi Oliver Varhelyi'nin "Bosna Hersek'ten ayrılmak isteyen Milorad Dodik'le iş birliği yaptığı" iddiasına yer vermiş ve Varhelyi hakkında soruşturma başlatılmasını talep etmişti.

• Değerlendirme: Politico sitesinde yer alan bir yazıda Varhelyi’nin yerine Polonya’nın AB Büyükelçisi Andrzej Sadoś'un atanabileceği öne sürüldü. Yazıda AB kurumları ile demokratik standartlar konusunda tartışmalar yaşadığı belirten Sadoś'un bu göreve getirilmesinin, aday ülkelere "demokratik standartlara erişmelerinin gerekliliği" konusunda yanlış mesaj gönderebileceği belirtildi.

Aday ülkeler, Sırbistan’da 16 Ocak’ta gerçekleşen ve %60 oyla kabul edilen yargı reformu gibi AB ile entegrasyon çabaları gösterse de liderler süreçten ve AB'nin tutumundan sık sık şikâyet ediyor.

Hayal kırıklığı ortak

Erdoğan, geçtiğimiz hafta "Avrupa kıtasının bir parçası olan Türkiye, AB'ye tam üyelik hedefine bağlıdır." demiş; Türkiye’nin attığı adımlara rağmen AB’den beklediği karşılığı göremediğini söylemişti. 

Rama da 2015’teki mülteci krizinden bu yana AB’nin "hevesle değil korkuyla" hareket ettiğini, "iç politikada radikal olmayan hükümetlerin de radikalleşmeden etkilendiğini" ve Balkanlardaki milletçilikten ziyade AB’deki milliyetçiliğin bölge ülkelerinin üye olmasının önünde engel oluşturduğunu söyleyerek hayal kırıklığını dile getirdi.