Ara buluculuk teklifi: Bosna'da neler oluyor?

Millî Savunma Bakanı Hulusi Akar, "Bosna Hersek halkı bizim için bir bütün. Balkanların bir parçası olan Türkiye olarak, burada Bosna Hersek'in istikrarı ve bütünlüğüne çok önem veriyor, değerli görüyoruz." dedi. Bosna Hersek ilişkilerini her alanda geliştirmek istediklerini vurgulayan Akar, ayrılıkçı söylemlerin kimseye faydası olmadığını belirterek talep edildiği takdirde ara buluculuk dâhil her konuda Türkiye'nin üzerine düşeni yapacağını söyledi.

Bosna'da neler oluyor?  

Bosna Hersek'te iki entiteden biri olan Sırp Cumhuriyeti lideri Milorad Dodik, ekim ayında ülkenin askerî, yüksek yargı ve vergi yönetiminden çekileceklerini söyledi. Bosna Hersek'i "başarısız bir ülke olarak" nitelendiren Dodik, siyasi anlaşmazlığın çözülebilmesinin tek yolunun "Bosna Hersek'in ortadan kaldırılmasıyla" mümkün olabileceğini iddia etti. Açıklamadan kısa süre sonra Dodik, meclis oylamasıyla Sırp Cumhuriyeti'nin kendi ilaç düzenleme dairesini oluşturmak için hazırlığa başladı. 

• Bosna yönetimi: Bosna Hersek'te, Bosna Hersek Federasyonu ve Sırp Cumhuriyeti olmak üzere iki entite bulunuyor. Boşnak, Hırvat ve Sırp olarak üç kurucu halktan oluşan ülkede her halkın bir üyesinden oluşan Devlet Başkanlığı Konseyi bulunuyor. Konsey başkanlığı 8 ayda bir dönüşümlü olarak değişiyor ve başkanlık seçimleri 4 yılda bir yapılıyor.
• Krizin nedeni: Uzun zamandır Bosnalı Sırpların bağımsızlığını savunan Dodik'in bu hamlesi hakkında farklı görüşler bulunuyor. Krizin, BM'nin Bosna'daki Yüksek Temsilcisi Christian Schmidt'in selefi Valentin Inzko'nun temmuz ayında Srebrenica soykırımının inkârını yasaklaması nedeniyle çıktığı düşünülüyor. Analistlerden bazıları ise Dodik'in çıkışının nedeninin büyük olasılıkla kendi düşen popülaritesinden ve partisinin geçen yıl yapılan belediye seçimlerinde gösterdiği kötü performanstan kaynaklandığını söylüyor.

Schmidt de ülkede bölünme tehlikesinin olduğunu ve çatışmaya dönüşün "gerçek" bir ihtimal olarak değerlendirildiğini kaydetti. Schmidt, "Bosnalı Sırplar'ın kendi silahlı gücünü oluşturması kırmızı çizgidir." dedi.

Ülkeler ne diyor?

Almanya Dışişleri Bakanı Heiko Maas, "Bosna Hersek'in parçalanması için aktif bir şekilde çalışan bir entiteye Alman vergi mükelleflerinin parasını kanalize edemeyiz ve etmeyeceğiz." ifadelerini kullandı.

Rusya Dışişleri Bakanı Sergey Lavrov'un da Bosna Hersek'in bağımsızlığını, egemenliğini ve toprak bütünlüğünü desteklediği aktarıldı.

Avrupa Birliği, ABD, Birleşik Krallık, Almanya, Fransa ve İtalya yaptıkları ortak açıklamada; Bosna Hersek'te Sırpların başlattığı geri çekilme sürecini kınadıklarını belirterek bunun Balkan bölgesindeki istikrarı tehdit ettiğini ve Bosna Hersek'in AB üyelik sürecini de tehlikeye attığını vurguladı. 

AB Komisyonu'nun genişlemeden sorumlu üyesi Oliver Varhelyi de Avrupa Birliği'ne giriş sürecinde olan Bosna Hersek ziyaretinin ardından "Bosna Hersek'e yönelik Avrupa perspektifinin gerçek ve güvenilir olduğunu tüm muhataplarıma açıkladım. Ana mesajım; liderlerin gerilimi azaltmak için adımlar atması gerektiği" ifadelerini kullandı. 

Türkiye'nin tutumu 

Cumhurbaşkanı Erdoğan kasım ayında "Bosna Hersek'in çok kültürlü ve etnik kimlikli yapısının korunarak istikrara kavuşması için hiçbir ayrım yapmadan destek verdik. Dayton Barış Anlaşması'ndan bu yana Bosna Hersek'te geçmişteki gibi müessif hadiselerin yaşanmasının önündeki en büyük engel Türkiye olmuştur." açıklamasını yaptı. Erdoğan, Türkiye'deki Boşnak sivil toplum kuruluşlarının temsilcilerini kabulünde de "Merhum Aliya İzzetbegoviç'in emanetine halel getirmeyiz." ifadelerini kullandı. Tüm bu gelişmeler Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın hem Boşnak hem Sırp taraflarıyla ilişkileri sıkı tutmak istediği şeklinde yorumlandı.  

Konu hakkında T24'e konuşan siyasi analist ve gazeteci Hamdi Fırat Büyük, Türkiye'nin olası bir iç savaş durumunda Saraybosna'ya yardım etmeme gibi bir durumu olmayacağını söyledi. Türkiye'nin üçlü bir mekanizma üzerinde çalıştığını düşünen Büyük, "Bu büyük bir olay, çok ses getirir ve ben bunu batıyla olan ilişkileri tamir etme açısından da bir fırsat penceresi olarak görüyorum." dedi.