On beşinci G20 Liderler Zirvesi 21- 22 Kasım 2020 tarihlerinde tamamlandı. Dünyanın en büyük yirmi ekonomisini temsil eden liderlerin her yıl bir araya geldiğini ve dünya ekonomisine ilişkin kararlar aldığını basından takip ediyoruz. Takip ettiğimiz haberler bizlerin G20’nin işleyiş mekanizmasına dair bilgi sahibi olduğumuz ön kabulüyle oluşturuluyor. G20’nin kuruluş gayesini, liderler zirvesinin önemini ve seçilen gündem konularının mantığını anlamak; takip ettiğimiz haberleri daha anlamlı kılacaktır. Bir yıl boyunca Suudi Arabistan’ın dönem başkanlığında sürdürülen G20 diplomasi trafiğinin finalini temsil eden Sanal Liderler Zirvesi’ni bir de bu gözle inceleyelim.

• Neden G20? G20’nin daha doğrusu hâlâ ayrı zirvelere devam etmekte olan G7’nin kuruluş hikâyesi 1970’lere dayanıyor. İlk olarak 1973 yılında doların devalüasyona uğramasıyla dünya ekonomisinin çıkmaza girmesi sonucu ABD davetiyle Birleşik Krallık, Fransa, Almanya ve Japonya finans bakanları informel bir görüşme için toplandı. Daha sonra 1975 ve 76’da sırasıyla İtalya ve Kanada’nın katılımlarıyla bu toplantılar gelenekselleşmiş G7 toplantıları hâline geldi. 1999 yılında Kanada finans bakanının girişimiyle bugün bildiğimiz anlamda G20; 19 ülke ve Avrupa Birliği’ni kapsayacak şekilde* oluşturuluyor ve 2008’e dek bakanlar düzeyinde toplantılarla ilerliyor. Başlangıcından itibaren bakıldığında G20’nin kuruluş ve ilerleme sürecinin “finansal kriz çözücülüğü” misyonuyla şekillendiği görülüyor.
   
• Liderler Zirvesi: 2008 Küresel Finans Krizi'nin ardından G20 bir dönüşüme uğradı ve bakanlar düzeyindeki toplantılar Liderler Zirvesi'ne dönüştürüldü. İlk Liderler Zirvesi 14-15 Kasım'da Vaşington'da gerçekleştirildi ve G20’nin organizasyon yapısı tamamen değişti. 2008’den itibaren Troyka adı verilen üçlü bir sistemle G20 dönem başkanlığını yürüten ülke, kendisinden bir önceki dönem başkanı ve bir sonraki dönem başkanı ülkeyle gündemi belirliyor. Bu yılki Troyka ülkeleri 2019 dönem başkanı Japonya, 2020 dönem başkanı Suudi Arabistan ve 2021 dönem başkanı İtalya idi.
   
• 2020 Sonuç Bildirgesi: Kriz çözücü rolündeki G20’nin gündem maddelerinin büyük bir kısmını Covid-19 oluşturdu. Pandemi nedeniyle bütün uluslararası toplantıların sanal olarak gerçekleştiğini, aşının hâlâ uygulamaya geçmediğini ve tüm ekonominin pandemiden etkilendiğini düşünürsek bu durum şaşırtıcı değil. 
   

Sonuç Bildirgesi'nin önemli başlıkları
 

• Covid-19: Teşekkür ve kapanış cümlelerinin de dâhil olduğu 38 maddelik sonuç bildirgesinin 9 maddesi Covid-19’a ayrılmış durumda. Dünya liderleri aşının yaygınlaştırılması ve küresel sağlık için çalışma sözünü veriyor. Ayrıca Finansal Sektör başlığı altında pandemi nedeniyle ekonomik zorluk yaşayan ülkelere IMF ile destek sağlanacağı da taahhüt ediliyor.
  
  
  • Bir adım geriden: 19 Nisan’da gerçekleştirilen G20 Sağlık Bakanları Toplantısı’nda G20 üyelerinin Dünya Sağlık Örgütü'yle (DSÖ) küresel sorumluluk alacağı duyurulmuştu.
     
• İklim krizi: G20 liderleri; Sürdürülebilir Bir Gelecek için tarım, su kaynakları, karbon emisyonlarının düşürülmesi gibi konularda aktif rol oynama sözü veriyor. Ayrıca 26'ncı BM İklim Değişikliği Konferansı’nda (COP26) Paris İklim Anlaşması doğrultusunda alınacak kararlara destek olunacağının altı çiziliyor. Türkiye ise bildirgedeki bu maddeye, “Mevcut iklim mimarisindeki adaletsiz statüsü nedeniyle Türkiye, Paris Anlaşmasını henüz onaylamamıştır. Sera gazı emisyonlarında ihmal edilebilir düzeyde (%1’den az) tarihsel sorumluluğu bulunan gelişmekte olan bir ülke olarak Türkiye, bütün tarafların karşılıklı anlayışı ve katkısıyla bu soruna adil, makul ve tümüyle tatmin edici bir çözümün mümkün olan en kısa zamanda, tercihen COP26’te bulunmasını dört gözle beklemektedir." cümleleriyle şerh koydu.
  
  
  • ABD: Donald Trump’ın 2017’de ABD’nin Paris İklim Anlaşması’ndan çekileceğini duyurmasının ardından 4 Kasım 2020’de süreç tamamlandı ve ABD anlaşmadan resmî olarak çıkan ilk ülke oldu. 2020 seçimlerinin galibi olarak 20 Ocak 2021’de 46'ncı ABD Başkanı olarak göreve başlayacak olan Joe Biden’ın ajandasında ise anlaşmaya geri dönmek ilk sıralarda yer alıyor. Biden döneminde iklim krizi ve küresel iş birliği gerektiren diğer konularda Vaşington'un diğer liderlerle birlikte hareket etmesi bekleniyor.
     
• Küresel kalkınma: Bildirgenin büyük bir çoğunluğu, liderlerin küresel ve sürdürülebilir bir kalkınma için oluşturdukları planlardan oluşuyor. Buna göre ticaretten altyapı yatırımlarına, işsizlikten kadınların desteklenmesine kadar geniş bir spektrumda, BM Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri'yle uyumlu taahhütler sıralanıyor.
   
• Çok taraflılık ilkesi: Zirve sonrası açıklama yapan AB Konseyi Başkanı Charles Michel ve Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen; Zirve’de konuşulan konuların ve çıkan sonuçların tüm uluslararası organizasyonlar tarafından uygulanması gereken önemli çıktılar olduğunu vurguladı. Küresel anlamda G20, BM şemsiyesindeki ajanslar, DSÖ, Dünya Ticaret Örgütü, OECD gibi tüm kurumların iş birliğiyle geleceğimiz için çözümler üretilmesi amaçlanıyor. Öte yandan G20 bildirgelerinin yasal olarak bağlayıcı bir niteliği bulunmadığı için söylemlerin politikaya dönüşmesi liderlerin inisiyatifinde.
   

*Alfabetik sırayla: Almanya, Amerika Birleşik Devletleri, Arjantin, Avustralya, Birleşik Krallık, Brezilya, Çin Halk Cumhuriyeti, Endonezya, Fransa, Güney Afrika, Hindistan, İtalya, Japonya, Kanada, Kore Cumhuriyeti (Güney Kore), Meksika, Rusya Federasyonu, Suudi Arabistan, Türkiye.