Gazze'de 'savaş arabaları': Ortadoğu'nun yeni kodları nasıl yazılıyor?

İsrail ordusu Pazar günü itibarıyla Gazze Şeridi’nin kuzey ve güney bölgelerinde “kapsamlı kara operasyonları” düzenlemeye başladığını duyurdu. Hafta sonuna Gazze’deki işgali derinleştirmek üzere “Gideon’un Savaş Arabaları” adını verdiği operasyona geçiş yaptığını ilan ederek başlayan İsrail, tüm rehinelerin serbest bırakılması, Hamas’ın Gazze’den çıkarılması ve bölgenin silahsızlandırılmasını içeren bir “kalıcı ateşkes” planı için Katar’ın başkenti Doha’da Hamas'la görüştüğünü de açıkladı.

Başbakan Binyamin Netanyahu, askerî plandaki bu değişikliğin ordunun önerisiyle hayata geçirildiğini vurgularken “Hamas’ın yenilgiye uğratılması için askerî operasyonun genişletilmesi” gerektiğini belirtti. Bu yeni harekatın sınırlarının ne olduğu net bir şekilde açıklanmadı ancak Times of Israel, Cumartesi günü ilk hedef alınan bölgenin İsrail ordusunun Gazze’de ayak basmadığı nadir bölgelerden biri olan Deyr el-Belah olduğunu aktardı. Ordunun açıklamasına göre saldırıya 5 ayrı tümen katılıyor bu da on binlerce askerin sahada olduğu anlamına geliyor. Fakat bu askerler Pazar gecesi itibarıyla Gazze ve Han Yunus’un kent merkezlerine giriş yapmamıştı.

İsrail ordusu hafta sonu boyunca hava saldırılarına devam etti. Bölgede okullar, hastaneler, yerinden edilenlerin çadır kampları dahil 670 nokta vurulurken Sağlık Bakanlığı yetkilileri 24 saatte en az 153 kişinin hayatını kaybettiğini açıkladı.

• Öte yandan: İsrail ordusunun 19 Ocak’ta varılan ateşkesi bozduğu tarih olan 18 Mart’tan bu yana düzenlediği saldırılarda ölenlerin sayısı 3 bin 193’e çıktı. Gazze Şeridi’ndeki İsrail saldırılarında 7 Ekim 2023’ten beri 53 bin 339 kişi hayatını kaybetti.

Doha görüşmelerinde Netanyahu’nun şartları

Bir yandan Doha’da Hamas’la yapılan görüşmeler devam ederken diğer yandan Gazze'de saldırılarını şiddetlendiren İsrail ordusunun sözcüsü Effie Defrin, hedefin Gazze’yi birbiriyle ilişkisiz bölgelere ayırmak olduğunu, ordunun operasyon düzenlediği noktalarda yaptıkları duyurularla halkı bölgeyi terk etmeye çağırdıklarını söyledi.

İsrail hükümeti Hamas’ın elinde hâlâ 21 rehine ve “esaret altında ölen” 30 kişi olduğunu düşünüyor. Görüşmelerde ilk kez Hamas’la kalıcı bir ateşkes anlaşmasına varılabileceğine işaret eden Netanyahu, şartlarını tüm rehinelerin serbest bırakılması, Hamas liderleri ve militanlarının Gazze’yi terk etmesi ve Gazze Şeridi’nin tamamen silahsızlandırılması olarak açıkladı. Hamas, “silah bırakma”yı kabul etmeyeceğini daha önce açıklamıştı. Bazı analistler iç muhalefete dikkat çekerek Netanyahu’nun “rehineler için elinden geleni yaptığı” imajı çizmeye çalışıyor olabileceğini söylüyor.

Trump’ın Körfez turu değişimin habercisi mi?

Hem sahadaki hem masadaki gelişmeleri hızlandıran bir diğer olası faktör de ABD Başkanı Donald Trump’ın taraflardan memnuniyetsizliği. Trump’ın 13-16 Mayıs tarihlerinde Suudi Arabistan, Katar ve BAE’yi kapsayan Körfez turundaki açıklamaları, Suriye lideri Ahmed Şara’yla el sıkışması, Yemen ve İran’la barış müzakerelerinde bulunması ve Tel Aviv’e uğramaması İsrail medyasında ABD ve İsrail yönetimleri arasındaki “ciddi gerilim”in işareti olarak yorumlandı. Trump, bu söylentileri yalanladı ve Ortadoğu'daki liderlerle ilişkilerini geliştiriyor olmasının Netanyahu için de faydalı olduğunu söyledi.

New York Times’ta bu gelişmeleri yorumlayan Michael D. Shear, Trump’ın ilk başkanlık döneminde ilk yurt dışı ziyaretini İsrail’e yaptığını hatırlatarak bugünkü durumun bir politika değişikliğini yansıtıyor olabileceğini ifade etti. 

• İsrail’in eski ABD Büyükelçisi Itamar Rabinovitch’e göre ilgisi, müreffeh Körfez ülkelerine kayan Trump, Netanyahu’yla Gazze meselesi üzerinden vakit kaybetmek istemiyor çünkü İsrail’in de Hamas’ın da bu konuda katı tutumlarını değiştirmemesinden bıkmış durumda. Trump’ın İran ve Yemen konusunda diyaloğa açık kapı bırakan tutumu da İsrail’in umduğundan epey farklı.

Bu yorumlara göre Trump, Körfez ülkelerini “iş yapmaya uygun” ve “güvenilecek kadar zengin” yönetimler olarak görüyor ve “Ortadoğu’nun geleceğinin parlak” olduğunu düşünüyor. Riyad, Doha ve Abu Dabi’nin şatafatının keyfini sürmek varken Netanyahu’nun taş üstünde taş bırakmadığı kentlerle uğraşmak istemiyor. 

Bu tutum, İsrail basınında yansıtıldığı kadar—örneğin Haaretz, Trump’ın Netanyahu’ya "kovuldun" mesajı verdiğini söylüyor—sert olmayabilir ama İsrail’e bir mesaj içerdiği de tahmin ediliyor. İsrail şimdilik bu mesaja şiddeti artırarak yanıt verse de bunun da arkasında Doha’daki görüşmeleri hızlandırmak için Hamas’a diz çöktürme motivasyonunun olduğu tahmin ediliyor.