Geçim krizi: Açlık sınırı, gıda fiyatları, faturalar

Geçtiğimiz hafta Memur-Sen’in paylaştığı verilere göre; Türkiye’deki 4 kişilik bir ailenin açlık sınırı 5 bin 263 lira, yoksulluk sınırı ise 14 bin 534 lira oldu. Türk-İş açlık sınırını 5 bin 323 lira yoksulluk sınırını 17 bin 340 lira, Birleşik Kamu-İş ise açlık sınırını 6 bin 170 lira, gıda dışı zorunlu harcamaları 12 bin 304 lira olarak açıklamıştı. 

Öte yandan TÜİK verilerine göre Türkiye’de nisan ayında enflasyon yıllık %69,97 ile 20 yılın zirvesini gördü. En yüksek artış grupları da sırasıyla ulaştırma, gıda ve alkolsüz içecekler ile ev eşyası oldu.  

Yükselmeyen tek kalem: Asgari ücret

Açlık ve yoksulluk sınırı aydan aya yükselirken enflasyon da yine aydan aya zirve tazeliyor. Bu artışların yanında, en son yıl başında zamlanan asgari ücret ise 4 bin 253 lirada sabit durumda. DİSK’in "Asgari Ücret Gerçeği-2022" başlıklı raporuna göreyse Türkiye'de 10 milyon kişi asgari ücretle, 3 milyon 400 bin işçi ise asgari ücretin altında bir ücrete çalışıyor. Bu koşullarda, Türkiye’de yaşayan birçok kişinin harcamaları artarken gelirleri sabit kalıyor. Peki, insanlar nasıl geçiniyor? 

Gıdanın "farkı"

Dün üç marketi gezerek ana ihtiyaç gruplarında yer alan 20 farklı kalem belirledik ve fiyat karşılaştırması yaptık. Marketlerde belirlediğimiz ürünler ve fiyat karşılaştırmaları şu şekilde: 

^{Not: "Market 1" orta, "Market gelir 2" ucuz ve "Market 3" çok ucuz olarak adlandırılan zincir marketlerin ürünlerini baz alıyor.}  

Tabloya bakıldığında birçok üründe marketler arasında fiyat farkının dikkate değer olduğu görülüyor. Özellikle hijyen ürünlerinde fark dikkat çekerken sebzeler arasında farkın daha dar olduğu, kahve ve süt gibi ürünlerde de son derece az olduğu belirleniyor. Suda fiyat değişmiyor, kahve de neredeyse aynı kalıyor. Mercimek, makarna, yoğurt ve peynirde Market 3’ün "ciddi" bir fiyat farkını yansıttığı görülüyor. 

Asgari ücretle geçinmek

Verileri, TÜİK'in Hanehalkı Tüketim Harcamaları Araştırması ile kıyasladığımızda tek asgari ücretli maaşla geçinen bir ailenin market alışverişini değerlendirelim. 

^{Not: TÜİK, en son bu araştırmayı 2019 yılında yapmış, 2020 yılında Covid-19 salgının yol açtığı kapanmalar nedeniyle anketi gerçekleştirememiş. Bu nedenle 2019 verileriyle değerlendirmelerimizi gerçekleştiriyoruz.} 

Verilere göre; 2019 yılında hanehalkı tüketim harcamalarının %20,8'ini gıda ve alkolsüz içecekler oluşturuyordu. Bugün bir asgari ücretli maaşın bulunduğu 4 kişilik bir ailenin, gıda harcamalarını şu anki market fiyatlarından değerlendirdiğimizde, hanehalkının "en uygun" olduğunu düşündüğünü Market 3'ten alışveriş yaptığı senaryoda tüm gıda ürünlerinden birer tane aldığında yaklaşık 505 liralık fiyat çıkıyor. Bir ailenin doğru beslenmeyi sürdürebilmesi için en az 10 günde bir bu alışverişi yaptığını düşündüğümüzde 1.515 liralık harcama yapmış ve maaşının yaklaşık %36'sını gıda harcamalarına ayırmış oluyor. Bu varsayımla bir aile, düzenli beslenebilmek için varolan diğer kalemlerde harcamalarını kısmak zorunda kalıyor.

Faturaların yansıması

İstanbul'un Güngören ilçesinde yaşayan dört kişilik bir ailenin faturaları incelendiğinde nisan ayına ait faturaları doğal gaz yaklaşık 290 lira, su 105 lira, elektrik 340 lira ve internet ise 135 lira olarak belirleniyor. Toplamda 870 liraya ulaşan faturalar, bireysel telefonlarla birlikte yuvarlak hesapla 1000 lirayı buluyor. 

Böylece dört kişilik ailenin haneye giren gelirinin neredeyse yarısı faturalar ve gıda harcamalarına gitmiş oluyor. Türkiye’de kirada yaşayan ailelerin özellikle son dönemde yaşanan fiyat artışının da etkisiyle gelirlerinin büyük bölümü bu kaleme harcanıyor. 

Bu verilerle değerlendirildiğinde dört kişilik bir ailenin tek asgari ücretle geçinebilmesi için başka hiçbir harcama yapmadığı takdirde bile gıda, barınma veya elektrik, su gibi ana harcama kollarının bazılarından ödün vermesi gerektiği ortaya çıkıyor.