"Gezegen savunması ve insanlık için dönüm noktası": DART misyonu

11 Ekim Çarşamba günü Ulusal Uzay ve Havacılık Dairesi (NASA), tarihin ilk gezegen savunma sisteminin testi kapsamında gerçekleştirilen DART (Çift Asteroid Yönlendirme Testi) misyonunun başarıyla sonuçlandığı açıkladı. Bu, insanlığın Dünya için tehlike oluşturabilecek göksel cisimlere karşı kendini savunmak için artık bir "silaha" sahip olduğu ve olası bir senaryoda dinozorların kaderini paylaşmak zorunda olmadığı anlamına geliyor.

Görevin detayları: Nasıl başladı, nasıl bitti?

DART misyonu, 23 Kasım 2021'de, SpaceX'in Falcon 9 roketiyle Kaliforniya'da bulunan Vandenberg Uzay Kuvvetleri Üssü'nden gerçekleştirilen fırlatmayla başladı. Toplamda 325 milyon dolara mal olan görevin amacı, "kinetik çarpma tertibatı" ile bir asteroidin yörüngesini saptırmanın mümkün olup olmayacağının yani başka bir deyişle insan hayatı için tehlike oluşturan bir asteroidin Dünya'ya doğru gelmesi hâlinde gezegenin savunulup savunulamayacağının test edilmesiydi.

Bu hedefle, 19 metrelik boyutuyla bir otobüsten biraz daha büyük olan DART uzay aracı, 10 ay süren yolculuğun ardından 26 Eylül'de ikili asteroit sistemi Didymos'un uydusu Dimorphos'a Dünya'dan yaklaşık 11 milyon kilometre uzakta planlı şekilde çarptı. Çarpma anında DART uzay aracının saniyede 6,6 kilometre hareket ettiği tahmin ediliyor ki bu da uzay aracının saatte 23,760 kilometre hızla hareket ettiği anlamına geliyor.

Öte yandan, ne Didymos'un ne de Dimorphos'un Dünya için herhangi bir tehlike oluşturmadığını da belirtmek gerekiyor. Bu konuya ilişkin açıklamasında kozmokimyacı ve Meteorite yazarı Dr. Tim Gregory, Dimorphos'un, Güneş'in etrafındaki yörüngesine göre birkaç farklı aday arasından sadece gezegen savunma sisteminin test edilmesine özel olarak seçildiğini ifade ediyor.

Neden önemli?

Bir asteroidin Dünya'ya doğru gelmesi her gün karşılaşacağımız bir senaryo değil; ancak bu, bir gün bu durumla karşı karşıya kalmayacağımız anlamına da gelmiyor. 65 milyon önce dinozorlar başta olmak üzere birçok türün yeryüzünden silinmesiyle ilişkilendirilen devasa Chicxulub asteroidi gibi tarih boyunca asteroitlerin Dünya'ya çarptığı anları hatırlayacak olursak bu, asteroit çarpmasının gezegen ve yaşam üzerindeki etkilerinin de ne kadar yıkıcı boyutlarda olduğunu gösteriyor.

NASA'dan bilim insanlarının yaptığı açıklamalara göreyse bir asteroidin Dünya'ya çarpması sonucunda insanlığın felaketle yüzleşmesi oldukça uzak bir ihtimal olmakla birlikte son derece gerçek de. Buna göre, asteroitlerin tespit etmek için düzenli olarak gökyüzünü tarayan NASA, şu ana kadar bulduğu 140 metre genişliğindeki asteroitlerin %40'ının yaşamı tehdit eden "tehlikeli" sınıfına dâhil olduğunu belirtiyor.

Bu noktada Dünya'ya yakın konumda bulunan asteroitlerin erken tespit edilmesi, gezegen savunmasının ilk adımı olarak öne çıkıyor. Her hafta Dünya'ya yakın yaklaşık 30 asteroid keşfedilirken NASA, 2019'un başında 19 binden fazla Dünya'ya yakın konumda bulunan asteroidin tespit edildiğini aktarıyor.

Bununla birlikte, NASA tarafından Güneş Sistemi'nde bulunan tehlikeli asteroitlerin tespit edilmesi için özel olarak tasarlanmış "Near-Earth Object Surveyor"  isimli yeni bir "nöbetçi" uzay teleskobu geliştiriyor. Bu görevin ise 2026 yılına kadar başlatılabileceği tahmin ediliyor.

Uzmanlar ne diyor?

^{Çarpışmanın Dimorphos üzerindeki etkisi / Hubble Uzay Teleskobu/ NASA}

İnsanlığın uzayda doğal bir cismin hareketini ve yönünü değiştirdiği ilk sefer olarak tarihe geçen DART misyonu, dünya çapında bilim insanları tarafından "büyük bir başarı" olarak değerlendiriliyor. Görevin sonuçlarını açıkladığı sırada bunun bir film senaryosunu andırdığını aktaran NASA yöneticisi Bill Nelson, DART misyonu için "gezegen savunması ve insanlık için bir dönüm noktası" ifadelerini kullanıyor.

NASA'nın Bilim Misyonu Direktörlüğü direktörü Lori Glaze ise DART misyonunun, Dimorphos boyutlarındaki Dünya için tehlike oluşturan bir asteroidin yörüngesinin bile değiştirilebileceğini gösterdiğini aktarıyor.

Şimdi ne olacak?

^ESA

Avrupa Uzay Ajansı (ESA), "olay mahallini" araştırarak Dünya için potansiyel olarak tehlike oluşturabilecek asteroitleri incelemek amacıyla "Hera" misyonunu başlatacak. Ekim 2024'te fırlatılması planlanan Hera uzay aracının, DART'ın yarattığı etkiyi kesin olarak incelemek üzere 2026'da Dimorphos'a varması bekleniyor.

Dimorphos ve Didymos hakkında yüzey ve iç karakteristik veriler toplamanın yanı sıra Dimorphos'un yörüngesinde meydana gelen değişiklikleri inceleyecek olan Hera'ya dair projenin yöneticisi Ian Carnelli, "Hera'nın yaklaşması ve asteroidi incelemesiyle bir gün ihtiyacımız olursa bir saptırma görevi planlamamıza olanak sağlayacak tüm parametleri ortaya çıkaracağız" diye konuşuyor.