ihtiyaçlarımız neler?

Afet sonrasında insanların cinsellikle ilgili durum ve davranış deneyimleme ihtimallerini yok saymak, regl olmayacaklarını düşünmek, şiddete maruz bırakılmayacaklarını varsaymak, afet olmamış gibi hayatlarına devam edeceklerini düşünmek yerine bu ihtimallerin beraberinde getirdiği ihtiyaçlara odaklanabiliriz. Bu ihtiyaçlar nelerdir?

Mevcut gerçeklilikleri yansıtan ihtiyaç listeleri 

Çok haklı bir soru: AFAD’ın hijyen kolisinde neden hijyenik ped bulunmuyor? Afeti takip eden dönem, cinsellik eğitimi ya da yeni menstrüel ürünlerin tanıtımı için ideal bir zaman değildir. İnsanların hem kültürel, hem mevcut duruma uygunluk çerçevesinde kullandıkları ürünlerin devamlılığını sağlamak önemlidir. Bu sebeple de menstrüel ürün çağrılarında sıkça ped ve bazen tampon görüyoruz. Konuşmamız Gerek Derneği’nin Türkiye’de Regl Yoksulluğu Araştırması Raporu’na göre, Türkiye’de en sık kullanılan menstrüel ürün ped. Ayrıca bekarete dair kültürel kaygılar sebebiyle Türkiye ve benzeri ülkelerde özellikle gençler arasında tampon ve menstrüel kap gibi ürünlerin daha az kullanıldığını biliyoruz. Bunların haricinde, afet sonrasında temiz suya ve hijyenik/güvenli alanlara erişim sıkıntısından dolayı zaten menstürel kap ya da yıkanabilir ped ve iç çamaşırları kullanımı neredeyse imkansız bir hal alabiliyor. Çağrı postunu indir.

Korunma yöntemlerine erişim

Korunma yöntemleri, istenmeyen gebelikler ve cinsel yolla aktarılabilen enfeksiyonlardan korunma amacıyla üretilmiş ürünlerdir. Bunların vücudun içine yerleştirilerek veya harici şekilde (vücudun dışında) kullanılanları vardır. Korunma yöntemlerinin en yaygın şekilde kullanılanları genellikle prezervatifler ve doğum kontrol haplarıdır. Bu ürünlere afet sonrasında erişmek normal şartlarda olduğundan daha da zor olabilir. Ürünler ulaşılabilir olduğunda bile ihtiyaç sahipleri talep etmekten utanabilir, rahatsızlık duyabilir. Korunma yöntemlerine erişim bir cinsel sağlık hakkıdır. Erişim, sadece belli ürün ve hizmetlerin fiziksel varlığıyla ilgili değil, o hizmet ve ürünlere ihtiyaç duyanların, etkili ve ihtiyaç duydukları zamanlarda onlara ulaşabilmeleri ile ilgilidir. UNFPA Türkiye’nin en güncel raporuna göre depremden etkilenen bölgelerde cinsel sağlık ve üreme sağlığı malzemelerine ve gebeliği önleyici yöntemlere erişim konusunda artan bir talep var. Rapora göre 6 Şubattan beri 1350 adet üreme sağlığı ürünü dağıtılmış, 315 adet acil durumlar için üreme sağlığı kiti de yakında dağıtımda olacak. Rapor önümüzdeki dönemde yaklaşık 300.000 insanın cinsel yolla aktarılabilen enfeksiyon ilaçlarına ihtiyaç duyabileceğini de belirtiyor.

Çeşitlilikleri göz önünde bulunduran hizmetler

Cinsel sağlık hizmetlerine, bilgi almak, korunma yöntemleriyle alakalı danışmak, cinsel yolla aktarılabilen enfeksiyonlar, gebelik, kürtaj, cinsiyet uyum süreci gibi durumlar için hizmet almak ve birçok başka sebepten ihtiyaç duyulabilir. Bu hizmetlere erişim afet sonrasında herkes için zor olabilir, ancak kadınlar, LGBTİ+lar, göçmenler, engelliler ve başka marjinalize edilen toplumsal gruplar bu durumdan daha çok etkilenebilir. Bu yüzden her insanın çeşitli ihtiyaçları olabileceğini dikkate alarak uygun dil, ürün ve hizmetin sağlanması önemlidir. 

Güvenli ve mahrem alanlar

Evin olmadığı bir yerde insanlar güvende ve rahat hissedebilecekleri yeni alanlar bulmaya ve yaratmaya ihtiyaç duyar. Bu başka birinin evinde, bir çadırda, bir konteynerde veya paylaşımlı bir kapalı alanda olabilir. Koşulları ne olursa olsun bu alanların da mahrem alanlar olabileceğini hatırlamak, insanların özel ihtiyaçlarını buralarda karşılamasına saygı duymak ve alan açmak gerekir. Güvenli, mahrem, ve hijyenik alanların oluşturulması, regl olan insanların güvenliği ve sağlığı için de kritik önem taşır. Peki güvenli, hijyenik ve mahrem alanda neler olmalıdır?:

• Temiz su ve sabun,
• Tuvalet kağıdı,
• Kapanan ve mümkünse içeriden kilitlenen bir kapı,
• Işıklandırma,
• Kapalı çöp kutusu, ve
• Mümkünse kişilerin kendilerini güvende hissetmediklerinde ses çıkartmalarına yarayacak bir obje (kova, sopa gibi). 

Cinsellik eğitimi

Afet öncesinde olduğu gibi afet sonrasında da cinsellik eğitimi bir hak ve bir ihtiyaçtır. Normal koşullarda bile cinsellik eğitimine erişimin kısıtlı olduğu ülkemizde afet sonrası bunu kapsamlı bir şekilde sağlamak kolay değildir ve afeti takip eden ilk dönemde standart bir cinsellik eğitimi verilmesi önerilmez. Bunun yerine, afetten etkilenen bölgelerdeki spesifik ihtiyaçlara yönelik, travma-odaklı bilgilendirme yapılması önemlidir. Örneğin, regl hakkında bilgilendirme yapmak, çocuklarla özgüveni destekleyici oyunlar oynamak gibi. Söz konusu özellikle çocuklar ve gençler olduğunda, bilgilendirme ve etkileşimlerin bu konuda eğitim almış kişilerce yürütülmesi ya da bu kişilerin süpervizyonunda gerçekleşmesi önemlidir. 

İnsan onuruna yaraşır bir yaklaşım

İnsanlara hangi cinsel ve üreme sağlığı ürünü ve hizmeti sağlanıyorsa sağlansın bunun, acıma, aşağılama, yargılama olmadan, insan onuruna yaraşır şekilde yapılmasına ihtiyaç vardır. “Böyle bir durumda nasıl utanırsın?”, “buna da ihtiyacınız yoktur artık herhalde”, “vah vah çok kötü hissediyor olmalısın” gibi ifadeler kullanmak ve bu ifadeleri hissettiren davranışlarda bulunmak olumsuz etkiler yaratabilir. Konuşmamız Gerek Derneği ile hazırladığımız kaynaklarda afetten etkilenen bölgelerde regl hakkında iletişim kurmakla ilgili daha fazla bilgiye ulaşabilirsiniz.