İran-İsrail savaşının iki gerçeği: Mollaların direnci ve İsrail’in nükleer silahları

ABD Başkanı Donald Trump, 24 Haziran 2025 tarihli sosyal medya paylaşımında “İsrail ile İran arasında mutlak bir ateşkes olacağı konusunda tam bir anlaşmaya varıldığını ve 12 günlük savaşın resmen sona erdiğini” duyurdu.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, her ne kadar ateşkesi bozmak için bazı girişimlerde bulunuyorsa da şimdilik Trump’ın dediğine uymak zorunda. Nitekim ABD Başkanı da henüz ilk saatlerinde tarafların birbirlerini ihlal etmekle suçladıkları ateşkesin sürdürülmesi için gerekli baskıyı yaptı.

• Ateşkes fiilen geçerlilik kazanmadan önce İran, İsrail’in Sina yarımadasındaki Beerşeba şehrine füze gönderdi; İsrail ise Tahran yakınlarındaki bir tesisi bombaladı.

İran’da son karar, ruhani lider Ayetullah Ali Hamaney tarafından verilmektedir. Burada Hamaney, dinî makamı temsil etmekle kalmıyor, aynı zamanda ülke ordusunun baş komutanı olması hasebiyle Tahran’daki silahlı kuvvetlere de sırtını yaslıyor. Mutlak iktidarın sahibi sıfatıyla da filli ölçekte büyük stratejiyi uygulayıp rejimi korumaya çalışıyor. Hâl böyle olunca İran’da cumhurbaşkanlığı veya Savunma Bakanlığı makamında bulunanlar askerî hiyerarşide önemli rol oynamıyorlar. Bu da Hamaney’in siyasetteki ağırlığını artıran bir unsur oluyor.

Hamaney’in fiili denetimindeki İran silahlı kuvvetlerinin üç önemli kolu bulunuyor: Pasdaran (Devrim Muhafızları), resmî nizami ordu ve kolluk kuvvetleri (Besic). Hamaney, bu çerçevede Genelkurmay Başkanlığı ile orduya bağlı Hatemi Enbiya Merkezi’nin ana karargahına da hükmedebiliyor. Bütün stratejik askerî planlar ile operasyonlar, bahsedilen merkezler tarafından belirlenip uygulanıyor.

Trump’ın Ortadoğu temsilcisi Steve Witkoff, 24 Haziran’da Fox News televizyon kanalına verdiği demecinde şunları söyledi: 

“ABD ile İran arasındaki görüşmelerin umut verici olduğunu düşünüyorum. İran’ı ayağa kaldıracak uzun vadeli bir barış anlaşmasına varabileceğimizi umuyoruz. Şimdi İranlılarla oturup kapsamlı bir barış anlaşması yapmamız gerekiyor ve bunu başaracağımızdan çok eminim.” 

İran teslim oldu mu?

Millî güvenlik konusunda uzman Amerikalı Dr. Afshon Ostovar, 23 Haziran 2025 tarihli Foreign Affairs dergisi ile Independent Arabia gazetesinde çıkan makalesinde şu tespiti yapıyor:

“İsrail’in, İran’daki nükleer tesisleri, askerî merkezleri ve nükleer santralleri vurmak suretiyle sertlik yanlısı İranlı yetkilileri büyük ölçüde geriletmesi sonucunda bu ülke yönetimini ABD ile masaya oturmaya mecbur bırakmıştır.” 

Suudi Arabistanlı yazar Salime El Muşa da 24 Haziran 2025 tarihli Independent Arabia gazetesinde çıkan makalesinde “ABD’nin B-2 hayalet uçaklarıyla İran’ın Fordo, Natanz ve İsfahan’daki nükleer tesislerini vurmasından sonra İran yönetiminin stratejik teslimiyet zeminine kaydığını” aktarıyor.

Gerçekler böyle mi?

Biz o kanıda değiliz. Zira ABD ve İngiltere’ye sırtını dayayan İsrail, başta Filistin direnişinin başladığı Gazze olmak üzere Hizbullah’ın (Lübnan) ve kaosun egemen olduğu Suriye’nin askerî altyapısını tümüyle tahrip etmeyi başarmasına rağmen İran’da istediğini tam elde edememiş gibi görünüyor.

Bu arada İran’da yaşayan kimi göçmenleri (mesela Afgan kökenli göçmenleri) ve rejimin düşmesi için uğraşan çok sayıda muhalifi önceden ajan veya işbirlikçi olarak kendi amaçları için kullanan İsrail istihbaratı, bölgedeki güvenlik boşluğunu iyi kullanarak ülke içindeki füze üslerini, askerî kışlaları, komutan lojmanlarını ve nükleer tesisleri de bombalayıp devre dışı bırakmayı başardı. Son haberlere bakılırsa İran istihbaratı, İsrail ile işbirliği yapan 700’den fazla insanı tutuklamış.

• Evet, İsrail’in üstün savaş uçaklarıyla İran’daki en kilit ve hassas askerî mevkiler vuruldu; petrol ve doğalgaz tesisleri tahrip edildi ancak İran ayakta kaldı ve umulmadık bir direnç gösterdi.

Görünen o ki 40 yıllık iktidarını askerî güçler sayesinde sağlamlaştıran İran’ı, 12 günlük bombardıman deviremedi. Tersine İran, potansiyel silah gücünü devreye sokarak bilhassa balistik ve süpersonik füzelerle İsrail’in bazı kilit mevkilerini vurmayı başardı.

• Mesela Mossad merkezi ile Unit 8200 isimli istihbarat toplama ünitesine ilaveten Hayfa, Tel Aviv, Ben Gorion havaalanı ve güneydeki Berşeeba kentinde tahribat yarattı.

Anlamı şudur: İsrail, o çok övülen Demir Kubbe, Işınlı Koruma ve David Sapanı isimli hava savunma sistemlerini yarıp geçen İran füzelerine engel olamadı. Bu gerçek, İsraillileri büyük bir panik ve hayal kırıklığına uğrattı. Yaklaşık 7 milyon İsrailli bazen gündüzünü, çoğu zaman da gecesini sığınaklarda geçirdi.

Oysa İsrail devletinin kuruluş amaçlarından biri de “Dünyanın neresinde olurlarsa olsunlar Yahudilerin en güvenli yuvası ve sığınağı İsrail’dir” algısını yaratmaktı. Mevcut durum bu şekilde gelişince İsrail’in Lübnan sınırında yaşayan 100 bin kadar Yahudi, 100 km. kadar içeriye göçtü; yaklaşık 100 bin kişi farklı ülkelere gitti.

Bahsettiğimiz olaylar, İsrail tarihinde bir ilktir. Ülkedeki Yahudiler, 1948-1973 yılları arasındaki Arap İsrail savaşları ile Filistin örgütlerinin en kapsamlı eylemleri sırasında bile böylesine çaresiz bir duruma düşmediler.

Bize göre İran’ın teslim olması veya teslim alınması meselesi, yukarıdaki iki makalede yazıldığı gibi indirgemeci bir mantıkla ele alınamaz. Independent Türkçe gazetesinde “Trump’ın Ortadoğu Tasavvuru” başlığıyla yayımlanan değerlendirmemde de belirtmiştim:

“Evet, İsrail’in uçak ve füze vuruşları sonucu İran’ın Lübnan’a kadar uzanan askeri-lojistik hatları kapandı; Lübnan ve Suriye’deki büyük milis varlığı kalmadı. Artık Tahran, bölgedeki uzantıları (Irak, Pakistan, Afganistan, Filistin vs) aracılığıyla yıpratma ve oyalama mücadelesi vermekten uzaktır. Keza Batı’nın ekonomik ve mali ambargosu altındadır.

Bütün bu olumsuz gelişmelere rağmen içine kapanan İran yönetimi, Saddam ve Bişar Esad gibi diktatörlerin yaptıklarına benzer kendi rejimini devirecek noktaya getirecek maceralara körü körüne girmiyor. 2500 yıl önceden devraldığı Pers ve Sasani diplomasisine dayanarak son anda manevra yapmayı biliyor ve Ayetullah Humeyni’nin deyimiyle ‘baldıran zehri içerek’ icabında görüşme veya barış masasına oturmasını biliyor. 

Bütün otoriter-totaliter rejimler gibi İran da kendi halklarıyla (Azeri, Kürt, Beluci, Huzistanlı Araplar) barışık değildir. Bu durumu çok iyi tespit eden Amerikan ve İsrail yönetimleri, bilhassa Trump savaşmadan ama gözdağı verip tedip ederek (tepeleyerek) İran’ı müzakere masasına oturtma taktiği güdüyorlar.”

Bugüne kadar yaşananlar bizim bu tespitimizi doğrulamaktadır. Ha, eğer İran görüşme masasından kalkarsa bu kez Trump yine İsrail aracılığıyla veya Amerikan uçakları ve füzeleriyle (mesela Hürmüz Boğazı, Kızıldeniz ve Akdeniz’de dolaşan uçak gemileri aracılığıyla) İran’ı bombalayıp sertlik yanlılarının gerilemesine ve yerlerine Batıyla uzlaşabilen reformcu yöneticilerin gelmesine zemin hazırlamaya çalışacaktır.

Bu da olmadığı takdirde, bu kez savaş uçaklarıyla füzeler salt askerî ve enerji tesisleri gibi hedefleri değil, şehirde yaşayanları ve önemli sivil veya resmî idari merkezleri de hedef alacaktır. Burada güdülen amaç, yönetimden canı yanmış kesimlerin ayağa kalkıp rejimi devirmesi olacaktır.

ABD, bölgedeki savaşın merkezinde

Lübnanlı strateji ve siyaset uzmanı Refik Huri “Kimse, ABD’nin İran-İsrail savaşına bulaşmadığına inanmıyor” tespitini yapıyor. Benzer bir saptama The Independent gazetesinin İtalya muhabiri Michael Day’den de geliyor: 

“Ortadoğu’nun en güçlü askerî aktörleri İsrail ve İran’ı tırmanma ve yayılma, küresel ekonomik bozulma ve kitlesel zayiat risklerini taşıyan topyekûn savaşın kıyısına sürükleyen Trump’ın seçimleri oldu. 

İran ile İsrail arasında yaşananlar, Trump’ın politikalarının doğrudan sonucu. Trump, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun Ortadoğu’da kimseyi dinlemeden hareket etmesine izin vererek iddiasının aksine bölgedeki ihtilaflardan çıkan yangına körükle gidiyor.”

Trump, açıkça ilan edilmeyen ama fiilen gerçekleşen İran-İsrail savaşı sürecinde Molla yönetimiyle doğrudan savaşmadan B-2 savaş uçağıyla caydırıcı gücünü kullanmış oldu. Ancak uçakların vurduğu tesislerdeki nükleer silah üretimi için gereken maddeler/malzemeler (doygun uranyum gibi) ve reaktör düzeneği bombalara hedef olmadan başka yerlere nakledilmişti. Nitekim İsrail istihbaratı dolaylı biçimde de olsa bu gerçeği itiraf ediyor: 

“ABD ve İsrail’in İran’a düzenlediği saldırılar Tahran’ın nükleer programını tamamen yok etmeyi başaramadı ancak birkaç yıl geriye attı.”

Elbette ki ABD’nin asıl maksadı Rusya’yı Ukrayna’daki yıpratma savaşıyla baş başa bırakarak gelecekte amansızca mücadele edeceği Çin ile başa çıkabilmek için Ortadoğu’da alan temizliği yapmak ve başta İran olmak üzere Rusya ile Çin’in Körfez ülkelerindeki ticari ve ekonomik olanaklarını alabildiğine kısıtlamaktır. 

Çünkü Çin, İran ile 40 yıl süreli ve 400 milyar dolar hacminde çeşitli anlaşmalar imzalamış; Pekin yönetimi, Suriye’ye yeniden girip altyapı inşa anlaşmaları için tekrar temaslarda bulunmaya başlamıştı. 

İran’ın asıl hedefi: İsrail Dimona Nükleer Merkezi

İsrail Başbakanı “ülkesine yönelik herhangi bir stratejik silah” veya “nükleer merkez”in varlığına tahammül edemediği için İran tesislerini bombalamakla yetinmiyor, aynı zamanda İran rejimini de farklı yollarla devirmeyi hedefliyor. Buna karşılık İran da İsrail açısından ülkenin kaderini belirleyecek olan Dimona Nükleer Merkezi’ni bombalamayı tasarlıyor veya hayal ediyor. 

Dimona nedir ve nerededir? 2018’deki ismiyle Şimon Peres Negev Nükleer Araştırma Merkezi (eski adıyla Negev Nükleer Araştırma Merkezi; gayriresmî olarak Dimona reaktörü olarak da anılıyor), İsrail’in nükleer tesisidir.

^{Necef Çölü'ndeki Dimona nükleer reaktörü'nün 2000 yılında çekilmiş bir uydu görüntüsü.}

Tesis, Sina yarımadasının Necef Çölü'nde, Dimona şehrinin yaklaşık 13 kilometre güneydoğusundadır. İnşasına 1958 yılında başlanmış, ağır su nükleer reaktörü 1962-1964 yılları arasında faaliyete geçmiştir.

İsrail’in ilk nükleer silahlarını 1967’de ürettiğine inanılıyor ve 80-400 arasında nükleer silaha sahip olduğu tahmin ediliyor. İsrail ise nükleer reaktör ve araştırma tesisinin genel olarak “atom bilimi üzerine araştırma amaçlı” olduğunu iddia ediyor. Ancak bu reaktörün İsrail’in nükleer silah programında kullanılmak üzere nükleer malzemelerin üretiminde kullanıldığı biliniyor. 

Tesis hakkındaki bilgiler oldukça gizli tutuluyor ve ülke "stratejik belirsizlik" olarak bilinen bir politikayı sürdürüyor; bu politikaya sahip olduklarını doğrulamayı veya reddetmeyi de istemiyorlar. İsrail, Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması’na imza atmayı da kabul etmiyor. İsrail’in Ocak 1965’te Dimona’yı ABD denetimine açtığı biliniyor. Denetim, 1969 yılına kadar devam ediyor.

Dimona tesisinin üzerindeki hava sahası tüm uçaklara kapalı ve etrafındaki alan sıkı bir şekilde korunuyor. Yine de 6 Haziran 1967’deki Altı Gün Savaşı sırasında bir İsrail füzesi, yanlışlıkla Dimona’nın üzerinden uçan bir İsrail Hava Kuvvetleri Dassault Ouragan savaş uçağını düşürüyor.

Başta ABD olmak üzere Batılı ülkeler, kendilerinden başka ve bilhassa İsrail ile aynı coğrafyada yer alan Ortadoğu ülkelerinde (Suriye, Irak, İran, Ürdün, Mısır, Suudi Arabistan, Türkiye gibi) nükleer tesis kurulmasına ve silah üretilmesine şiddetle karşı çıkıyorlar. Gelgelelim söz konusu İsrail olunca, kendi stratejik çıkarları açısından bu devletin nükleer silah üretmesine göz yumuyorlar.

Daha da ilginci İsrail ajanları ve fizik uzmanlarının, nükleer tesiste üretilmek için gereken fizik ve kimyasal maddeleri yasa dışı ve gizli yollardan Batılı müttefiklerinden kaçırıp getirmesi. Kendi tesislerinden bahsi geçen materyallerin kaçırılması yüzünden ABD ve Fransa ile İsrail’in arası epey bozulmuş, lakin çok geçmeden uzlaşma sağlanmıştı. 

İsrail’in nükleer tesisi hakkında bilgi veren görevlinin başına gelenler

İsrail’in nükleer silah üretimine ses çıkarmayan bazen de el altından yardımcı olan Batılı yetkililerin çifte standardını şu örnekle anlatacağım:

Mordehay Vanunu (d.14 Ekim 1954, vaftiz adı John Crossman) İsrail’in güneyindeki Dimona nükleer santralinde dokuz yıl boyunca görev yapan bir Musevi. 1986 yılında İngiliz Sunday Times gazetesiyle irtibat kurarak “Dimona’da çalışan bir teknisyen olduğunu ve bazı şeyleri açıklamak istediğini” iletmişti.

^{5 Ekim 1986'da Sunday Times'da yayımlanan haber, İsrail’in Dimona nükleer reaktörüyle fotoğraf ve bilgileri kamuoyuna duyurmuştu.}

Sonuçta Vanunu, İsrail’in Dimona nükleer reaktörüyle ilgili fotoğraf ve bilgileri İngiliz Sunday Times gazetesine sızdırmış oldu. Gazete, haberi 5 Ekim 1986’da “Revealed: The Secrets of Israel’s Nuclear Arsenal” (İsrail’in Nükleer Silahları Hakkında Bilinmeyenler Ortaya Serildi) manşetiyle yayımladı.

Vanunu, o sıralarda Londra’da tanıştığı ve samimi bir arkadaşlık kurduğu ("Cindy" kod adlı) Cheryl Bentov adlı istihbarat görevlisi tarafından Roma’ya birlikte gitmeye ikna edildi. Sunday Times’ta haberin çıkmasından kısa bir zaman önce de aldatılarak götürüldüğü Roma’da İsrail gizli servisi tarafından bayıltılıp kaçırıldı.

Vanunu, Dimona nükleer santraliyle ilgili dışarıya bilgi sızdırdığı gerekçesiyle 1986 yılında vatana ihanet ve casusluk suçlarından 18 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Aşkelon cezaevinde 18 yıl yattıktan sonra 21 Nisan 2004 tarihinde serbest bırakıldı. 

Vanunu, hapishane hayatının uzun bir zamanını diğer mahkumlardan izole edilerek tek başına bir hücrede geçirdi. Hıristiyanlığı seçen Vanunu, 1997’de 42 yaşındayken Amerikalı Nick ve Mary Eoloff çiftinin yasal himayesine girdi. Mary Eoloff, Vanunu hakkındaki ilk izlenimlerini şöyle aktarıyordu: 

“O kadar yaşlı gibiydi ki onu gördüğümde böyle görüşmemizin insanlık dışı olduğunu düşündüm. Akvaryumdaki bir balık gibiydi.”

Dimona: The Third Temple? The Story Behind the Vanunu Revelation kitabının yazarı Mark Gaffney’in anlattıklarına göre: 

“Vanunu’nun ilk ayları küçük karanlık bir odada geçti. Yerdeki bir şiltenin üzerinde kah uyuyarak kah uyanık sorgulanarak... Sorgulayanlar, Vanunu’nun kimliğini gizlemek istiyordu. Bıyık bırakmaya, akıl hastalarının giydiği tipte bir kep giymeye zorlandı. Adını bile değiştirmeye çalıştılar.” 

Bu ifşaatlara rağmen hiçbir Batılı ülke, İsrail nükleer tesislerine karşı bir tedbir almadı; orayı uçaklarla vurmadı veya nükleer uzman ekiplerini tesisi denetlemek için göndermedi.

^{Mordechai Vanunu, tutuklu olduğu cezaevinde.}

Independent Arabia gazetesinde Emel Şehade, “İran’ın baş hedeflerinden birinin Dimona tesisi olduğunu” vurgulayarak nükleer reaktör ve silahlar hakkında bilgiler veriyor:

“İsrail’in bütün gizleme, üstünü örtme ve gizemli bir şekilde karartma çabalarına karşın bilinen bir gerçek var: Dimona nükleer tesisi hâlâ aktif hâldedir. Onun şimdiye kadar ürettiği 200-400 kadar nükleer başlıklı silah ise İsrail farklı bölgelerine konuşlandırılmıştır.

Filistin’deki Emil Toma Araştırma Enstitüsü Müdürü İssam Muhavvel, 2000 yılından bugüne İsrail’in nükleer faaliyetlerini yakından takip eden parlamento (Knesset) üyesi olması hasebiyle İsrail’de gelmiş geçmiş en bağnaz ve yobaz bir hükümetin, şimdiye kadar üretilen nükleer silahların düğmesine basma mesafesinde olduğuna işaret ediyor. Son derece tehlikeli bir maddenin, gayet tehlikeli bağnazlara emanet edilmiş olduğunu vurguluyor. 

Bir süre önce, İsrail’in vurmakla tehdit ettiği İran reaktörleri gündeme gelince nükleer silah alanında gayet bilgili ünlü tarihçi Avner Kohen, Amerikan millî güvenlik arşivlerinde İsrail’in elinde nükleer silah olduğuna dair belgeler bulunduğunu açıkladı. Ancak geri kalan belgelerin üzerindeki gizlilik henüz kalkmış değildir.”

Burada bahsedilenler ise Ortadoğu’daki ikili oyunun, jeopolitik stratejinin ve çifte ölçütten vazgeçmeyen ikiyüzlü siyasetin acımasız gerçekleridir.