IŞİD, yeniden bir tehdit mi oluyor?

İran’daki saldırı, Almanya’da tutuklama ve IŞİD’in yeni yılın ilk günlerinde art arda gündeme gelmesi, bir süredir özellikle Avrupa için tehdit olmaktan çıkmış gibi görünen örgüte dair endişe ve soru işaretlerini de beraberinde getirdi. Son dönemde başta Afrika, Irak ve Suriye’de yüzlerce saldırı düzenlemeye devam eden IŞİD’in İran’daki saldırının ardından yeniden yükselişe geçip geçmediğine ilişkin tartışmalar gündeme geldi.

IŞİD, son olarak 4 Ocak’ta İran’da 91 kişi kişinin hayatını kaybettiği, 284 kişinin yaralandığı intihar saldırısını üstlendi. Saldırı, ABD tarafından öldürülen Devrim Muhafızları Kudüs Gücü Komutanı Kasım Süleymani’nin ölüm yıl dönümünde, Süleymani’nin mezarı yakınlarında yaşandı.

Bununla birlikte: 31 Aralık’ta Alman polisinin, Köln Katedrali'ne saldırı planladığından şüphelenerek tutukladığı kişilerin IŞİD’in Afganistan merkezli kolu Horasan İslam Devleti ile bağlantılı oldukları tespit edildi.

Öte yandan: ABD öncülüğündeki uluslararası IŞİD karşıtı koalisyon ile Suriye Demokratik Güçleri (SDG) ise 9 Ocak’ta Ebu Mahmud olarak bilinen üst düzey IŞİD lideri Muhammed Atiyah'ın evine baskın yaptı. Suriye'nin doğusundaki Deyr el Zor vilayetinde düzenlenen operasyonda örgüt liderinin öldürüldüğü duyuruldu. 

Nedir? Irak-Şam İslam Devleti (IŞİD), Irak ve Suriye'de faaliyet gösteren silahlı bir örgüt. Selefi ideolojiye sahip IŞİD; Irak, Suriye, Filistin ve Ürdün topraklarını içine alan bölgede şeriata dayalı bir devlet kurmak istiyor. IŞİD ve lideri Ebu Bekir Bağdadi; ABD, AB ve Türkiye'nin "terörizm listesi"nde yer alıyor. Örgüt, 2004 yılında "Tevhid ve Cihat" adıyla Ebu Musa Zerkavi tarafından Irak'ta kuruldu. Sonrasında Usame Bin Ladin liderliğindeki El Kaide'ye katıldı. El Kaide'ye katıldıktan sonra adını "Mezopotamyada El Kaide" olarak değiştirdi.

Ne zaman gündeme geldi? 2006-2007 Mayıs'ı arasında örgüt, Bağdat yakınlarındaki Dora'nın kontrolünü ele geçirdi. Pek çok Hıristiyan aile, cizye ödememek için bölgeyi terk etmek zorunda kaldı. ABD'nin de yoğun çabalarıyla Ekim 2007'de örgüt Dora'dan çıkarıldı. Dünyanın birçok farklı ülkesinde saldırılarda bulunan örgütün, 13 Kasım 2015'te Paris'in farklı bölgelerinde düzenlediği bombalı ve silahlı saldırılarda 128 sivil hayatını kaybetmiş, 300'den fazla kişi yaralanmıştı. Türkiye'de ise 109 kişinin hayatını kaybettiği, 500'den fazla kişinin yaralandığı Ankara Garı Katliamı'nı örgüt üstlenmişti.

Şimdi neler oluyor? BBC’nin 1 Ocak - 30 Kasım 2023 tarihlerini kapsayan verilerine göre 2023’te IŞİD’in küresel çaptaki saldırıları bir önceki yıla kıyasla yarı yarıya azalırken örgütün lider kadrosunda da kayıplar yaşandı. Örgütün üç lideri, Temmuz 2022-Nisan 2023 arasında Suriye'de öldürüldü. Elbette bu veriler, artık IŞİD’in dünya için tehdit oluşturmadığı anlamına gelmiyor. SDG’nin 2019 yılında örgütün Suriye’de elinde kalan son toprağı Baghuz’u ele geçirmesinin ardından zayıflayan örgüt, bu tarihten itibaren Afrika’daki kollarını genişletmeye odaklandı. Verilere bakıldığında 2023’te Afrika'daki IŞİD kollarının üstlendiği saldırıların, küresel düzeydeki saldırılarının %60'ını oluşturduğu görülüyor. Bu oran ise Afrika'nın saldırılardaki payının bugüne kadarki en yüksek seviyesine ulaştığını gösteriyor.

Türkiye’de de eylemleri sürüyor: İçişleri Bakanı Ali Yerlikaya, 29 Aralık’ta İstanbul’daki kilise ve sinagoglara terör saldırısı hazırlığında olduğu tespit edilen 29 IŞİD üyesinin 9 ilde aynı anda yürütülen operasyonlarla yakalandığını duyurdu. Yerlikaya, Ekim’de de 26 ilde eşzamanlı olarak düzenlenen operasyonlarda 92 şüphelinin gözaltına alındığını açıklamıştı.

Şimdi ne olacak? George Washington Üniversitesi’nden akademisyen Lorenzo Vidino, Euronews’e verdiği demeçte, son zamanlarda faaliyetleri azalan IŞİD’in hiçbir zaman ortadan kaybolmadığını ancak İsrail ile Hamas arasındaki savaşın başlamasından bu yana örgüt için değişen şeyler olduğunu dile getiriyor. Hamas’ın İsrail'e yönelik saldırısının dünya çapında bir cihatçılık dalgasını tetikleme ihtimali üzerinde duran Vidino, böyle bir senaryoda IŞİD’in büyük rol oynamak isteyeceğini belirtiyor. Vidino’ya göre Avrupa’nın teröre karşı güvenlik önlemlerini artırmasının arkasında ise IŞİD saldırılarının bölgeye geri döneceğine dair endişeler yatıyor.