İsrail usulü ateşkes: ‘Ben ateş edeyim, sen kes'

Tarihte bozulan ateşkeslerin kaçında taraflardan bir tanesi çıkıp ihlalin sorumluluğunu kendi üzerine almıştır? Masanın dağılmasında çıkarı olan taraf ya da taraflar ateşkesi bozar. Ardından uydurma bazı gerekçelerle savaşa devam etme kararını meşrulaştırmaya çalışır.

İsrail de bir süredir bunu yapıyor. Hem Filistin’de hem Lübnan’da gündeme getirilen ateşkesleri kısa süre içerisinde sembolik gerekçelerle bozuyor. Buna rağmen ABD başta olmak üzere bölge siyasetinde etkili diğer güçler ısrarla "ateşkes" müjdesi vermeyi sürdürüyor. İşin ilginci, coşkuyla ateşkes duyuruları yapılırken İsrail, savaşı genişleterek devam etmeyi tartışıyor. Durmaksızın dağıttığı masalar ve genişleyen cephe hatları düşünüldüğünde, gerçek bir ateşkesin belki de hiç masaya gelmediğini düşündürüyor. 

Peki İsrail, ateşkesi nasıl çatışmanın devamını meşru ve mümkün kılan bir savaş aracı olarak kullanıyor? Gazze’de ilan edilen ateşkes bir kez daha bozulurken, Lübnan’da İsrail’in tek taraflı savaşı şiddetini artırırken yakın geçmişe göz atarak başlamak gerekir. 

‘Ben ateş edeyim, sen kes'

İsrail’in Gazze’deki soykırım savaşında son iki yılda neredeyse 80 bin Filistinli hayatını kaybetti. İsrail, ABD’nin verdiği dokunulmazlık halesi sayesinde bu süreçte literatürdeki tüm savaş suçlarını birbiri ardına işledi. Lübnan’ı karadan işgal etti, havadan saldırılarını bir an olsun kesmedi. Suriye’de halihazırda işgal ettiği toprakları da genişleterek Şam yakınlarına kadar ilerledi. İran’a karşı 12 günlük bir savaş başlattı. Yemen’de geniş çaplı hava saldırıları düzenledi. Bu süre içerisinde düzenlediği suikastlar Katar’a kadar ulaştı.

• Tüm bu süreç içerisinde Tel Aviv yönetimi, uluslararası güçlerin şemsiyesi altında bir dizi ateşkesi yarım ağızla kabul etti ya da etmek zorunda kaldı. 

Yaklaşık bir ay önce ABD Başkanı Donald Trump, Mısır’da düzenlenen görkemli bir törenle Gazze’de ateşkes anlaşmasının sağlandığını duyurmuştu. Katar, Türkiye, Mısır ve ABD’nin de masada bulunduğu görüşmeler sonrasında rehine takası ve İsrail’in Gazze’nin bazı bölgelerinden geri çekilişi gibi bir dizi adım atıldı. Trump, Gazze ve bölge için ortaya koyduğu barış planını daha henüz müjdelemişken rehineleri teslim alan İsrail, saldırılarına kaldığı yerden devam etti. 

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, 20 Ekim’de yaptığı konuşmada askerlerine yapılan saldırıları gerekçe göstererek “Hamas hemen gevşediğimizi hissetti. Gazze Şeridi'nin dört bir yanındaki onlarca hedefi 153 ton bombayla vurduk” ifadeleriyle bozulan ateşkesi doğruladı. Fakat saldırılar 153 ton bombayla da sınırlı kalmadı. Çeşitli kaynakların aktarımına göre İsrail, 10 Ekim'den 2 Kasım’a kadar Gazze’deki ateşkesi 194 kere ihlal etti.

Birleşmiş Milletler (BM) Filistin Özel Raportörü Francesca Albanese, İsrail’in öldürmeye devam ettiği Filistinliler nedeniyle yaşanan sürece "barış" adını vermenin hem "hakaret" hem de "dikkat dağıtma yöntemi" olduğunu söyledi. İsrail’in ateşkes stratejisini de bir kelime oyunu yaparak “Ben ateş edeyim, sen kes” şeklinde özetledi.

Mısır’daki ateşkes, her ne kadar daha ayrıntılı bir arka plandan söz etse de, İsrail’in son süreçte imzaladığı ilk ateşkes değildi: Ocak ayında da taraflar arasında ateşkes ilan edilmiş; esir takası yapılmış ancak Şubat ayına gelindiğinde Tel Aviv ateşkesi neredeyse 300 defa ihlal etmişti. 

Lübnan'da savaşın diğer adı

Lübnan’da da durum pek farklı sayılmaz. İsrail, oturduğu ateşkes masasını bariz bir şekilde hiçe sayıyor. 

• Hizbullah ile İsrail arasında yaşanan çatışmanın Kasım 2024’te ABD ve Fransa garantörlüğünde varılan ateşkes anlaşmasıyla birlikte durması bekleniyordu. Fakat fiilen ateşkes, sadece karşı saldırılardan kaçınan Hizbullah için geçerli görünüyor. Zira o gün bugündür çatışma tek taraflı olarak devam ediyor.

İsrail, Lübnan’da işgal ettiği 5 noktadan çekilmeyi reddettiği gibi, hakimiyet alanını da genişletti. Lübnan’ın dört bir yanına düzenlenen hava saldırıları gündelik bir rutin hâline geldi. Lübnan kaynakları geçen yıldan bu yana İsrail’in 4.500’den fazla kez ateşkesi ihlal ettiğini, binlerce sivilin bu saldırılar sonucunda hayatını kaybettiğini açıkladı. 

Tüm saldırılara karşın Hizbullah, ateşkes sonrasında İsrail’in saldırılarına yanıt vermekten kaçınıyor. Buna rağmen bugün İsrail’in yeni bir Lübnan savaşına hazırlandığı konuşuluyor. Geçen hafta 5 ayrı beldeye düzenlenen yoğun İsrail saldırıları bu ihtimali güçlendiriyor.

İsrail usulü ateşkesler ne işe yarıyor?

Ateşkes ilanlarının garantör devletlerce ilanı ile fiilî işlevsizliği arasındaki uçurum, bize ateşkesin gerçekte ne anlam ifade ettiğine dair bazı ipuçları veriyor.

Gazze’de ihlal edilen son ateşkes üzerinden düşünelim. Saldırıların hiçbir yaptırımla karşılaşmadan devam etmesi yaşananların bir barış anlaşmasından çok uzak olduğunu kanıtlıyor. Bu sebeple söz konusu anlaşmanın "krizi yönetmeye ve dondurmaya yönelik kırılgan bir denge politikası üzerine kurulu olduğu" düşüncesi ortaya çıkıyor. 

Bu denge, siyasi kontrolü Washington ve Tel Aviv’in eline bırakırken insani baskıyı kısmen hafifletmeyi amaçlıyor. Harici’de yayımlanan Sadeq Abu Amer imzalı yazıda Trump’ın Gazze Planı’nın asıl amacı şu ifadelerle ele alınıyor:

“Planın başlangıcından itibaren birçok gözlemci, bunu iki devletli çözümün uygulanmasına ilişkin New York Konferansı’nı baypas etme girişimi ve Filistin Devleti’ni tanıyan ülkelerin artan dalgasını dizginleme çabası olarak değerlendirdi. Bu anlamda, ABD’nin amacı çatışmayı çözmek değil, onu yeni koşullar altında yeniden yapılandırmaktı.”

İsrail’in işlediği suçların büyüklüğü ve dünya çapında artan tepkiler hesaba katıldığında, ateşkeslerin dönem dönem "gerilimi alan bir araç" olduğunu rahatlıkla söyleyebiliriz. Bir soykırım savaşını sınırsızca devam ettirebilmek için İsrail’in dönem dönem dikkatleri dağıtacak molalara ihtiyacı var.

Ateşkes masalarının dağılmasında şaşırtıcı bir durum yok. Fakat savaşın gittikçe daha da kuralsızlaştığı, açlığın dahi açıkça silah olarak kullanıldığı bir uluslararası ilişkiler dünyasında o masayı çözüm olarak sunanların niyetlerinde konuşulmaya değer pek çok şey var.