JPMorgan’ın suç şebekesinin içinden

İş insanları için Davos, film yapımcıları için Sundance, modacılar için Paris Moda Haftası ne ifade ediyorsa işi gücü değerli metaller olan borsa simsarları için de Londra Metal Borsası Haftası aynı anlamı taşıyor. Tarih, Ekim 2018. Londra Metal Borsası Haftası’nda JPMorgan’ın ev sahipliği yaptığı şık bir yemekte davetliler, Bank of England’ın gölgesindeki orta çağdan kalma bir salonda içkilerini yudumluyor. Herkesin keyfi yerinde. JPMorgan’ın New York, Londra ve Singapur’daki değerli metaller biriminin başındaki Mike Nowak’ın ise kutlayacak çok şeyi var. 10 yıldır değerli metallerin ticaretinden sorumlu olan 40’lı yaşlarındaki Nowak, JPMorgan’a her yıl milyonlarca dolar kazandırmanın keyfini çıkarıyor. Fakat bilmediği bir şey var: Eski çalışma arkadaşlarından John Edmonds, Nowak’ın sözde başarılarla dolu hayatını sona erdirerek JPMorgan’a yaklaşık 1 milyar dolara mal olmak üzere… 

• Başlangıç: Nowak’ın Londra’da keyif yaptığı dakikalarda eski JPMorgan çalışanlarından John Edmonds, Brooklyn’de federal savcılarla buluşarak Nowak ve ekibinin, kâr sağlamak için değerli metal alım satımlarında sistematik olarak hile yaptığını itiraf etti. Bu itiraf, JPMorgan’ın manipülasyon ve sahtekârlık suçlamalarına ilk maruz kalışı değildi. Banka, 2004’te ilk defa gümüş piyasasında manipülasyon yaptığı gerekçesiyle yargılanmış; ardından hakkında iki kez daha soruşturma açılmıştı. 2013’te ise tüm suçlamalar düşürüldü. Ancak tarihler 2018’i gösterdiğinde yargıç Avi Perry, yeni suçlamaların derinine inmeye karar verdi. Nitekim görgü tanıkları bulmakta da gecikmedi.
   
• Nedir? JPMorgan’ın New York, Londra ve Singapur’daki değerli metaller birimi çalışanları altın, platin, gümüş gibi değerli metaller ve hazine vadeli işlem piyasalarında 2008-2016 yılları arasında yaptıkları 50 bin işlemden fazlasında fiyatları manipüle etmekle suçlanıyor. Manipülasyonun “temel işlerden” biri hâline geldiği bu birimlerde, yıllarca çok büyük alış emirleri verilerek hızlı bir şekilde geri çekildiği ve yatırımcılara yanlış bir izlenim verildiği kanıtlandı. Örneğin, bir mağazanız olduğunu düşünün. Mağazada çok büyük bir kalabalık olsa kapıdan geçenlerin dikkatini çekmez mi? Borsada da aynı durum söz konusu. Nowak’ın ekibi, sürekli olarak sahte bir talep algısı yaratarak gerçek yatırımcıların bu algıya inanmasını bekliyor. Gerçek satış gerçekleştiğinde ise anında talebi geri çekiyor. Tüm bu işlemler ise saniyeler hatta milisaniyeler içinde yapılıyor.
   
• Nasıl fark edilmedi? Bu tarz manipülasyonların vadeli işlemler piyasalarında işe yaramasının en büyük nedeni yatırımcıların teklifleri anlık olarak görmesine rağmen kimin teklif yaptığını bilmiyor olması. Yani JPMorgan tacirleri, eskiden sesli pazarlıklar üzerinden yürütülen vadeli işlemlerin elektronik ticaret üzerinden gerçekleşmesinin ekmeğini yedi. Şöyle ki hızlı internet bağlantıları ve tescilli algoritmaları olan şirketler ve bireyler, değerli metaller piyasalarında günlük küçük fiyat hareketlerinden kâr etmek için pozisyonlara girip çıkıyordu. JPMorgan ise bu durumu kullanarak bir teklif verdikten sonra teklifin yüksek frekanslı tüccarlar tarafından karşılanmasını bekledi, sonra da teklifi iptal etti. Bu algoritmalar yalnızca ticareti hızlandırmakla kalmadı, aynı zamanda fiyatların ivmelenmesine de neden oldu.
   
• Emsaller: 2010’da Dood-Frank yasasıyla yanıltıcı işlemleri yasaklayan ABD’nin bu konuda verdiği savaşın tek muhatabı elbette JPMorgan değil. Son olarak, 26 Eylül’de Deutsche Bank’in iki eski çalışanı Cedric Chanu ve James Vorley, altın ve gümüş fiyatlarını manipüle ettikleri nedeniyle suçlu bulundu. Deutsche Bank, iki yıl önce de yanıltıcı işlemler nedeniyle 30 milyon dolar ceza almıştı. ABD’de 2014’ten bu yana piyasa sahtekârlıklarına karşı açılan tüm davalarda verilen para cezalarının toplam büyüklüğü ise neredeyse tek bir JPMorgan ediyor: 1 milyar dolar.
   
• Nihai sonuç: ABD hükümeti, JPMorgan çalışanlarının manipülasyona dayalı iş yapış biçimlerinin yatırımcıları on milyonlarca dolar zarara uğrattığına ve piyasa bütünlüğünü bozduğuna kanaat getirdi. Bankanın yıllık 250 milyon dolar kâr elde eden değerli metaller biriminin kendilerine ve büyük müşterilerine milyonlarca dolar haksız kazanç sağlamasının bedeli ise 920 milyon dolarlık rekor ceza oldu. ABD Emtia Vadeli İşlemler Komisyonu'yla (CFTC) uzlaşmaya varan JPMorgan, söz konusu rakamın 436,4 milyon dolarını ceza, 311,7 milyon dolarını tazminat, 172 milyon dolarını ise haksız elde edilen kârların iadesi olarak ödeyecek. Mike Nowak’a gelince; suç şebekesinin ortasındaki isim olmasına rağmen herhangi bir ceza almadı. Kim bilir, bugün yine ılık bir ekim gününde Londra’da içkisini yudumluyor olabilir.