Kadınların hak mücadelesi

8 Mart Dünya Kadınlar Günü’nde, dünya genelinde eylemler gerçekleşti. Kadın hakları ve mücadelesini destekleyen milyonlarca kişi, dün sokaklarda ve meydanlarda eşitsizliği protesto etti. Geçtiğimiz yıllarda kadın hakları mücadelesinde gelişmelerin yanı sıra gerilemeler de meydana geldi. Dünyanın bir ucunda kadın liderlerin sesi yükselirken bir diğer ucunda kadınların yaşam mücadelesi sürdü. Farklı hak kazanımları için mücadele edilse de kadınların sesi hep gür çıktı. 

Rejime karşı mücadele: İran

İran’da 22 yaşındaki Mahsa Amini, eylül ayında ahlak polisleri tarafından İslam'a uygun giyinmediği, başörtüsünü dine uygun şekilde takmadığı gerekçesiyle gözaltına alındıktan sonra darp edilerek öldürüldü. Olayın ardından halk, sokaklara döküldü. Amini’nin ölümü nedeniyle başlayan protestolar ülke genelinde rejim karşıtı eylemlere dönüştü. Aylardır devam eden protestolarda kadınlar, başörtüsü takmayı reddetti, saçlarını kesti. “Kahrolsun şeriat”, “Kadın, yaşam ve özgürlük” sloganları atıldı. Ülkede 2017 yılında başlayan, kadınların her çarşamba kamusal alanda başörtülerini çıkartarak zorunlu tesettüre karşı tepki gösterdikleri “Beyaz Çarşamba” eyleminin ardından aylardır devam eden protestolar hükümetin engellemelerine direndi. Zira ülke yönetimi hem ordu yönetimi hem de dinî lider söylemleriyle eylemlere yönelik tehditlerde bulunsa da kitleler mücadelelerini sürdürüyor. 

Geçtiğimiz haftalarda ise BBC, kasım ayından bu yana kız öğrencilerin zehirlendiğine ilişkin bir haber yayımladı. Haberin dünyada ses getirmesinin ardından açıklama yapan hükümet yetkilileri kasım ayından bu yana 5 bini aşkım öğrencinin zehirlendiğini doğruladı; ancak bu zehirlenmelerden "yurt dışı bağlantılı muhalifleri" suçladı. Rejim karşıtları ise zehirlenmelerin protestolara karşı hükümet tarafından “intikam” amacıyla yapıldığını iddia etti. 

Göz göre göre: Afganistan

Afganistan’da, Ağustos 2021'den bu yana ülkeyi yöneten Taliban, başa geldiğinde verdiği ilk sözlerden biri, 1996-2001 yılları arasında kadınlara getirilen kısıtlama ve kurallar kadar ağır yaptırımlar uygulanmayacağı; "daha ılımlı" politikalar izleneceğiydi. Ancak bugün, kadınlar ve kız çocukları okullara gidemiyor, belirli bir uzaklığın üzerinde seyahat edemiyor, spor müsabakalarına katılamıyor. Kadınlar ve kız çocuklarının yüzünü kapatmaya ve siyah peçeye teşvik ediliyor. Hatta eğlence alanları, park ve bahçeler gibi alanlara girmeleri yasaklandı. Öyle ki verilen sözlerin, yapılan söylemlerin aksine kadınlar, hayattan siliniyor. 

Taliban’ın yönetime geldiği zamandan bu yana kadın hakları aktivistleri rejimin uygulamalarına karşı mücadeleye devam edilmesinin önemini vurguluyor; ancak Taliban söylenenlerin aksine kadınların eğitimine ara verilmesi, iş hayatına dahil olamamasına yönelik uygulamaların “belirli süre için geçerli olduğunu” ifade ediyor. Yine de bu uygulamaların ne kadar süreceği belirsiz.  

Bitmeyen savaş: Suriye

Suriye’deki kadınlar, iç savaşın yıkıcılığıyla mücadele ederken ülkeden ayrılan birçok mülteci ise hem ırkçılıkla hem de geçim sıkıntısıyla mücadele ediyor. Büyük çoğunluğunun Türkiye’de bulunduğu Suriyeli mülteci kadınlar, bir yandan sosyal hayatta kendilerine alan yaratmaya çalışırken bir yanda ise yıkıcı savaşın ardından kendilerine bir hayat kurmaya çalışıyor. Türkiye’den Avrupa ülkelerine geçmeye çalışan birçok göçmen kadın bir yandan mülteci kamplarında yaşam mücadelesi verirken diğer yandan yaptırımlara da maruz kalıyor. Suriye'de yaşayan birçok kadın ise Esad rejimiyle mücadele ediyor. 

Bir savaşın daha gölgesinde: Ukrayna 

Geçtiğimiz yıl 24 Şubat’ta Rusya’nın işgal ettiği Ukrayna’da yaşanan yıkım, milyonlarca Ukrayna vatandaşını ülkeden göç etmek zorunda bıraktı. Avrupa ülkelerine göç eden birçok vatandaş, bu ülkelerde yaşam mücadelesi verirken ülkeyi terk etmeyenler ise işgal nedeniyle yaşanan çatışmaların ortasında kaldı. Ülkenin bazı bölgelerinde doğal gaz, elektrik, gıda gibi birçok unsurun bulunmazken bazı bölgelerde ise hayat devam ediyor. Ülkeyi terk etmeyen birçok kadının, Ukrayna’da orduya gönüllü olarak katıldığı da aktarılıyor. 

İfadeler için mücadele: Çin 

Çin’de hükümet, “cinsiyetler arasında çatışmayı kışkırttığı” gerekçesiyle birtakım ifadelerin kullanılmasını yasakladı. Çin’de halkın kullandığı WeChat’te bazı feminist terimlere getirilen kısıtlamalarla söylemlerin sansüre maruz kaldığı aktarılıyor. Hükümet her ne kadar toplumsal cinsiyet eşitliğini savunduğunu ifade etse de feminist hareketlerin ülkede engellendiği belirtiliyor. Çin'de #MeToo (#SenDeAnlat) hareketinin başlamasına öncülük eden feminist gazeteci Sophia Huang Xueqin, Eylül 2021'de havalimanına gittiği sırada ortadan kaybolmuştu. Huang’ın tutuklu olduğu tahmin ediliyor. 

Bir kürtaj mücadelesi: ABD 

ABD'de Yüksek Mahkeme, kürtajı 1973'ten bu yana federal seviyede yasal hâle getiren Roe v Wade kararını iptal etmiş, böylece ülkede kürtaj hakkını eyalet mahkemelerinin yargısına bırakmıştı. Kararın tartışıldığı ilk dönemde kadınlar, hem Yüksek Mahkemenin önünde hem de ülke genelinde kitlesel protestolar düzenlemiş, kürtajın bir insan hakkı olduğunu vurgulamıştı. Kültürel değerler ve dinî inanç nedeniyle özellikle kürtaj ülkede tartışılan konulardan biri. Ülkede özellikle Cumhuriyetçiler, kürtajın yasaklanmasını talep ediyor. 

Öte yandan ABD, Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) 2019 yılı verilerine göre, kadına yönelik şiddette dördüncü sırada yer alıyor. 

Ölüme karşı: Fransa ve Almanya 

Kadın örgütleri 2022 yılında Fransa’da 101 kadın cinayeti işlendiğini açıkladı. İçişleri Bakanlığı verilerine göre Fransa’da kadına yönelik şiddet 2022’de bir önceki yıla göre %20 arttı. DW Türkçe’de yer alan habere göre de Almanya’da 2021 yılında 113 kadın öldürüldü. İki ülkede de yetkililerin kadın cinayetlerine karşı yaptırımda bulunması bekleniyor. 

Ya Türkiye? 

Türkiye uzun yıllardır kadın hakları konusunda gerileme kaydediyor. Kadın cinayetlerinin ve kadına yönelik şiddetin arttığı ülkede, toplumsal cinsiyet eşitliğine yönelik söylemler ise gürleşiyor. 

Bianet'in 1 Ocak 2022 - 31 Aralık 2022 döneminde Türkiye'deki yerel, ulusal ve internet basınına yansıyan haberlerden derlediği güncel verilere göre, 2022 yılında en az 327 kadın erkekler tarafından öldürüldü. Bunun yanında yukarıda bahsettiğimiz OECD verisine göre Türkiye; kadına yönelik şiddette ilk sırada yer alıyor. OECD verilerine göre Türkiye’de her 10 kadından 4’ü şiddete maruz kalıyor. 

20 Mart 2021’de Türkiye’nin İstanbul Sözleşmesi’nden çekildiği günden bu yana 603 kadının öldürüldüğü, 464 kadının şüpheli şekilde öldüğü aktarılıyor. 

Öte yandan, geçtiğimiz ay meydana gelen Kahramanmaraş ve Hatay merkezli yıkıcı depremlerin ardından, toplum geneli kadar kadın dayanışmasının da son derece önem kazandığı ifade ediliyor.