Kara para aklamanın altın kuralları

(Görsel: iStock)

Uluslararası Para Fonu (IMF) tarafından küresel boyutta aklanan kara paranın yaklaşık 800 milyar ila 2 trilyon Amerikan doları arasında olduğu, bu rakamın ise küresel hasılanın ortalama yüzde 5'ine denk geldiği hesaplanmaktadır. Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisi (UNODC) raporu ise, paralel şekilde suç gelirlerinin küresel hasılanın yüzde 3,6 kadarını oluşturduğunu ve bunun yüzde 2,7'lik kısmının (yaklaşık 1,6 trilyon dolar) aklandığını tahmin etmektedir. Söz konusu rakam ise, Türkiye büyüklüğünde bir ekonominin yıllık bazda yarattığı milli gelirin iki katına tekabül etmektedir.

Kara para, yasadışı faaliyetler sonucu elde edilen para, mal veya nakit değerler şeklinde tanımlanmaktadır. Öyle ki dünyada ve Türkiye’de yasadışı yollardan büyük miktarlarda gelir elde edilmektedir. Söz konusu gelirlerin kaynağını çoğunlukla uyuşturucu ve psikotrop maddeler, silah kaçakçılığı, patlayıcı maddeler, kadın ve çocuk ticareti oluşturmaktadır. Bu bağlamda kara para, kaynağına göre iki ana grup içerisinde sınıflandırılabilir. Birinci grupta; başlangıcından itibaren yasadışı faaliyetlerden elde edilen fonlar yer almaktadır. Uyuşturucu ve silah kaçakçılığından kazanılan paralar bu gruba örnek teşkil eder. İkinci grupta ise; başlangıçta paranın kaynağını oluşturan faaliyet yasal olmakla beraber, ardından sahte fatura düzenlenerek veya ilgili belgeleri tahrif ederek yapılan vergi kaçakçılığı neticesinde elde edilen fonlar sayılmaktadır.

Nakit yoğun işletmeler, suçluların yasadışı yollarla elde edilen fonları aklamaları için mükemmel bir araçtır. Buna paralel çoğu zaman düzenlenmemiş sektörleri istismar etmeye çalışırlar. Herhangi bir teknolojik gelişmeden ilk yararlananlar onlardır. Karmaşık ürün ve hizmetleri severler. Paravan şirketleri, fonlardan yararlanan gerçek kişiyi tespit etmeyi zorlaştırmak, bazı durumlarda imkansız kılmak için kullanırlar. Anonim kalmalarına izin veren ürün ve hizmetleri ararlar.

Fonlarını nasıl ve nereye taşıyacakları sıkı çalışır deyim yerindeyse ödevlerini yaparlar. Yasal düzenlemelerde mevcut boşlukları tespit etmelerine yardımcı olmak ve kara parayı yakalanmadan nasıl aklayacakları konusunda tavsiyeler edinmek için mümkün olan en iyi yetenekleri (avukatlar, muhasebeciler, BT profesyonelleri vb.) kullanırlar.

Bir öncül suça dayalı olmasından hareketle kara para aklayıcılar ve diğer suçlular, çoğu zaman işbirliği içinde birbirlerine hizmetlerini(!) sunarlar. Deneyimsiz veya maddi ihtiyacı fazla olan kişileri hedef alarak, onları zorla kurye olarak çalıştırırlar. Bu kişiler de öncül bir suçtan elde edilen kara parayı taşıdıklarını çoğu zaman bilmezler. Öte yandan yasal düzenlemelerin doğası gereği; hem suçlular hem de kara para aklayıcılar, düzenlemelerin her zaman bir adım önündedir. Şayet söz konusu aktörlerle mücadele eden yasal ve idari mercilerin hem ulusal hem de uluslararası düzeyde işbirliği zayıf ise; yakalanmaları son derece zordur.

Son olarak, örnek vermek gerekirse en yaygın kullanılan kara para aklama yöntemleri şunlardır:

• Paranın çok sayıda ve hızlı şekilde transfer edilmesi: Kural tabanlı işlem izleme sistemlerini tetiklemeden, paraları çok hızlı hesaptan hesaba transfer ederek gerçekleştirilen yöntemdir.
• Paranın meşrulaştırılması: Bir öncül suça dayalı olan yasadışı fonlar, sırasıyla finansal sisteme yerleştirme (placement) ve bir önceki maddede belirtilen yöntemler vb. doğrultusunda gizlenmek üzere ayrıştırma (layering) aşamalarından geçer. Son aşamada ise kara para, meşru yoldan sağlanan fonlar ile bütünleştirilerek (integration) kaynağı açısından meşru hale getirilir.
• Şirinleme (smurfing): Toplam meblağın, kural/senaryo tabanlı şüpheli işlem izleme (suspicious activity monitoring) sistemlerine takılmayacak şekilde küçük meblağlara bölünerek, çok sayıda farklı hesaplar üzerinden transfer edilmesi yoluyla aklanmasıdır.
• Çevrimiçi bahis ve şans oyunları: Yasal dayanağı olmayan kişi ve kuruluşlar tarafından düzenlenen hileli çevrimiçi bahis ve şans oyunları aracılığıyla toplanan küçük miktarda fonlar, böylece aslında kazanacağı önceden belirli olan kişilere aktarılır.