Kobani davasından geriye kalanlar: Bu cinayetleri kim işledi?

Ne zamandır siyasetin de merkezinde yer alan Kobani davası, geçen hafta karara bağlandı. Artık istinaf mahkemesi ve Yargıtay süreçleri beklenecek. 

Davanın en önemli sonuçlarından biri, aralarında eski HDP eşbaşkanları Selahattin Demirtaş ve Figen Yüksekdağ'ın da bulunduğu çok sayıda ismin ağır cezalara mahkum edilmeleri. Demirtaş 42, Yüksekdağ 32 yıl 9 ay hapse mahkum edildi. Üstelik, bu cezalara tek bir suçtan değil, onlarca suçlamadan verilen cezalar toplanarak erişildi. Kararlar bozulmazsa Demirtaş ve Yüksekdağ’ın da aralarında olduğu onlarca kişi, uzun yıllar cezaevinde kalacaklar. 

• Ancak ortada Kobani davasını yakından ilgilendiren temel bir soru var: Bu cezaların hangi suçlamalarla verildiği ve davanın temelini oluşturan suçlamaların sonucunun ne olduğu…

Bir adım geriden

Çözüm sürecinin devam ettiği dönemde IŞİD, Suriye’de YPG’nin kontrolündeki Kobani’ye saldırdı. Bu süreçte Kuzey Irak’tan Kobani’ye destek verilmesi için Türkiye’den koridor açması talep edildi. Hükümet, bu koridoru uzun süre açmadı. HDP Merkez Yürütme Kurulu da bu konuda çağrı yaptı. 

Bu süreçte, 6-8 Ekim tarihleri arasında Doğu ve Güneydoğu’daki pek çok kentte eylemler yapıldı. Çıkan olaylarda 46 kişi yaşamını yitirdi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, o dönem yaptığı konuşmalarda, 6-8 Ekim 2014’teki Kobani olaylarından Demirtaş’ı sorumlu tuttu. Demirtaş’ın halkı sokağa dökerek olaylara neden olduğunu iddia etti. Ankara Başsavcılığı, çözüm sürecinin devam ettiği o dönemde, HDP MYK üyeleri hakkında soruşturma açtı ve milletvekili olan isimlerle ilgili fezleke hazırlayarak Meclis’e gönderdi. 

AKP’nin tek başına iktidar olmak için gerekli oyu alamadığı 7 Haziran 2015 seçiminden sonra çözüm süreci sona erdi. 1 Kasım 2015’teki yenileme seçimine kadar yaşanan dönemde, büyük bölümü IŞİD tarafından, kanlı bombalı saldırılar düzenlendi. AKP’nin yeterli oyu aldığı bu seçimden sonra, başkanlık sistemi tartışmaları başladı. Aynı dönemde dokunulmazlıkların kaldırılması da gündeme geldi. 

Demirtaş hakkındaki 31 nolu fezleke, Kobani olayları ile ilgiliydi. Dokunulmazlıkların kaldırılmasından sonra “terör örgütü üyeliği, yöneticiliği” suçlamasıyla bu fezlekeden de işlem yapıldı. Diyarbakır Başsavcılığı, Ankara’dan gelen fezlekeyi diğer fezlekelerle birlikte iddianameye dönüştürdü. Ancak Demirtaş bu suçtan yargılanmış olmasına rağmen, yıllar sonra, 30 Aralık 2020’de, aynı suçlamaları da içeren bir iddianame hazırlandı ve 108 sanık hakkında ayrı bir Kobani davası açıldı.

'Ölümlerden sorumlular'

Erdoğan, o dönemden itibaren yaptığı tüm açıklamalarda Demirtaş ve HDP MYK üyelerinin ölümlerden sorumlu olduğunu iddia etti.

Aslında Kobani davasının temelini de bu iddialar oluşturuyordu. Yasin Börü’nün Diyarbakır’da öldürülmesi de şiddet olayları arasında simgeleştirildi. Börü’nün ve diğer isimlerin HDP’nin şiddet çağrısı nedeniyle öldürüldüğü öne sürüldü. İddianamede, bu iddiaya paralel olarak onlarca kamu kuruluşu davaya müdahil oldu.

• Ancak garip biçimde, kararda HDP’liler bu nedenle cezalandırılmadı. Hatta Demirtaş ve diğer sanıklar, Yasin Börü’nün de aralarında olduğu cinayetler konusundaki suçlamalardan beraat etti. Ancak kimse bu detay üzerinde durmadı.

Kim öldürdü?

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Kobani olaylarında 52 kişinin yaşamını yitirdiğini söylemesine karşılık, resmî kayıtlarda 46, iddianamede ise 37 kişinin öldürülmesi konu edildi. HDP’li siyasetçiler Börü dahil, 6 kişinin ölümünden sorumlu tutuldu. 

Ancak bu 37 kişiden 31’inin, nerede, nasıl öldürüldükleri bilgisi iddianamede yer almadı. Avukatlar, yaptıkları araştırmalarda hayatını kaybedenlerin kimler olduğunu ve nerede öldürüldüklerini saptadı. Hizbullah tarafından öldürüldüğü iddia edilen 7 isim şöyle: 

• Mardin Dargeçit’te 2 (Sinan Toprak, Bilal Gezer), 
• Batman’da 1 (Emre Demir), 
• Diyarbakır’da 4 (Baver Şeyhanoğulları, Uğur Özbay, Mahmut Enez, Süleyman Kale)

Diğer ölümlerle ilgili olarak da şu saptamalar yapıldı:

• Adana’da 2 kişinin (Yusuf Güldiren, Ahmet Albay) IŞİD’liler tarafından öldürüldüğü iddia edildi.
• Siirt’te bir (Kamil Taş) ve Kurtalan’da 3 kişinin (Necmettin Çelik, Yusuf Çelik, Mehdi Erdoğan) korucular tarafından öldürüldüğü öne sürüldü.
• İzmir’de 1 (Ekrem Kaçeroğlu) ve İstanbul’da 2 kişinin (Mert Değirmenci, Serdar Arslan) aşırı milliyetçi gruplar tarafından öldürüldüğü iddia edildi.
• Dargeçit’te 1 (Abdülkerim Seyhan), Siirt’te bir (Davut Nas), İstanbul’da 1 (Serhat Savaş), Van’da 1 (Yunus Aktaş), Muş’ta 1 (Hakan Buksur), Mardin’de 1 (Kerem Karaaslan), Diyarbakır’da bir maktulun (Murat Dağ) kolluk güçlerinin açtığı ateşle öldürüldüğü belirlendi.
• Diyarbakır’da 1 kişinin (Mahsum Çoban) yanlışlıkla kendini vurarak hayatını kaybettiği saptandı.

Talepler geri çevrildi

Kobani yargılaması boyunca avukatlar, ölen bu kişilerle ilgili soruşturma dosyalarının mahkemeye getirilerek incelenmesini talep etti.

Ancak mahkeme sistemli olarak bu talepleri reddetti. Türkiye, uzun süre bu ölümleri konuştu, HDP’liler hakkındaki suçlamalara bu ölümler temel oluşturdu ancak bu dosyaların akıbeti hâlâ bilinmiyor. 

Kapatma davası

Sonuç olarak ölümler, bu cezalar arasında yer almadı. Aksine şiddet çağrısı ve ölümlerden sorumlu olmakla ilgili suçlamalar beraatla bitti.

Mahkeme, dönemin HDP Eş Başkanları Selahattin Demirtaş'a 42 yıl, Figen Yüksekdağ'a 32 yıl 9 ay hapis cezası verdi. Bu cezalar aslında açılan onlarca davada verilen kararlarla oluştu. Sadece Demirtaş hakkında 47 ayrı suçlama vardı. Demirtaş ve Yüksekdağ bu davaların önemli bir bölümünden beraat etse de bu kadar yüksek bir ceza aldılar. Mardin Belediye Başkanı olan, 1982’den bu yana üç kez tutuklanarak yıllarca cezaevinde tutulan Ahmet Türk'e 10 yıl, Alp Altınörs'e 22 yıl 6 ay, Sabahat Tuncel’e 12 yıl ceza verildi. 

Toplamda 30 kişi onlarca yıl ceza aldı. Bu cezalar, kararın onanması durumunda Demirtaş başta olmak üzere çözüm sürecinde HDP’de siyaset yapan etkili isimlerin onlarca yıl daha cezaevinde kalmaları anlamına geliyor.

Kapatma davasında da bu karar kullanılacak. Anayasa Mahkemesi’nin kısa süre içerisinde bu kararı esas alarak kapatma davasını da hükme bağlaması bekleniyor. 

Kobani olayları tarihe şiddet eylemleriyle geçti ancak Kobani davası ve HDP kapatma davası, bu şiddet olaylarının aydınlatılmasını sağlayamadı. Cinayetlerin nasıl işlendiği ve sorumlunun kim olduğu bir muamma olarak kaldı.