Kohistani ve Afganistan hak karnesi

Kadın hakları savunucusu Freshta Kohistani, Afganistan'da kimliği belirsiz kişiler tarafından 24 Aralık’ta gerçekleşen silahlı saldırıda hayatını kaybetti. Ülkenin İçişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamaya göre Kapisa şehrinde motosikletli kişilerin saldırısına uğradığı ve saldırıda erkek kardeşinin de öldüğü iletildi. Soruşturma başlatıldığı söylense de Kohistani'nin geçen hafta tehditlere maruz kaldığını bildirmesine rağmen korunmaması ve ülkede son haftalarda hak savunucuları ve gazetecileri hedef alan saldırıların artması dikkat çekiyor. Son seçimlerde eski Afganistan doğumlu politikacı Abdullah Abdullah lehine kampanya yapan Kohistani, sosyal ağlarda geniş bir kitle tarafından takip ediliyordu. Kohistani, Kabil'de sivil toplumun bir araya geldiği düzenli aktiviteler organize ediyor, kadın haklarına vurgu yapıyordu. 

• Aralık ayında gazeteci Malala Maiwand, kasımda ise gazeteci Elyas Dayee ve Yama Siawash öldürülmüştü. Sınır Tanımayan Gazeteciler’e (RWB) göre kadın gazeteciler için en tehlikeli ülkelerden biri Afganistan.
   
• Taliban dönemi: Sovyet güçlerinin çekilmesi sonrası 1990’lı yıllar insan haklarının ihlallerinin en yoğun olduğu dönem olarak anılıyor. Taliban iktidarı; kadınlara karşı hak ihlalleri, baskı ve şiddetle biliniyor. Kadınlar ve kız çocukları evlerinde hücre hapsindelerdi, çok basit hakları bile ellerinden alınmıştı. Kız çocukları eğitim göremiyordu. Kadınlar, evlerinin içinde bile olsa ancak camların tamamen kapatılması veya boyanması durumunda rahat olabiliyordu. Yasaklara uymayan kadınlar topluluk önünde kırbaçlanıyor, dövülüyor veya taşlanarak öldürülüyordu. ABD'nin Taliban'ı iktidardan devirmesiyle 2001'den bu yana en az 100 bin Afganistan vatandaşının çatışmada öldürüldüğü tahmin ediliyor.
   
• Birkaç adım geriden: Kabil doğumlu Prof. Dr. Muhammed Humayun Kayyumi 1950-70 arasındaki Afganistan'a ait fotoğrafları ABD'de yayımlamıştı. Bir Zamanlar Afganistan isimli kitapta toplanan fotoğraflarda, kadınların Taliban ve şeriatla tanışmadan önce dünyanın birçok yerindeki kadınlardan daha özgür olduğunu gösteren görüntüler yer alıyordu.

• Afganistan’ın karnesi: Afganistan, dünyada kadın/kız çocuğu olmak için en tehlikeli ülkelerden biri. Her on kadından dokuzu fiziksel veya cinsel şiddete maruz kalıyor. Cinsel saldırı, yasalarda suç değil. Birleşmiş Milletler Kadınlar Kalkınma Fonu'na (UNIFEM) araştırmalarına göre kadınların %85’i okur-yazar değil ve temel eğitimden yoksun. Kız çocuklarının yalnızca %30′u eğitim alabiliyor. Eğitim alamayan kız çocuklarının oranı, güneydeki Urozgan ve Zabul bölgelerinde %90'a kadar çıkıyor. Kadınlar/kız çocukları ortalama 6 çocuk doğuruyor. Zira Afganistan’da kız çocuklarının yarısı 12 yaşına gelmeden evlendiriliyor. Gebelik ve doğum sırasında ölümlerde en yüksek orana sahip Afganistan’da kadınların ortalama yaşam süresi 44 yıl. Kendilerini yakarak intihar etmeyi seçen kadınların sayısı giderek artıyor, çünkü en ucuz intihar şekli bu. Afganistan'daki kadınlar en kolay biçimde ateşe ulaşabiliyor.
   
• Afganistan Başkanı Eşref Gani 2014’te iktidara geldiğinden bu yana kadın haklarının öncelikli konularından biri olduğunu açıkça ifade ediyordu. İkinci kez mazbatasını alan Gani’nin insan hakları ihlallerini engellemek için aktif çaba göstereceğine dair dünya kamuoyunda umutlar vardı. Ancak Gani yönetimindeki hükümet için büyük tehdit unsuru olan Taliban, ülkenin birçok bölgesinde hakimiyetini hâlâ koruyor. Taliban’ın söz sahibi olduğu bölgelerde kadınlara yönelik baskı ve şiddet altı yıldır devam ediyor. Örgüt, saldırılarıyla sık sık hükümete meydan okuyor. Kızların eğitimini engellemek için okulları yakıyor, kız öğrencilere ve öğretmenlere saldırıyor, kadın hakları savunucularını öldürüyor ve kadınları tehdit ediyor.
   
• Hükümetin geçen yıllarda Taliban ile barış görüşmelerine başlamak için defalarca girişimde bulunmasına ve bu kapsamda Barış Konseyi kurmasına rağmen henüz sonuç alınamadı. Gani'nin kararıyla Taliban ile barış görüşmelerini hızlandırmak için Barış Bakanlığı kuruldu. Meclis'in onayından da geçen Bakanlık barış süreciyle ilgili ilk toplantısını başkent Kabil'de gerçekleştirdi. Taliban, hükümet ya da güvenlik güçleri için muhbir olduklarından şüphelendikleri köylüleri düzenli olarak öldürüyor. Son aylarda militanlar, Kabil ile barış görüşmelerini kabul etmelerine rağmen güvenlik güçlerine karşı saldırılarını hızlandırdı. İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) Afganistan Özel Temsilcisi Büyükelçi Hüseyin Avni Botsalı, Taliban ile Afganistan hükümetinin ateşkes yapmasını istediklerini söyledi.
   
• Siyaset bilimci Mariam Wardak, sosyal medya hesabında ciddi bir basın mücadelesi veriyor. Kurmuş olduğu herafghanistan platformuyla Afganistan’daki kadınların unutulmamasını sağlamaya çalışıyor. Hak mücadelesini sürdürüyor. Bu yıl gerçekleşen 10 gazetecinin ölümünde de sosyal medyadan kamuoyu oluşturmaya çalışan Wardak, suikastlerin ardından özellikle kadın gazetecilerin sessiz kalmalarını eleştiriyor.