Kolombiya’da Espriella zaferini ilan etti: Latin Amerika'da sağ dalga neden yükseliyor?

Latin Amerika ülkesi Kolombiya, devlet başkanını seçmek üzere Pazar günü sandık başındaydı. Seçimlerin ikinci turunda aşırı sağcı Abelardo De La Espriella ile solcu Iván Cepeda karşı karşıya geldi. 

Sandıkların büyük bir kısmı sayıldığında Espriella küçük bir farkla zafer ilan etti. Cepeda ise itirazların ardından 33 bin sandıkta oyların yeniden sayılabileceğini hatırlatarak 250 bin oyluk farkın kapanabileceğini söyledi. 

Bir adım geriden: Seçimlerin ilk turu da usulsüzlükler ve ABD’nin müdahalesiyle gündeme gelmişti. Çeşitli sol ve sosyal demokrat tandanslı hareketlerden oluşan Tarihsel Pakt’ın adayı Cepeda, Kolombiya’nın mevcut Devlet Başkanı Gustavo Petro tarafından da destekleniyordu. Aslen bir felsefeci olan Cepeda, Petro hükümetinde senatör olarak görev aldı. Ayrıca Kolombiya’da çeşitli dönemlerde silahlı gruplarla yapılan barış görüşmelerinde arabulucu olarak öne çıktı.

Espriella bu seçim sürecinde tam tersi bir söylemi benimsedi: Barış süreçlerine son verilmesi, güvenlikçi politikalara ağırlık verilmesi, neoliberal reformlar, ABD yanlısı bir politika gibi vaatlerle Latin Amerika’da tırmanışa geçen aşırı sağ retoriği harfiyen izledi.

‘İsrail müdahalesi’ iddiası

Barranquilla’da yaptığı konuşmada Espriella, "Kolombiya halkının kendisine yeni devlet başkanı olma onurunu bahşettiğini" söyledi: “Ulusal toprakların her köşesinde otoritenin yeniden hissedilecektir” ifadeleriyle "şiddete ve teröre karşı savaş" sözü verdi. 

Katılım oranının %60’larda seyrettiği seçimlerin sonucunu henüz Cepeda resmen tanımış değil. Toplam 122 bin sandığın 33 bininde itirazların kayda geçirildiğini hatırlattı ve Espriella’nın erken zafer ilanını kınadı. Erken zafer ilanı başkent Bogota ve Cali gibi kentlerde protestolara yol açtı.

Petro ise seçimlere İsrail’in müdahale ettiğini iddia etti. Ulusal seçim kayıt sisteminde değişen IP  adreslerine dair kayıtların bulunduğunu söylerken bunu yapabilecek tek gücün İsrail olduğunu dile getirdi ve tüm oyların yeniden sayımını talep etti. Petro son yıllarda dünyada İsrail’in Gazze’de başlattığı soykırım savaşına karşı yüksek sesle tepkisini dile getiren liderlerden biri olarak öne çıkmıştı. 

ABD’den tebrik

Kesin sonuçlar söz konusu itirazların ardından belirlenecek. Yine de bir dizi dikkat çekici veriden bahsedebiliriz. İkinci tur sonuçlarına baktığımızda oyların sınıfsal dağılımı dikkat çekiyor. Yaklaşık %49,6 oy alan Espriella, Kolombiya’nın merkezindeki varsıl ve şehirli yerleşimlerden destek toplarken Cepeda ülkenin pasifik ve güney bölgelerindeki kırsal-yoksul nüfustan oy aldı. Bu tablo büyük ölçüde ilk turda da benzerdi.

Radikal çıkışlarıyla Espriella seçimin gündemini belirleyen isim oldu. Aslında bir ceza avukatı olan Espriella, paramiliter liderlerin ve uyuşturucu baronların davalarını alarak ünlendi. El Salvador’daki Nayib Bukele gibi artan suç oranlarına karşı polisiye önlemleri öne çıkartıyor. 

Ayrıca Arjantin’in aşırı sağcı Devlet Başkanı Javier Milei gibi devletin ekonomik ağırlığını kırmak istiyor. Kamu harcamalarında kesintiler ve zenginlere yönelik vergi indirimlerini dile getiren Espriella kendine Trump tarafından verilen "kaplan" lakabını yakıştırıyor; takipçilerinden bahsederken de "kaplan sürüsü" diyor. Bu da yine akıllara kendine "aslan" diyen Milei’i getiriyor. 

• Espriella’nın başkan olması hâlinde Petro döneminde başlayan iş reformu gibi sosyal reformların durdurulması ve yerine çeşitli neoliberal uygulamaların yürürlüğe sokulması bekleniyor. 

Espriella aynı zamanda ABD vatandaşı. Seçimlerin birinci turunda ABD Başkanı Donald Trump da kendisine açık destek sundu; "Solcu adaya karşı zafer kazanacağını umduğunu" açıkladı. Bu açıklamalar Cepeda cephesi tarafından "ABD’nin seçimlere doğrudan müdahalesi" şeklinde yorumlandı. 

• Nitekim resmî sonuçlar gelmeden Trump, Espriella’yı aradı; “Kolombiya ve ABD ilişkileri açısından çok önemli bir gelişme” ifadeleriyle kendisini tebrik etti

Petro döneminde iki ülke arasındaki ilişkiler, ABD’nin "arka bahçe"olarak gördüğü Latin Amerika’da izlediği agresif siyasetle birlikte gerilmişti. Venezuela Devlet Başkanı Nicolas Maduro'nun askerî bir operasyonla ABD tarafından kaçırılmasının ardından Trump, Petro’ya “Aklını başına almadığı takdirde sıradaki o olur” sözleriyle seslenmişti. Espriella, bu açından ABD’nin sadık bir müttefiki olarak görülüyor.

‘Barış projesi çöpe’ vaadi

Kolombiya’da özellikle ordu üzerinde ABD’nin ciddi bir ağırlığı var. Washington’ın Latin Amerika’daki kumanda merkezi burada bulunuyor. ABD ordusu ülkede çeşitli askerî üslerde konuşlanma gibi ciddi ayrıcalıklara sahip. Bu ilişki ABD’nin ülke siyasetine daha kolay dokunabilmesini sağlıyor.

• Bu da yarım yüzyılı aşkın süredir devam eden silahlı çatışma ortamını anlamayı gerekli kılıyor. Örneğin asker selamıyla seçimlere giren Espriella, barış projesine karşı net bir tavır alıyor. Uyuşturucu kartelleri ve paramiliter çetelerin yanı sıra Kolombiya’da toprak reformu sorunundan doğan silahlı bir çatışma ortamı var.

Kolombiya’da toprağın küçük bir azınlığın elinde toplanışı uzun soluklu toplumsal çatışmalara neden oluyor. Toprak reformu, eli güçlü toprak sahipleri ve onlara bağlı paramiliter güçler tarafından şiddet yoluyla engellenmek istiyor. Buna karşı çeşitli sivil insiyatifler olduğu gibi Ulusal Kurtuluş Ordusu (ELN) ve Kolombiya Devrimci Silahlı Güçleri (FARC) gibi onlarca yıldır savaşan silahlı gruplar da toprak reformu talep ediyor.

Hükümet 2016 yılında FARC ile barış anlaşmasına varmış ve örgüt silah bırakarak siyasi bir partiye dönüşmüştü. Ancak devamında eski gerillalara ve toplumsal liderlere karşı düzenlenen paramiliter suikastların ardından bir grup FARC üyesi düzensiz bir şekilde tekrar silahlı mücadeleye geri döndü. 

ELN ise çeşitli görüşmeler yapılmasına rağmen masadan net bir barış anlaşması çıkmadı. Son olarak Petro, "kesin barış" vaadinin parçası olarak ELN ile müzakereler başlamış ancak Bogota ile örgüt ortak bir zeminde buluşamamıştı.

Şiddetli mücadelelerin habercisi

ABD’nin artan ilgisiyle paralel şekilde Latin Amerika’da siyasetin ibresi son yıllarda açık bir şekilde sağdan, hatta aşırı sağdan yana kayıyor: Milei ve Bukele gibi isimlerle başlayan bu "sağ dalga", Şili, Bolivya, Paraguay, Peru gibi pek çok ülkeyi etkisi altına aldı.

ABD’nin ev sahipliğinde kurulan Amerikalar Kalkanı grubu altında somutlaşan bu hükümetler, benzer bir söylemi benimsiyor. Askerî yöntemler, otoriter önlemler, büyük şirketler lehine reformlar, sosyali hakların budanması, göçmen ve kadın düşmanlığı, her seçim sürecinde ve sonrasında karşımıza çıkıyor.

Kolombiya tüm bu ülkeler arasında ABD için çok büyük öneme sahip. Bu da seçimin resmî sonucu ne olursa olsun gelecekte sert toplumsal mücadelelere tanıklık edeceğimizin habercisi.