Körfez ülkeleriyle iş birliğinde ikinci adım: Katar

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Katar Devleti Emiri Şeyh Temim bin Hamad Al Sani'nin davetiyle, iki ülke arasındaki Yüksek Stratejik Komite'nin 7'nci Toplantısı'na katılmak üzere Katar'ın başkenti Doha’ya gitti. 

Ziyaret öncesi konuşan Cumhurbaşkanı Erdoğan, Katar'la yeni anlaşmalar imzalayacaklarını açıkladı. Katar'la bugüne kadar siyasi, askerî, ekonomik ve kültürel olmak üzere 69 belge imzaladıklarını belirten Erdoğan, "Körfezdeki diğer ülkelerle de iş birliğimizi geliştirmeye çalışıyoruz" dedi. Katar'la ekonomiden savunmaya, ticaretten yatırıma kadar "kazan kazan" temeliyle ortaklığı güçlendirdiklerini ifade eden Cumhurbaşkanı Erdoğan şunları söyledi: 

"Bölgenin en güçlü ülkelerinden biri olan Katar'la attığımız adımlar bunun nişanesidir. Rakamlar ufak rakamlar değil. Ciddi yatırımlarla bunu sürdürüyoruz. Türk iş adamlarına yönelik Katar'ın yaklaşımı çok çok yüksek rakamlardır. Katar'daki işlerin tutarı yaklaşık 15 milyar tutarındadır."

Dünden bugüne ilişkiler 

Ekonomik iş birliğini uzun süredir sürdüren Türkiye ve Katar’ın ideolojik yakınlığı Suriye ve Libya’da çıkan iç savaşlarda aynı grubu desteklemeleriyle oluştu. Daha sonra Mısır’daki darbe sürecinde de Müslüman Kardeşler’e destek veren iki ülke bölgede yaşanan gerilimle daha da yakınlaştı. İki ülke 2014 yılında karşılıklı olarak birbirinin topraklarında asker konuşlandırabilmesini öngören bir askerî iş birliği anlaşması imzaladı. Türkiye'nin Katar'da bir askerî üssünün bulunması da kararlaştırıldı. 

2017 yılında Körfez ülkeleri, Katar'a İran'a ve Müslüman Kardeşler'e olan desteği nedeniyle ambargo uygulama kararı aldığında Türkiye, Katar'a olan desteğini sürdürdü. 2018 yılında Türkiye’nin yaşadığı TL değer kaybı sırasında da Katar, 15 milyar dolarlık doğrudan yatırım taahhüdünde bulundu ve iki ülkenin merkez bankaları arasında swap anlaşması imzalandı. Ancak iki ülke arasında Doğu Karadeniz’deki sondaj bölgeleri ve çalışmalarıyla ilgili anlaşmazlıklar da yaşandı. 

Son dönem: Ziyaret öncesi iki ülke Katar'ın savaş uçaklarının eğitim amaçlı Türkiye'de konuşlandırmasının ve hava sahasını kullanmasının önünü açan yeni bir anlaşma imzaladı; ancak Doğu Karadeniz'deki sondaj bölgeleri nedeniyle gerginliklerin de sürdüğü belirtildi. 

Bakanların görüşmeleri

Cumhurbaşkanı Erdoğan’dan önce Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu ve Millî Savunma Bakanı Hulusi Akar, Katar’a gitti. Mevkidaşı Şeyh Muhammed Abdulrahman El Sani ile bir araya gelen Bakan Mevlüt Çavuşoğlu görüşme sonrası yaptığı açıklamada Katar’la iş birliğini geliştirdiklerini vurguladı. Afganistan ve Suriye’ye insani yardımlar konusunda birlikte çalıştıklarını vurgulayan Çavuşoğlu iş birliklerine artırarak devam edeceklerini söyledi. 

Bir muhabirin “Türkiye Katar’a para talep etmek için mi geldi” sorusuna Çavuşoğlu, “Biz Katar’a herhangi spesifik olarak Türkiye’ye para göndermesi için değil, ilişkilerimizi her alanda geliştirmek için geldik.” cevabını verdi. 

Katar Dışişleri Bakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman el-Sani yarınki toplantıda 12 yeni anlaşmaya imza atılmasının beklendiğini ve Türkiye'nin ekonomik gidişatı nedeniyle ortaya çıkacak fırsatları değerlendirdiklerini söyledi.

Millî Savunma Bakanı Hulusi Akar da yaptığı açıklamada Katar ve Türkiye’nin keder ve kıvançta bir olduğunu vurgulayarak “Katar’la olan dostluğumuzu, kardeşliğimizi her geçen gün geliştireceğiz. Bunu yaparken de askerlik sanatının gereğini yerine getirmek için azami gayret göstereceğiz” dedi. 

Nasıl değerlendiriliyor? 

Geçtiğimiz haftalarda Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) ile dokuz alanda iş birliği anlaşması imzalanmıştı. BAE görüşmesinin hemen ardından bu ziyaretin gerçekleşmesi ve Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın Körfez ülkeleriyle iş birliğini geliştirmeye çalıştıklarını vurgulaması “yeni ekonomi politikası gereği doğrudan yatırımların artması için atılan adımlar” olarak değerlendiriliyor. Ekonomist Güldem Atabay, Katar sermayesinin Türkiye'de ne yaptığı konusunda yıllardır hiçbir açıklık olmadığını vurgulayarak şunları söylüyor: 

“Türkiye kurumların, kurumsal ilkelerin devrede olduğu Batı sermayesinden uzaklaşıyor. Kurumların kenara itildiği Körfez sermayesine yöneliyor. Ama ortaya çıkan bu şeffaflık sorunu ekonomiyi daha da sıkıştıracak, zora sokacak bir mesele. Normal bir ekonomik düzende yapılan anlaşmaların tüm ayrıntıları kamuoyuyla paylaşılır ama Türkiye’de böyle olmuyor. Şeffaflık olmayınca da ekonominin rahatlamasını beklemek yanlış olur.”

Boğaziçi Üniversitesi Ekonomi Bölümü'nden Prof. Dr. Ceyhun Elgin’e göre Katar’dan dönem dönem Türkiye’ye yapılan doğrudan yatırımlar Türkiye'nin elini rahatlatacak boyutta olsa da bu rahatlama uzun sürmüyor. Elgin bunun nedenini “Çünkü bu yatırımlar güven vermiyor. Bugün Türkiye’de Merkez Bankası kurlardaki yükselişe müdahale etti ancak o müdahalenin de çok etkili olmadığını görüyoruz. Çünkü kurumlara olan güven sarsıldı.” diye açıklıyor. 

Al Jazeera’ye konuşan Sabancı Üniversitesi İstanbul Politikalar Merkezi Uluslararası İlişkiler Bölümü'nden Prof. Dr. Bülent Aras ise "Türkiye’de seçimin yaklaştığını ve bu nedenle hem iç hem dış politikada sakin bir atmosfere ihtiyaç olduğunu, Erdoğan’ın kendisini zorlu uluslararası gerilimlerden kurtarmaya ve çökmekte olan bir ekonomiyi desteklemek için ülkeye yabancı yatırım getirmeye çalıştığını" söylüyor.