Küresel Vergi Reformu

Birleşik Krallık Maliye Bakanı Rishi Sunak, G7 Zirvesi sonrası “tarihî” olarak nitelendirdiği küresel vergi reformu anlaşmasını duyurdu. 28 Mayıs'taki toplantının ardından IMF, Dünya Bankası ve OECD başkanları ile birlikte G7 ülkelerinin maliye bakanları ve merkez bankası başkanları geçtiğimiz hafta sonu bir araya geldi. Küresel ekonomik istikrar, iklim değişikliği, düşük gelirli ülkelere desteğin devamlılığı ve küresel vergi reformu toplantının başlıca konuları arasındaydı.

• Küresel Vergi Reformu bu başlıklar arasında en ön planda tutulan oldu. Birleşik Krallık hükümetinin yayımladığı raporda vergi reformunun gerekçesi olarak küreselleşme ve ekonominin dijitalleşmesi gösterildi. Küresel vergi reformunun önümüzdeki ay yapılacak olan G20 toplantısının gündeminde olması ve G20 ülkeleri tarafından da kabul edilmesi bekleniyor.  G7 ülkelerinin anlaşmasına göre, tüm ülkelerde geçerli olacak şekilde kurumlar vergisinin en az %15 olması ve bununla birlikte dijital hizmet vergisinin kaldırılması planlanıyor.
• Anlaşmanın uygulamaya konulması hâlinde Google, Facebook, Amazon gibi çok uluslu şirketler etkilenecek tarafların başında geliyor. Hâlihazırda, çok uluslu teknoloji devleri gelirlerini, elde ettikleri ülkelerden ziyade beyan ettikleri ülkelerde vergilendirebiliyor. Pek çok teknoloji devi geçtiğimiz yıllarda operasyonlarını, düşük kurumlar vergisi uygulayan İrlanda, Hindistan, Singapur gibi ülkelere taşımıştı.
• Arka Plan: ABD Hazine Bakanı Janet Yellen, geçtiğimiz aylarda ülkelerin kurumlar vergisinde “dibe ulaşmak için yarış” hâlinde bulunduklarını, bunun sona ermesi gerektiğini ve G20 ülkeleri ile görüştüklerini açıklamıştı. Britanya Virjin Adaları, Cayman Adaları, Bermuda gibi  kurumlar vergisi %0 olan “vergi cenneti” ülkelerin yanında İrlanda, Macaristan, Lüksemburg ve Hollanda gibi AB üyesi ülkeler de düşük kurumlar vergisi oranlarıyla çok uluslu teknoloji devlerinin ülkelerinde operasyonlarını artırmalarına zemin hazırlamış, doğrudan yabancı yatırımlarla (FDI) ekonomilerine önemli katkılar sağlamışlardı. Cayman Adaları ve Bermuda gibi ülkeler “sıfır kurumlar vergisi” politikaları sayesinde vergi geliri elde edemeseler de ülkelerinde bulunan şirketlere sağlanan finansal ve yasal hizmetlerden önemli gelirler elde etmekteydi.
• İrlanda: Anlaşmadan en çok etkilenmesi gereken ülkelerin başında ise İrlanda Cumhuriyeti geliyor. İrlanda’da kurumlar vergisi oranı %12,5 seviyesinde ve inovasyon şirketleri için bu oran %6,5 seviyesine kadar düşebiliyor. Kurumlar vergisi İrlanda’nın tüm vergi gelirlerinin %20’sine tekabül ediyor. İrlanda bu anlaşma sonunda 2 milyar dolarlık bir kayba uğrayabilir. Bu miktar İrlanda’nın kamu gelirlerinin %2,4’üne denk geliyor. İrlanda Maliye Bakanı Paschal Donohoe, İrlanda’nın diğer gelişmiş devletlere kıyasla düşük vergi oranlarıyla cezbedici olabildiğini, bunun rekabet açısından meşru olduğunu belirtti. Donohoe, çok uluslu şirketlerin İrlanda’da oluşturduğu yaklaşık 250 bin kişilik istihdamın güvende olduğunu ve hükümetin gelir azalmalarının önüne geçmek için gerekli eylemleri uygulaması gerektiğini düşünüyor.
• Avrupa Birliği: Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, anlaşmanın adalet ve eşit şartlar oluşturma adına çok önemli bir adım olduğunu belirtti. İrlanda, Macaristan gibi ülkelerin bu anlaşmadan dolayı kayıplar yaşayacağı tahmin edilse de, bu ülkelerin veto haklarına rağmen Avrupa Birliği’nde oybirliğiyle kabul edilmesi bekleniyor.
• Çok uluslu şirketlerin tepkileri: Facebook yöneticisi Nick Clegg, farklı ülkelerde daha fazla vergi ödemelerine sebep olmasına rağmen reform sonucunda küresel vergi sistemine olan güvenin artacağına inandığını ve anlaşmanın başarılı olmasını dilediğini belirtti. Amazon ve Google da benzer şekilde alınan kararı "memnuniyetle" karşıladı. Apple’dan konuyla ilgili henüz bir açıklama gelmedi.
• Eleştiriler: Sivil toplum örgütü Oxfam’ın başkanı Gabriela Bucher’a göre belirlenen oran son derece yetersiz. Bucher, pandemiden kaynaklanan eşitsizliklere bir çözüm getirmediğini, %15lik oranın hâlihazırda düşük olarak nitelendirilen ülkelerin kurumlar vergisi oranına çok yakın olduğunu ve bu anlaşmanın tepeden inmeci bir yaklaşımla yapıldığını belirtti. Öte yandan, anlaşmanın uygulanabilirliği ve 200’den fazla ülke tarafından onaylanma zorunluluğunun süreç açısından en büyük sorunlar olduğu düşünülüyor.