Suriye'deki Kürtler bundan sonra ne yapacak?

Kürt Demokratik Birlik Partisi'nin (PYD) öncülüğündeki Suriye Demokratik Güçleri (SDG), "sivillerin güvenliğini sağlamak" için Türkiye'nin desteklediği isyancı güçlerle ABD'nin arabuluculuğunda bir ateşkes anlaşması yapıldığını duyurdu. SDG Komutanı Mazlum Abdi "27 Kasım'dan bu yana saldırılara direnen Menbiç Askeri Konseyi savaşçıları, bölgeden mümkün olduğunca kısa süre içinde çekilecek" dedi.

Türkiye, "terör örgütü" olarak tanımladığı PYD ve silahlı kanadı YPG'yi, PKK'nın Suriye'deki uzantısı olarak görüyor. YPG ise SDG'nin ana omurgasını oluşturuyor. Bu nedenle Menbiç'in Suriye Millî Ordusu'nun (SMO) eline geçmesi, Suriye'de 2016'dan beri sınır ötesi operasyonlar düzenleyen Türkiye'nin jeopolitik çıkarları ve güvenliği açısından önemli görülüyor.

Perspektif: Türkiye, PYD ve YPG'yi "Suriye'de özerk bir yapı kurmaya çalışmakla" suçluyor. PYD ise bağımsızlık hedefiyle hareket ettiği iddialarını reddediyor. 2015'ten bu yana YPG ile IŞİD ile mücadele kapsamında ortaklık içinde olan ABD yönetimi, YPG'ye 2017'den bu yana eğitimin yanı sıra silah desteği de veriyor.

Bir adım geriden: Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 9 Aralık'ta kabine toplantısı sonrası yaptığı açıklamada, Tel Rıfat ve Menbiç'in Halk Savunma Birlikleri'nden (YPG) geri alınmasından memnuniyet duyduğunu söylemişti. Erdoğan, Türkiye'nin sınırları ötesinde yeni "terör çıban başları" çıkmasını önlemekte kararlı olduğunu ifade etmişti.

• Suriye'de 27 Kasım'da İslamcı Heyet Tahrir eş-Şam (HTŞ) örgütü liderliğinde başlatılan saldırılara katılan SMO'nun hedefi Halep değil Tel Rıfat oldu. 8 Aralık'ta Suriye'nin başkenti Şam'ın muhalif grupların eline geçmesi ve Devlet Başkanı Beşar Esad'ın ülkeden ayrıldığının duyurulması sonrası SMO, bu kez Menbiç operasyonunu başlattı. 9 Aralık'ta ise Menbiç, SMO'nun kontrolüne geçti.

Neden önemli? Menbiç, Kürt gruplar için doğudaki Cezire ve Kobani kantonları ile batıdaki Afrin kantonunun birleştirilmesi için önemli bir geçiş noktası olarak görülüyor. Türkiye ise bu hattın kırılmasının "terör koridorunun" engellenmesi için önemli olduğunu söylüyor.

• Tel Rıfat ve Menbiç, IŞİD'in bölgedeki varlığının sona erdirilmesinden sonra YPG'nin kontrolünde kaldı. Menbiç'te bir dönem ABD'nin askerî birlikleri de konuşlanıyordu. Türkiye, 2019'da düzenlediği Barış Pınarı Harekatı sonrası ABD ve Rusya ile yaptığı protokollerde bu iki bölgeden YPG'nin çıkarılması sözünü almış ancak bu adımın atılmasını sağlayamamıştı.

Fırat'ın batısındaki ‘güvenli bölge’

Türkiye, 2019'da Ağustos ve Ekim aylarında ABD ile iki ayrı protokol yapmıştı. Ankara bu anlaşmalarla YPG'nin Türkiye-Suriye sınırından en az 32 kilometre güneye çekilmesini ve bu alana "güvenli bölge" kurulmasını güvence altına almak istemişti. 

Tel Rıfat ve Menbiç'in SMO'nun eline geçmesiyle, Türkiye açısından Fırat Nehri'nin batısında kalan kısımda kalan sınır boylarında fiilî bir güvenli bölge kurulmuş oldu. Böylece Menbiç'ten başlayıp Cerablus, Azez, Afrin, Tel Rıfat ve İdlib hattından Antakya'ya kadar olan sınır hattı Türkiye açısından güvenli hale geldi.

Fırat'ın doğusu: Suriye'de Fırat Nehri'nin doğusunda ise durum farklı. Türkiye, bu bölgede istediği güvenli bölgeyi tam anlamıyla oluşturamadı. Ekim 2019'daki Barış Pınarı Harekatı sonrası Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK), Resulayn ile Tel Abyad arasında kalan yaklaşık 120 kilometrelik sınır hattını kontrol ediyor.

Ancak: Bu bölgenin doğusunda ve batısında kalan sınır hatlarında YPG varlığı sürüyor. Fırat'ın doğusunda IŞİD ile mücadele sürüyor, ABD'nin de bölgede 900 kadar askeri var. Ayrıca IŞİD mensuplarının tutuklu bulunduğu cezaevleri ile ailelerin barındığı kampların çoğu da bu bölgede.

Salih Müslim: ‘HTŞ bize bir adım atarsa biz iki adım atarız’

Suriye'deki Demokratik Birlik Partisi'nin (PYD) eski Eş Genel Başkanı ve şimdiki Başkanlık Konseyi Üyesi Salih Müslim, Suriye'deki yeni süreçte HTŞ örgütüyle diyaloğa açık olduklarını ifade etti. 

"HTŞ'nin çok güzel laflar ettiğini, bunların pratiğe dökülmesini beklediklerini" belirten Müslim, "HTŞ bize bir adım atarsa biz iki adım atarız" dedi. Suriye Millî Ordusu'nun Menbiç gibi yerlerde YPG'ye yönelik saldırıları nedeniyle Türkiye'ye tepki gösteren Müslim, Ankara’yla da iletişime hazır olduklarını söyledi.

Bir adım geriden: Müslim, 2012-2015 yılları arasındaki dönemde Türk yetkililerle temaslarda bulunmuş, hatta Ankara'yı ziyaret etmişti. 2018'de ise Müslim'in adı İçişleri Bakanlığı'nın "terörden arananlar" kataloğunda kırmızı listede yer aldı.

Bununla birlikte: HTŞ de birçok ülkenin olduğu gibi Türkiye'nin de "terör örgütleri" listesinde yer alıyor.

Müslim, HTŞ'yi Suriye'nin bir parçası olarak gördüklerini söylüyor:

"Biz kim bizimle oturmayı kabul ederse diyaloğa hazırız. HTŞ'ye gelince, onlar da Suriye'nin bir parçasıdır. Düşüncesi, ideolojisi ne olursa olsun bir arada yaşamak istiyoruz, Suriye'nin içinde, istikrar içinde. Onlar kendi yerlerinde olsun, biz kendi yerimizde olalım."

Müslim, "Dilimize, kültürümüze, inancımıza saygı gösterirse biz de saygı gösteririz. Şimdiye kadar biz rejimle savaşıyorduk. Neden? Bir Kürt realitesi vardı ve kabul etmiyorlardı” diyor.

Geçmişte yaşananları düşündüklerinde HTŞ ile ilgili kaygıları olduğunu söyleyen Müslim, "Çok güzel laflar ediyorlar. Kardeşlikten bahsediyorlar. Bunların pratiğe dökülmesi konusunda geçmişe baktığımızda kaygılarımız var tabii, bunların pratikte ispatlanması gerekiyor” dedi.

Öte yandan: Türkiye ise PYD'nin Suriye'nin kuzeyindeki alanda bağımsız bir devlet kurma hedefiyle hareket ettiği görüşünde. Ancak Müslim, geçmişteki bazı açıklamalarında böyle bir hedefleri olmadığını savunmuştu. Müslim, hâlâ böyle bir hedeflerinin olmadığını söylüyor.