Lübnan’da siyasi çıkmaz son bulacak mı?

Geçtiğimiz hafta çarşamba günü Lübnan merkez bankası akaryakıt ürünlerine sübvansiyonlarını sona erdirme kararı aldı. Karar geçici hükümetin başbakanı Hasan Diyab tarafından "yasa dışı" ve "sorumsuz" olarak yorumladı.

Neler oldu?

Merkez bankasının kararının ardından yeniden alevlenen protestolarda halkın merkez bankası başkanı Riyad Selame'nin evini basmak istediği aktarıldı. Göstericiler, farklı şehirlerde çeşitli yolları kapattı. Lübnan ordusunun sübvansiyonların kalkmasının ardından açılmayan akaryakıt istasyonlarını basarak akaryakıtlara el koymaya başladığı ve bu akaryakıtların halka ücretsiz dağıtılacağı yönünde haberler gelmişti. Bu baskınların birinde ülkedeki gerilimi daha da tırmandıracak bir olay yaşandı.

Tanker patlaması

Ülkenin kuzeyinde yer alan Akkar bölgesinde ordunun el koyduğu bir akaryakıt deposunda gerçekleşen ve sebebi bilinmeyen bir tanker patlaması sonucunda en az 28 kişi yaşamını yitirdi ve 79 kişi yaralandı. 

Patlamayı protesto eden halk, başbakan adayı Necip Mikati'nin evinin önünde eylem yaptı ve polisle çatıştı. Mikati yaşananları "kabul edilemez vandalizm" olarak tanımladı. 

Uluslararası Af Örgütü'nden Sahar Mandour Akkar'da gerçekleşen patlamayı "yıllardır devam eden büyük yolsuzluğun neden olduğu ekonomik krizden kaynaklanan bir katliam" olarak tanımladı. 

"En kötü ekonomik krizlerden biri"

Dünya Bankası'na göre 1850'den bu yana yaşanan en kötü ekonomik krizlerden birini 2019 yazında yaşamaya başlayan Lübnan'da yerel para biriminin bu süreçte %90 değer kaybettiği biliniyor. Birleşmiş Milletler İnsani Yardım Koordinasyon Ofisi verileri Lübnan nüfusunun %78'inin yoksulluk sınırının altında, %36'sının ise aşırı yoksulluk içinde yaşadığını gösteriyor. Birleşik Krallık merkezli Save the Children vakfı ise bir yılda %550 enflasyon görülen Lübnan'da her gelir grubundan insanın yemek, ilaç, elektrik gibi temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlandığını ortaya koyuyor. 

Ülkedeki yakıt kıtlığının artışı sebebiyle geçtiğimiz günlerde Beyrut Amerikan Üniversitesi Tıp Merkezi solunum cihazlarının ve diğer ekipmanların hizmet dışı kalabileceği konusunda uyarıda bulunmuştu. Beyrut ve diğer bölgelerdeki bazı fırınların kepenklerini kapattığı ülkede günlük elektrik kesintilerinin 20 saati bulduğu biliniyor.

Siyasi çıkmaz

Ekim 2019'da hükümetin WhatsApp üzerinden yapılan telefon görüşmelerini vergilendirmeye çalışması üzerine başlayan, sonrasında ekonomik krizin ve yolsuzlukların protestosuna dönüşen gösterilerin ardından Saad Hariri istifa etmişti.  

Aralık 2019'da hükümeti kurma görevi eski bakanlardan Hasan Diyab'a verilmişti. Geçtiğimiz yıl yaz aylarında 207 kişinin yaşamını yitirmesine yol açan Beyrut limanı patlamasının ardından Hasan Diyab da istifa etmişti. Görevi geçici olarak sürdüren Hasan Diyab, Cumhurbaşkanı Avn'ın yakıt krizine ilişkin Bakanlar Kurulu'nu toplama çağrısını anayasaya atıfla "geçici hükümetin yetkileri, dar çerçevede işleri yürütmekle sınırlıdır" diyerek reddetmişti.

Ekim 2020'de ülkenin cumhurbaşkanı Mişel Avn tarafından hükümet kurmakla görevlendirilen, "Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un yardımların önünü açmak için şart koştuğu reformları hızla yapabilmek" istediğini söyleyen Hariri, Mişel Avn ile anlaşmaya varamadığı için hükümet kurma görevinden ayrılmıştı.

Sırada ne var?

Temmuz 2021'de mecliste gerçekleşen oylamayla hükümet kurmakla görevlendirilen Necip Mikati, ekonomik krizin çözümü için Fransa'nın önerdiği, reformları hayata geçirecek uzmanlardan oluşan bir hükümet kurma yolunu izleyeceğini söylemişti. Cumhurbaşkanı Mişel Avn birkaç gün önce, önümüzdeki günlerde yeni bir hükümet kurulmasını umduğunu dile getirdi. Mikati 16 Ağustos'ta Avn ile görüştükten sonra iki gün içinde bir hükümetin kurulmasının hâlâ mümkün olduğunu ve sorunların bir bir ele alındığını söyledi.

Merkez bankasının bu kararının 20 litrelik benzini 336 bin Lübnan lirasına, 20 litrelik motorini ise 278 bin Lübnan lirasına çıkaracağı tahmin ediliyor.