Mahabadi suikasti

“İran nükleer programının babası” olarak anılan İran doğumlu nükleer fizikçi Muhsin Fahrizade Mahabadi, geçtiğimiz cuma günü yerel saatle 14.30’da suikaste uğradı ve hayatını kaybetti. Olayın geçtiği alanda yapılan çalışmalar sonucu, Mahabadi’nin aracının yakınında Nissan marka bir araçta bomba patlatıldığı ve sonrasında da Mahabadi’nin aracına ateş açıldığı öğrenildi. 
 

• Mahabadi’nin vefatı ardından Cumhurbaşkanı Hasan Ruhani konuyla ilgili İsrail’i suçladı, “Onun şehadeti başarılarımızı yavaşlatmayacak” dedi. Ruhani öte yandan uygun bulduğu bir zamanda misilleme yapılacağını, bu konuda aceleci davranmayacağını duyurdu. 2009-2012 yılları arasında 5 nükleer fizikçisini suikastle yitiren İran için yeni bir şok etkisi yaratan bu sıcak gelişme, Orta Doğu uzmanı Ali Semin’e göre seçimlerin yaklaştığı dönemde ülkede “beka meselesi” olarak adlandırılacak.
   
• Kilit bilim insanı: The New York Times, ABD istihbaratına ve İsrail’in İran nükleer programına dair ele geçirdiği belgelere göre Mahabadi’nin en az 20 yıldır programın itici gücü olduğunu, İsrail istihbarat birimi MOSSAD’ın uzun zamandır Mahabadi’yi yakın takipte bulunduğunu yazdı. Yolculuk ettiği arabada korumalarıyla olmasından anlaşılacağı üzere Mahabadi, çalışmalarından dolayı dikkatlerin üstünde olduğunun farkındaydı ve önlem alıyordu. Pentagon’un Orta Doğu uzmanlarından Michael Mulroy; Mahabadi’nin ölümünün İran nükleer programını geriletebileceği, ancak Mahabadi'nin program için en önemli bilim insanlarından ve Devrim Muhafızları içinde kıdemli bir subay olmasından dolayı, İran’ın sert bir yanıt vereceği tahmininde bulundu.
   
• İlk tepkiler: Ruhani’nin ardından, Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif, “İranlı bilim insanının bir terör eylemiyle öldürüldüğünü, İsrail’i işaret eden ciddi deliller olduğunu ve uluslararası toplumu (özellikle AB’yi) çifte standart uygulamaktan vazgeçmeye ve gerçekleşen eylemi kınamaya davet ettiğini” belirtti. Kasım ayında ABD'nin İran yaptırımlarını geri getirmek istemesine karşı gelen AB Dış İlişkiler Temsilcisi Josep Borrell, suikastın ardından “ABD’nin geri çekilmesine rağmen Ortak Kapsamlı Eylem Planı (JCPOA) anlaşmasını ayakta tutmaya çalışıyoruz. Üzgünüm ama sorunları çözme yolunuz bu değil. Nükleer bilim uzmanlarını öldürerek İran’ın nükleerleşmesini engellemeyeceğiz” ifadelerini kullandı. Beyaz Saray ve CIA, konuyla ilgili açıklama yapmayı reddetti. Dışişleri Bakanlığı ise "Türkiye, bölgede barış ve huzuru bozmaya çalışan her türlü girişime ve faili ya da hedefi kim olursa olsun terörizmin her türüne karşıdır" mesajıyla cinayeti kınadı.
   
• Gözler İsrail’in üstünde: İran yöneticilerinin mesajlarında suikastin İsrail planı olduğu söylenirken olayın geliştiği bölgede yapılan çalışmalar sonucu saldırıda kullanılan patlayıcı ve silahların İsrail silah sanayisi üretimi olduğu da ortaya çıktı. Suikastin ertesi günü İsrail haber ajansı N12’ye konuşan Kabine Bakanı Tzachi Hanegbi ise “Konuyla ilgili bir bilgim yok. Gelişen olayın sorumlusu olduğum için değil, bir bilgim olmadığı için konuşmuyorum” dedi.
   
• İran nasıl yanıt verecek? BBC Güvenlik Muhabiri Frank Gardner’ın analizine göre, önümüzdeki süreçte İran’ın önünde üç seçenek görünüyor. İlk seçenek, nükleer programın hızlandırılması yönünde. Saldırıdan 72 saat sonra parlamento İran sivil nükleer programının hızlandırılması kararını onayladı. Bu seçenek İran’ın dünyaya meydan okuduğunu ve rakiplerine suikastin İran’a zarar vermediğini gösterecek, aynı zamanda da bölgedeki güvenlik ikilemini gerginleştirecek. İkinci seçenek, İran’ın Orta Doğu bölgesinde “vekil güç” olarak kullandığı ve silahlandırdığı kuvvetleri harekete geçirmesi. Lübnan’da Hizbullah, Gazze’de Hamas, Irak’ta Şii milisler ve Yemen’de Husi isyancıları aracılığıyla bu bölgelerdeki İsrail, ABD veya Suudi Arabistan varlıklarına zarar vermeyi seçebilir. Son olarak, Mahabadi’ye denk düşen bir İsrail vatandaşına suikast düzenleyebilir ki bu, uğrayacağı misillemeler açısından İran için en riskli yanıt olur.