Medyada "fon" tartışması

Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı tarafından çarşamba akşamı yayımlanan bir açıklamada "Türkiye'de faaliyet gösteren bazı medya kuruluşlarına yabancı ülkelerden fon sağlandığına dair haberlere ilişkin, ‘Yeni kisveler altında beşinci kol faaliyetlerine müsaade etmeyiz.’" ifadeleri kullanıldı. 

İletişim Başkanı Fahrettin Altun’un açıklamasında "Yabancı devletlerin veya kuruluşların fonlarıyla ülkemizde faaliyet gösteren medya kuruluşlarına yönelik bir düzenleme ihtiyacı olduğu açıktır." ifadelerine yer verildi ve "ihtiyaç duyulan düzenlemelerin en kısa sürede tamamlanacağı" belirtildi.

Tartışmalar nasıl başladı?

Tartışmalar, Odatv’nin Türkiye’den Medyascope, Serbestiyet, 140Journos ve P24 gibi medya kuruluşlarının ABD merkezli Chrest Foundation'dan destek aldığını haberleştirmesiyle başladı. Daha önce Türkiye’den Anadolu Kültür Derneği, Hrant Dink Vakfı, İKSV, Sabancı Üniversitesi, EDAM gibi organizasyonlara da destek veren vakfın internet sitesinde açık olarak bulunan bilgilerden derlenen haberde Ruşen Çakır’ın sahibi olduğu Medyascope öne çıkarıldı ve Medyascope’un 2016-2020 yılları arasında aldığı toplam desteğin 476.720 dolar olduğu yazıldı. Odatv’nin haberi; soL Haber, Yeniçağ, Ulusal, Yeni Akit, İnternet Haber gibi platformlarda da yer aldı.

• Bir adım geriden: Afganistan'dan Türkiye'ye göçle ilgili gelişmelerin ardından yükselen tartışmalarda "fonlanan" gazetecilerin, akademisyenlerin ve sivil toplum kuruluşlarının göçmenlerle ilgili "pozitif bir algı yarattığı" iddia edilmişti. 19 Temmuz'da altay horda isimli bir kullanıcının ekşisözlük'te açtığı "mülteci güzellemesi yapan satılmış akademisyenler" başlığında Ruşen Çakır'ın ve Nevşin Mengü'nün isimleri yer alıyordu.

Tartışmaların odağındaki Medyascope'un künye sayfasında Chrest Vakfı, European Endowment For Democracy, Heinrich Böll Stiftung ve Sida gibi kuruluşlar tarafından desteklendiği açık bir şekilde belirtiliyor. Medyascope'un aldığı hibelerin amacı, vakfın internet sitesinde "Tarafsız, ana akım haber yapımcılığı ve yayıncılığı" ve "Tarafsız ana akım haber üretimi, yayını ve genç gazetecilere yönelik eğitimler" olarak ifade ediliyor.

Medya nasıl hayatta kalıyor?

RSF'in 2021 Dünya Basın Özgürlüğü Endeksi, 180 ülkenin %73'ünde gazeteciliğin tamamen ya da kısmen engellendiğini gösteriyor. Yine RSF'in Medya Sahiplik Monitörü kapsamında gerçekleştirdiği araştırmalar, medya kuruluşlarının belirli sermaye sahiplerinin elinde toplanmasını tanımlayan yatay yoğunlaşma için Türkiye'de yazılı basın ve internet medyasında sırasıyla %60 ve %83 oranlarını kaydediyor. Bu sahiplik ilişkilerinde taraf olmayan medya kuruluşlarının varlıklarını sürdürebilmesi reklam gelirlerine, kitle fonlamaya, aboneliklere ya da fonlara dayanıyor.

Artan siyasi baskılar, cezalar ve reklam ambargoları birçok medya kuruluşunu zora sokuyor. Tehditler arttıkça demokrasi, doğal olarak kamu yararı gözeterek yayın yapma gayretinde olan ve hâlihazırda finansal güçlükler çeken medya kuruluşları da fon sağlayıcıların ilgi duyduğu konulardan biri hâline geliyor. Türkiye’de ise AB, BM, uluslararası sivil toplum kuruluşları gibi organizasyonların verdiği fonlardan faydalanan STK'lar ve medya kuruluşları eleştiriliyor. 

Filiz Gazi'nin Duvar için geçtiğimiz yıl hazırladığı özel haber fon tartışmalarının birçok boyutuna değiniyor.

Kimler, ne dedi? 

Yakın zamanda Sınır Tanımayan Gazeteciler'in (RSF) yönetim kuruluna üye olarak seçilen Kadri Gürsel, "Türkiye’de bağımsız medyanın, iktidarın reklam ambargoları karşısında fon desteği bulmadan yaşayamayacağı açık iken, @Medyascopetv fon desteği aldığı kuruluşları sitesinde zaten ilan etmiş iken “#Medyascope’a bu saldırı neden şimdi?” diye sormak lazım" yorumunda bulundu.

Orta Doğu Enstitüsü Türkiye programının kurucu direktörü Gönül Tol ise "Medyascope gibi toplumsal yönelimli, kar amacı gütmeyen, kamu yararı gözeten platformlar Türkiye gibi ülkeler için hayati öneme sahip. Dünyanın her yerinde bu tür platformlar şahsi bağışlarla ve vakıfların verdiği fonlarla finanse ediliyor. Amerika’nın PBS, NPR gibi en tarafsız en saygıdeğer medya kuruluşları bu şekilde finanse ediliyor ve tam da bu sebeple CNN gibi, Foxnews gibi yanlı yayınlardan uzaklar." yorumunu paylaştı.

Belgesel sinemacı ve yazar Ümit Kıvanç ise Duvar'daki yazısında "Yurtdışından destek almaya “ihanetin belgesi” muamelesi yapılırsa Türkiye’de sivil toplum faaliyetleri alanının ne hâle geleceğini zihnimizde canlandırabiliyor muyuz? Ya da bir anda doğrudan ceza sahasına dalıp şöyle sorayım: Medyascope’un var olması mı iyi olmaması mı?" ifadelerine yer verdi.

Geçtiğimiz günlerde TRT Yönetim Kurulu'na atanan Hilal Kaplan; haberi, "Bunun sadece bir kaynaktan aldıkları fon olduğunu belirtmekte fayda var. "Özgür" basın, bunu da yazın" notuyla paylaştı.