"Demokrasiye dönüşün belgesi": Mutabakat metni

CHP, İYİ Parti, Saadet Partisi, Demokrat Parti, DEVA Partisi ve Gelecek Partisi liderleri bir araya gelerek Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi yerine yürürlüğe konması üzerine uzlaştıkları 23 maddelik Güçlendirilmiş Parlamenter Sistem metnini imzaladı.

Metinde, Türkiye'nin "Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi adı altında uygulanan keyfi ve kural tanımaz yönetim nedeniyle tarihindeki en derin siyasi ve ekonomik krizlerden birini yaşadığı" ifade edildi. Muhalefetin ortak sorumluluğunun "uzlaşarak ve birlik içinde bu krizi aşmak, derin sorunları demokratik siyasetin alanını güçlendirerek, çoğulculuk ve katılımcılık temelinde çözmek" olduğu vurgulandı.

• Bir adım geri & bir adım ileri: Muhalefet liderleri CHP lideri Kemal Kılıçdaroğlu’nun davetiyle 12 Şubat'ta bir araya gelmiş, vardıkları mutabakatın 28 Şubat günü duyurulacağını açıklamıştı. DEVA Partisi lideri Ali Babacan ise liderlerin bu ay "geçiş dönemini" konuşmak için yeniden bir araya geleceğini duyurdu. 

Ne içeriyor? 

Muhalefetin vadettiği sistemde "tarafsız" Cumhurbaşkanı'nın sadece yedi yıl süreyle bir dönemlik seçilmesi, sonrasında siyasete dönememesi, veto hakkının da olmaması öngörülüyor. Milletvekili seçimininse beş yılda bir yapılması planlanıyor. 

• Baraj: Siyasi Etik Yasası ve yeni bir seçim yasası hazırlanması, şu an %10 olan seçim barajının %3'e indirilmesi hedefleniyor. Siyasi partilerin hazine yardımından faydalanması için gereken oy oranı %1 olarak belirleniyor.
• Kuvvetler ayrılığı: "Kuvvetler ayrılığına dayanan demokratik hukuk devleti" vurgusu yapılan metne göre, yargı kurumlarında yapısal değişiklikler yapılarak yargı bağımsızlığının tesis edilmesi amaçlanıyor. Çoklu baro uygulamasına son verilirken hâkimleri idari görevleri yönünden Adalet Bakanlığı'na bağlayan Anayasa hükmü kaldırılıyor. Anayasa Mahkemesi de yeniden yapılandırılıyor.
• TBMM yetkileri: Metinde TBMM'nin yetkileri artırılıyor. TBMM'deki gensoru sistemiyle etkin denetim mekanizması kurulması hedefleniyor. TBMM, yürütme görevini üstlenecek Bakanlar Kurulu'nun önderi Başbakanı belirliyor. Cumhurbaşkanı, TBMM'de çoğunluğun belirlediği kişiyi Başbakan olarak atamak zorunda oluyor.
• Yasa düzenlemeleri & haklar: Düşünce ve ifade, din ve vicdan, toplantı ve gösteri yürüyüşü ve örgütlenme özgürlükleri, basın hürriyeti, cinsiyet eşitliği ile çocuk ve kadın haklarının yasalarla düzenlenmesi planlanıyor. YÖK'ün lağvedilmesiyle ve rektörlerin öğretim üyeleri tarafından seçilmesiyle üniversitelerin özerkleştirilmesi amaçlanıyor. Çevre problemlerini görüşmek üzere çevre mahkemelerinin kurulmasından söz ediliyor.
• Yönetim değişiklikleri: Yerel yönetimlerin güçlendirilmesinden söz edilen metinde belediyelere kayyum atanması uygulamasına son verilmesi vadediliyor. Merkez Bankası Başkanı'nın değiştirilmesi, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu'nun, Sermaye Piyasası Kurulu'nun ve Rekabet Kurulu'nun yapılarının ve üyelerinin değiştirilmesinin yanı sıra kurumun bağımsızlaştırılması öngörülüyor. Benzer şekilde Radyo Televizyon Üst Kurulu, Basın İlan Kurumu, TRT ve Anadolu Ajansı'nın da yapı ve yönetimlerinde değişiklikler planlanıyor.

Erdoğan'ın tepkisi

Başörtüsü özgürlüğü için uzun yıllar mücadele eden Şule Yüksel Şenler’in hayatının anlatıldığı "Şule" belgeselinin gösterimine katılan Cumhurbaşkanı Erdoğan, muhalefetin mutabakat buluşması için "Biz bugün burada fikrin, inancın, düşüncenin mücadelesini verenlerin ardından gidenlerle bu toplantıyı yaparken, bir diğer tarafta da başkaları başka türlü toplantılar yapıyorlar."  yorumunu yaptı.

Yorumlar

İstanbul Barosu Başkanı Mehmet Durakoğlu, "demokrasiye dönüşün belgesi" olarak nitelendirdiği mutabakatta "bütün kurumsallıkların yerli yerine oturduğunu, kuvvetler ayrılığı olmadan demokrasiye dönüşün asla mümkün olmayacağını" söyledi.  

Ekonomist Mahfi Eğilmez "metni genel olarak beğendiğini ancak bu çerçevenin ekonomi, eğitim gibi diğer alanlardaki yapısal reformlarla tamamlanması gerektiğini" belirtti.