(Ne kadar büyük ve bilge olursak olalım) Neden çocuk kitapları okumalıyız?

Daha önce Piccolo'nun en önemli bulduğu sorulardan birini sormuştuk: "Neden Çocuk ve Genç Yetişkin Edebiyatı?" Cevap, tahayyül hakkı ve yetişkin tahakkümünden uzaklaşmak mantığından çok uzakta değildi. Katherine Rundell tarafından kaleme alınan Neden Çocuk Kitapları Okumalıyız? başlıklı kitap, bu meseleden uzak bir yerde durmuyor. Sahi, neden bu janrı okumakta diretiyoruz? Nedir bu işin sihri?

Bu konu her konuşulduğunda bir kılavuz olarak kesişimsel feminist yaklaşımı ele almak kıymetli geliyor. Feminizm Herkes İçindir, Rundell'in yaklaşımına harita olacak bir yaklaşımla karşımıza çıkıyor. Hadi konuya bu 101 yaklaşımıyla bir göz atıp detaylarına inelim:

Çocuk Edebiyatı, eleştirel bilincin geliştirilmesine yönelik feminist eğitim için çok önemli bir alandır çünkü inanç ve kimlikler bu süreçte hâlâ inşa edilmektedir.

Piccolo ve Katherine: Korkutucu benzerlik

Yazar Katherine Rundell de, bizim Piccolo'da olduğumuz gibi, meseleye oldukça kişisel bir yerden yaklaşıyor. Meğer Zimbabve'nin başkenti Harare'nin Mount Pleasant yerleşim bölgesindeki halk kütüphanesine 1950'lerden beri yeni kitap girmemiş ve o, yine de bu 20 küsür kitabı döndürüp durmuş. Tutku alanı diye buna derim.

Editörün hikâyesi: Kırmızı kapaklı kitapla Remzi Kitabevi'nin kasa önünde karşılaşıyorum. Bu temel soruyu soran ilk kişi olmadığım için mutlu, "Bu kitabı ben yazacaktım ya," diyecek kadar da kendimle doluyum. Zaten sayfaları atladıkça tutku alanlarımızın ortalığından ürküyor ve son sayfada yaptığı sağdan ikinci yıldız göndermesiyle hafif de olsa yıkılıyorum. Neden mi? Çoktan kafamın içinde yazdığım kitap meğer hâlihazırda baskıya girmiş—belli ki tanışsak ya çok yakın arkadaş olacağız ya da birbirimizden nefret edeceğiz. Ortası yok. 

📖 Katherine Rundell ve kitapları

Neden çocuk kitapları okumalıyız?

Rundell, konuya janrın ikincil yaklaşımına parmak basarak başlıyor. Mesela romancı, deneme ve öykü yazarı Martin Amis, kendisine çocuk kitabı yazıp yazmayacağı sorulduğunda şöyle cevap vermiş: 

Ağır bir beyin hasarı geçirmiş olsaydım, bir ihtimal çocuk kitabı yazabilirdim.

Bu kişiyi ne kadar sıkıcı bulduğumdan bahsetmeyeceğim çünkü yazının ciddiyeti kaçsın istemiyorum. Açıkçası yazar, zaten bu düşünceleri kaleme alarak şahane de bir cevap vermiş oluyor:

Çoğu yetişkin, okuma sürecinin tek yönlü işlemesi gerektiğini düşünür zira bunun aksi gerileme, olgunlukta geriye gitme olarak görülür. Önce Köpek Spot'u okursunuz, bir sonraki aşamada PeterveJane denen çift başlı canavarı, ardından Narnia’yı aşıp Patrick Ness ile devam edersiniz... Derken yetişkin edebiyatına geçerek zafer kazanır, sonra da hep orada kalır, bir daha asla geriye dönüp bakmazsınız çünkü geriye bakmak mevki kaybetmek demektir.

Peki ya mevki kaybetmekten korkmayanlar? Onlar ne kazanıyor o hâlde?

Ama insan yüreği tren gibi düz bir hatta ilerlemez. Okuma serüveni böyle bir şey değil, en azından benimkisi böyle değildi. Çocuk edebiyatını ıskartaya çıkarırsak, yetişkin gözüyle okuduğumuzda farklı bir simya yakalayacağımız zenginliklerle dolu bir mücevher kutusunu ıskartaya çıkarmış oluruz.

1475'ten günümüze Çocuk Edebiyatı

Mesele derin. Derin olduğu kadar da eski. Mesela İngilizce yazılmış ilk çocuk kitaplarına değinecek kadar eski. Görgü kurallarını anlatan bu kültür ürünleri, 1475 civarlarına çıkmaya başlamış. Sofradayken nerelerinle oynamaman gerektiğini söyleyen bu yapıtlar, didaktik bakış açılarıyla kalmayı uzun zamanlar sürdürmüş.

Ne demiştik?: Evet, tabii, yetişkin tahakkümü. Janra uzun süre hükmeden şey bu. Bu nedenle Rundell de peri masallarının sadece çocuklar için olmadığına, öğretilere odağına, kültürü taşıdığına bağlıyor konuyu. Bölümler arasında hep temellere değiniyor ve konuyu Peter Pan'in memleketine yolculuğa, yetişkin hayatı çocuk hayatına tercih edeceğine ama modern Çocuk Edebiyatı yapıtlarının umuda değinmesine getiriyor.

Çünkü hâlâ kültürel anlatıları taşısalar da günümüzde umut, çoraklıktan uzaklık sanki orada. Alanın derinliğini anlayıp kıymetini bilme sırası bizde. O yüzden, işte tam da bütün bunlar yüzünden, çocuk kitapları okumalıyız dedirtiyor bu kitap bana.