Otomotivde engelli raporu polemiği

Konuyu en baştan ele alalım, şöyle bir uygulamamız var: Bugün yüzde 90 engelli olan biri, kendisi veya 1. dereceden yakını için ÖTV’siz araç alabiliyor. Geçen sene 1 milyon lira olan limit, 2024 başında %58,4’lük artışla 1 milyon 591 bin liraya yükseldi. Yani 1,7 milyon liralık bir araç, bu şekilde 900 bin lira civarına alınabiliyor. Tüketiciler de çevresinde engellilik şartlarına uyan kim varsa onun üzerine otomobil alıyor. "İhtiyaç mı yoksa istismar mı" tartışmaları da tam bu noktada başlıyor.  

2024 yılının ilk 2 ayında otomobil satışları %52,1 oranında arttı; 146.318 adetlik satışın yaklaşık 45 bin adedini bahsettiğimiz yolla alınan ÖTV’siz araçlar oluşturdu. Bu büyük ve önemli bir rakam. Yeni yılın başında engelli vatandaşların istisna limitinin artırılması ve birçok modelin bu kapsama girmesi, bu sayının artmasında önemli bir etken oldu. 

2024 başındaki rekorun sırrı bu mu?

2023 yılını rekorlarla bitiren otomotiv sektörü, 2024 yılına biraz karamsar girmişti. Pazarın %30-35 daralacağını düşünen genel müdür sayısı az değildi. Ancak yıl hiç de korktukları gibi başlamadı. Ocak ayında da Şubat ayında da rekor satışlara ulaşıldı. Aynı performans Mart ayı için de bekleniyor. Yöneticiler Mart ayı için 110-120 bin civarında rekor bir rakam tahmin ediyor. Ancak Ocak-Şubat satışlarına bakınca %30’luk bir rakamın engelli raporuyla alınan araçlardan oluştuğu görülüyordu. 

Ne oldu da satışlar bu kadar arttı?

Engelli vatandaş için getirilen bu uygulamada “istisna limiti” her yılın başında artıyor. Bu yıl Ocak ayında engelli vatandaşlar için araç alımında uygulanan istisna limiti 1 milyon 4 bin 200 liradan yeniden planlama oranı olan %58,46'lık artışla 1 milyon 591 bin 200 TL’ye yükselince bu limit içine giren araç sayısında önemli artış sağlandı. Türkiye’de en çok tercih edilen C-SUV segmentinde alınabilecek otomobillerin sayısı da artınca, talep de o yönde artış gösterdi. İşte bu rakamın artmasındaki asıl neden bu parametrelerde saklı.

ÖTV ve KDV düşünce indirim %48 oluyor

Engelli vatandaşlar için oluşturulan bu sistemde aracın vergiler dahil satış fiyatı üzerinden %20 KDV oranı fiyattan düşülüyor. KDV’den sonra kalan miktardan da ÖTV bedeli düşürülüyor. En son çıkan bu rakama KDV eklenerek son fiyata ulaşılıyor. Bu oranda %44’lük bir avantaj sağlıyor. 

Tartışmaların çıkış nedeni

Peki bu konuda ne tartışılıyor diyebilirsiniz? Malumunuz, Türkiye’de son 1,5 yılda araç fiyatları çok ama çok arttı. Yapılan zamlar, döviz dalgalanmaları ve vergiler nedeniyle otomobiller yanına yaklaşılamaz hâle geldi adeta. İş böyle olunca da araç almak isteyenler engelli yakın arayışına girdi. Raporu bulan, kılıfı da hazırlayıp bu fırsattan yararlanma yoluna gitti. Önce bir anda bu kadar engelli vatandaşın araç alma isteği sorgulandı, "İhtiyaçtan mı alınıyor yoksa istismar mı?" tartışmaları başladı. Araçların 1. derecede yakınlar tarafından kullanılması ya da 5 yıl boyunca satılamaması kuralları da gözardı edildi. 

Engel ve indirim oranları

Malul ve engelli vatandaşlar için uygulanan istisna limiti 2024 itibarıyla 1 milyon 591 bin 200 lira oldu. Yüzde 40 engelli raporu sahibi bireyler için araç alımında ÖTV indirim oranı %26,3, KDV avantajı da %15,24 olarak uygulanıyor. Yüzde 60 engelli raporu sahibi bireyler için ÖTV indirimi %50, yüzde 70 engelli raporu sahipleri için ÖTV indirimi %60, yüzde 80 engelli raporu sahipleri için ÖTV indirimi ise %90'a kadar çıkıyor.

Kimler, nasıl kullanabiliyor?

Rapor vermeye yetkili, tam teşekküllü bir devlet hastanesinden alınacak bir rapor bu yolu açıyor. Raporda bağımlılık değerlendirmesi alanına evet veya hayır ifadesi yazılarak engelli vatandaşın durumu belirtiliyor. Buna bağlı olarak sadece engelliliğine uygun hareket ettirici özel tertibatla araba kullanabilecek olanların durumunun rapora yazılması gerekiyor. Raporda iki seçenek var: Ya süreli ya da sürekli rapor alınabiliyor. Her ikisinde de geçerlilik süresi belirtilmek zorunda. 

Yüzde 90 ve üzeri engelli araç sahibinin aracı kullanamaması durumunda araç sadece araç sahibi engelli kişinin eşi, birinci derece yakın hısımları ve kardeşleri tarafından B sınıfı ehliyet sahibi sürücü tarafından kullanılabiliyor. 

Engel derecesi %40-89 aralığında olan kişilerin 2016 yılından önce alınan H sınıfı sürücü belgesi veya üzerinde engelli yazan B sınıfı sürücü belgesine sahip olması yeterli oluyor. 

Mevzuatta bir durum daha var. Engelli yolcu veya sürücü adına alınan araçlarda engelli vatandaş araçta olmadan araç kullanılmıyor. Böyle bir durumda sigorta şirketi hasar masraflarını karşılamıyor. 

Bu sene başında yapılan düzenlemeye göre birinci derece akrabalardan aynı şehirde ikamet eden 3 kişinin adının bildirilmesi zorunlu. Otomobili sadece isimleri bildirilen kişiler kullanabiliyor. 

Markalar ve modeller hangileri?

İlk 2 ayda bu kapsamdaki araçlar marka bazında şöyle sıralandı: Fiat, Renault, Dacia, Hyundai, Toyota, Citroen, Peugeot, Opel, Skoda, Seat, VW, Ford, Nissan, Honda, Suzuki ve MG. Bu markaların bu dilime giren modelleri fırsattan yararlandı. Bu aşamada Suzuki en yüksek orana sahip araç olurken, Ford ve Honda da peşinden geldi. 

Satış yasağı 5 yıl

Bu sistemle alınan araçlar satın alındıkları tarihten itibaren 5 yıl boyunca satılamıyor. Eğer satış yapılırsa aracın ÖTV’sinin ödenmesi gerekiyor. 5 yıl geçmişse de herhangi bir vergi ödemesi yapılmadan satılabiliyor. Bu hak her 5 yılda bir şartlara göre güncelleniyor.