Otomotivde madalyonun iki yüzü: Rekor mu kırılıyor, hayal mi kuruluyor?

Aralık ayının ortasındayız. 20 gün sonra yeni bir yıla başlayacağız. 20 gün öncesinden otomobil satışlarını yorumlayarak rekor mu, yoksa hayal kırıklığı mı yaşandığına bir bakalım. Madalyonun iki yüzüyle hem otomotiv sektörünün hem de Türkiye’nin gerçeğini değerlendirelim. 

Madalyonun olumlu tarafından yola çıkarsak yılın ilk 11 ayında yapılan satışlardan duyulan rekor mutluluğundan söz etmemiz gerekiyor. Bu noktada otomotiv sektöründe faaliyet gösteren veri ve ikinci el fiyatlandırma şirketi Cardata’nın genel müdürü Hüsamettin Yalçın’a kulak verebiliriz. Yalçın, kısaca “2024 yılını sıfır kilometre araç pazarı 1,2 milyon, ikinci el pazarı ise 7 milyon adetlik rekor satışla kapatacak” diyerek pozitif bir tablo çiziyor. 

Rakamlara bakınca Yalçın’ın son derece haklı olduğunu görüyoruz. Ancak ayrıntılara indiğimizde bizi bambaşka bir tablo karşılıyor. 

Kasım ayında pazarın %5,3’lük bir büyümeyle 121 bin 94 adet satışa ulaştığını ifade eden Yalçın, yılın ilk 11 ayında toplam satışların 1 milyon 68 bin 260 adede yükseldiğini söylüyor. Ertelenmiş talep ve yeni araç lansmanlarının tüketici ilgisini canlı tutmaya devam ettiğini belirten Yalçın, değerlendirmesine şu şekilde devam ediyor: 

“Parasını enflasyondan korumak isteyen, ancak ev veya gayrimenkul alamayan tüketicilerin sıfır araçlara yönelmesi, markaların yıl sonu satış kampanyaları ve kredi faiz kampanyaları, satışları destekleyecek önemli bir etken olmayı sürdürüyor. Özellikle yıl sonu hedeflerini yakalamak isteyen filo sektörünün alımlarını kısmen artırması da pazarın toplam hacmine ciddi bir katkı sağlayacaktır ve Aralık ayı satışlarını daha da yukarı taşıyabilir. 

Aralık ayında satışların 160 bin-180 bin adet seviyelerine ulaşması oldukça muhtemel görünüyor. Bu durumda 2024 yılı toplam satışlarının, yaklaşık 1 milyon 240 bin adedi bulması ve geçen yılki 1 milyon 232 bin 635 adetlik rekorun geride bırakılması şaşırtıcı olmayacaktır. Tüm bu dinamikler ışığında yılın yeni bir rekorla tamamlanmasını bekliyoruz.”

Sıfır kilometredeki fiyat artışları ikinci eli canlandırdı

İkinci el otomobil pazarındaki satışlarda özellikle yaz aylarında başlayan artış trendinin yıl sonuna kadar devam edeceğini vurgulayan Yalçın, değerlendirmesinde şu ifadelere de yer verdi: 

“İkinci el otomobil satışları, Temmuz ayından bu yana art arda artış gösterirken Ekim ayında %51,54’lük dikkat çekici bir büyümeyle 680 bin 849 adede ulaştı. Böylece yılın ilk 10 ayı itibarıyla pazardaki daralma, %2,71’e kadar geriledi. Yıl sonunda bu farkın kapanarak 2023 yılı performansının aşılmasına kesin gözüyle bakılıyor. 

İkinci el pazarındaki bu hareketliliğin nedenleri arasında sıfır kilometre araç fiyatlarının sürekli artması, tüketicilerin kur riskine karşı satın alma eğilimi göstermesi ve özellikle ticari faaliyet gösteren galeri ve satıcı firmaların pazara olan etkisi yer alıyor. Tüketiciler, özellikle sıfır araç fiyatlarındaki artış nedeniyle ikinci ele yönelirken artan arz ve rekabet de piyasayı canlandırıyor. 

2024 yılı sonunda ikinci el otomobil pazarında da yeni bir rekor görebiliriz ve toplam satışın 7 milyon adedin üzerine çıkmasını bekleyebiliriz. Özellikle Aralık ayında, sıfır otomobil pazarındaki hareketliliğin etkisiyle ikinci elde de güçlü bir kapanış görebiliriz. Bu dinamikler nedeniyle pazarda yıl boyunca devam eden artış trendi, yıl sonuna kadar hız kesmeden sürecektir.”

Türkiye otomotiv pazarı yeni rekorlara hazırlanıyor 

Sıfır kilometre ve ikinci el otomobil pazarında 2024 yılı sonunda güçlü bir kapanış beklediklerini belirten Yalçın ayrıca, şu ifadeleri kullandı: 

“Ertelenmiş talep, yeni model lansmanları, filo alımlarındaki kısmi artış ve yıl sonu satış kampanyalarının etkisiyle bu başarıya ulaşılması muhtemel. Sıfır araç fiyatlarındaki artış, ikinci ele olan talebi artırdı ve bu eğilimin Aralık ayında devam etmesiyle toplam satışın 7 milyon adede ulaşması ve yeni bir rekor kırılması bekleniyor. 

Sonuç olarak gerek sıfır kilometre araç pazarında gerekse ikinci el otomobil pazarında güçlü bir yıl sonu kapanış performansı öngörüyoruz. Kredi musluklarının kapalı olduğu, enflasyonun yüksek seyrettiği ve alım gücünün istenilen seviyede olmadığı bir yılda bu sonuçlara ulaşılması, otomotiv sektörünün dinamiklerinin ve adaptasyon kabiliyetinin ne denli güçlü olduğunu gösteriyor. Bu dinamikler, Türkiye otomotiv sektörünün yıl boyunca karşılaştığı zorluklara rağmen talep ve satış açısından büyüme trendini sürdürdüğünü ve yeni rekorlara hazırlandığını da ortaya koyuyor. 

Gelecek yıllarda da sıfır kilometre araç pazarının 1 milyon, ikinci el pazarının ise 7 milyon satış adedinden aşağı düşmesini beklemiyoruz.” 

Madalyonun öbür yüzü: Yokluk içindeyiz 

Yukarıdaki tablo, rakamlara dayalı olduğu için son derece doğru. Peki madalyonun öbür yüzünde ne var?

Hem geçen sene hem de bu sene, satışlarda 1 milyon barajı aşılıyor. Bu nedenle otomotiv sektörü, psikolojik olarak iyi durumda. Zira bayiler mutlu, şirketler mutlu… 

Diğer yandan Türkiye İstatistik Kurumu’na (TÜİK) göre nüfusumuz, 2024 başı itibarıyla 85 milyona yaklaştı. Yılın ilk 11 ayında satılan sıfır otomobil sayısı ise 845 bin 530 adet. Yani basit bir bakkal hesabıyla her 1000 kişiden yalnızca 9,9’u, sıfır otomobil sahibi olmuş. Bu oran, her 100 kişide 1 kişiye bile denk gelmiyor. 

Alım gücünün düştüğü, dövize yenildiğimiz, vergilerle de bu alım gücünün üzerine limon sıkıldığı bir coğrafya içindeyiz. Peki şimdi sizce hangisi rekor? 1 milyon 200 bin adetlik satış mı, yoksa her 100 kişiden yalnızca 1’inin —daha doğrusu 0,99’unun— araç sahibi olması mı? 

Üstelik krediye ulaşamama gibi de bir sorunumuz var. Yalnızca peşin parası olan araç alabiliyor. Bankaların uyguladığı yüksek faiz oranları, vatandaşın kredi kullanarak otomobil sahibi olmasını zorlaştırıyor. Araç finansmanı, genellikle peşin ödeme gerektiriyor ya da yüksek faizli kredilerle sunuluyor. ÖTV ve KDV eklentileriyle en ekonomik otomobillerde bile vergi yükü, %118’i buluyor. Bu şartlar altında da doğal olarak her 100 kişiden yuvarlarsak yalnızca 1’i sıfır otomobil sahibi olabiliyor. 

Dolayısıyla bu sonuçlara bakarak sevinmek de mümkün, karalar bağlayıp üzülmek de… İster rekor kırdık diye sevinin, isterseniz “Bu nüfusa bu kadarcık satış mı?” diyerek hayal kırıklığı yaşayın. Seçim sizin...