Papa’nın ilk yurt dışı ziyareti: 14. Leo İznik’e neden geliyor?

Vatikan’ın yeni lideri Papa Leo, Hıristiyanlık tarihindeki en belirleyici olaylarından Birinci İznik Konsili’nin 1700. yıl dönümü nedeniyle Türkiye’ye geldi. Önce Cumhurbaşkanı Erdoğan'ı ziyaret eden Papa, görüşmenin ardından İznik'e doğru yola çıkacak. 

Vatikan ile Ankara arasında bir süredir devam eden diplomasi trafiği ve Papa’nın gösterdiği kararlılıkla beraber bu tarihî ziyaret, Hıristiyan dünyasındaki mezhepsel ayrılıkların giderilmesi adına sembolik bir "milat" olarak değerlendiriliyor.

Öte yandan: Bu ziyareti Nisan'da hayatını kaybeden Papa Francis planlamış ancak vefat etmesinin ardından anma töreni ertelenmişti. Benzer şekilde selefi 16. Benedictus da papalık dönemi boyunca Ortodoks dünyasıyla yakınlaşmayı önceliklendirmiş ancak istifası ve ardından gelen vefatı nedeniyle 2025 yılındaki bu buluşmayı düzenleyememişti.

Tarihsel birliğin mabedi: İznik

İlk Hıristiyan imparator olan Roma İmparatoru I. Konstantin, Hıristiyanlık içindeki doktrin tartışmalarına son vermek amacıyla M.S. 325 yılında imparatorluk genelindeki piskoposları İznik’te (Nicaea) topladı. Basit bir birlik ve beraberliği ifade etmenin çok daha ötesini işaret eden bu toplantı, İsa’nın ontolojik statüsünün belirlenmesi için oldukça sert geçen bir tartışmaya sahne oldu. 

Tartışmanın merkezinde İskenderiyeli rahip Arius ile Piskopos Alexander arasındaki derin görüş ayrılığı bulunuyordu. Arius, "Oğul" olan İsa’nın "Baba" Tanrı tarafından sonradan yaratıldığını, ezelden beri var olmadığını ve özü itibarıyla Baba’dan daha aşağı bir mertebede bulunduğunu savunuyordu. Bu görüş, Hristiyanlığın tek-tanrıcı yapısını koruma iddiası taşısa da, İsa'nın tanrısallığını ikincil plana atıyordu.

Tartışmaların sonucunda Yunanca "Homoousios" (Aynı Özden) kavramı üzerinde uzlaşıldı. Bu anlayışa göre İsa, yaratılmamıştı; Baba ile aynı tözden (özden) geliyordu ve O’nunla ebedi ve eşitti.  Bu açıdan Papa 14. Leo’nun ziyareti, İsa’nın "yaratılmış bir varlık" değil, "Tanrı ile bir" olduğu yönündeki bu 1700 yıllık doktrinin ilan edildiği merkeze yapılan bir saygı duruşu niteliği taşıyor. Hıristiyan teolojisinin anayasası olarak görülen “İznik Amentüsü” (Credo), bugün hâlâ Katolik ve Ortodoks kiliselerinde okunan ortak inanç metni olarak geçerliliğini koruyor.

1054 yılında yaşanan Büyük Bölünme (Great-Schism) ile Katolik ve Ortodoks kiliseleri kesin olarak ayrıştı. Bu açıdan İznik, bölünme öncesindeki "tek vücut" Hıristiyanlığın son ve en güçlü sembolü olarak görülüyor. Böylece Papa’nın Fener Rum Patriği Bartholomeos ile İznik’te vereceği birlik mesajı, 1700 yıl önceki konsilin ruhunu canlandırarak Doğu ve Batı kiliseleri arasındaki teolojik buzları eritmeyi amaçlıyor.

Ortak Paskalya hedefi

Ziyaretin ardındaki en somut diplomatik hedef, İznik Konsili’nde ortaklık sağlanan fakat Katolikler ile Ortodokslar farklı takvim sistemleri kullandıkları için ayrı günlere denk gelen Paskalya'nın aynı günde kutlanmasını sağlamak. 

Özellikle 2025 yılında, takvim hesaplamalarına göre her iki mezhebin Paskalya tarihinin aynı güne denk gelmesiyle beraber Papa Leo ve Fener Rum Patriği Bartholomeos, bu tesadüfü bir fırsata çevirerek Paskalya’nın gelecekte de sabit ve ortak bir tarihte kutlanması için İznik’te kalıcı bir mutabakata varmayı planlıyor.

İznik’te tarihî bazilika

Konsilin 325 yılında tam olarak nerede toplandığı ise hâlâ kesin olarak bilinmiyor. Ancak son yıllarda Birinci Konsil’in toplandığı asıl mekanın 2014 yılında İznik Gölü’nün havadan çekilen fotoğraflarla keşfedilen batık bazilika olduğu düşünülüyor. 

Amerikan Arkeoloji Enstitüsü tarafından o yılın en önemli 10 keşfi arasında gösterilen bu yapı, Papa’nın ziyaret amacını açıklamasıyla yeniden dünyadaki Hıristiyanlar için gözde bir turistik mekana dönüştü. Bu yüzden Papa 14. Leo'nun katılacağı anma töreni, 2014'te keşfedilen bu arkeolojik kazı alanının yakınında düzenlenecek.

• Editörün önerisi: Papa denince akla, hemen onun adı gelir: 'Türk Papa' ya da Papa Roncalli | Aposto Gündem, Olkan Özyurt