Parti kapatmaları ve HDP

MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli’nin “husumet ve hıyanet oluşumu” olarak tanımladığı HDP’nin kapatılması yönünde birkaç kez tekrarladığı çağrısı, parti kapatma tartışmalarını yeniden gündeme getirdi. 

• Geçmişteki kapatmalar: Türkiye’de parti kapatmaların temel gerekçeleri 1961’den önce genellikle komünizm ve irticai faaliyetlerken 1961’den sonraki süreçte bölücülük, laiklik karşıtlığı ve yasal zorunlulukları yerine getirememek oldu. Parti kapatmalardan bölücülükle ilişkilendirilen Kürt siyasi geleneği de nasibini aldı. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi sadece, Anayasa Mahkemesi tarafından kapatılan Refah Partisi yöneticilerinin yaptığı şikayet başvurusunda Türkiye’yi haklı buldu.
   
• AK Parti’ye kapatma davası: Mart 2008’de Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı Abdurrahman Yalçınkaya AK Parti'nin "laikliğe aykırı fiillerin odağı hâline geldiği" gerekçesiyle partinin kapatılması ve dönemin Başbakanı Recep Tayyip Erdoğan ile Cumhurbaşkanı Abdullah Gül dâhil 71 kişinin 5 yıl süreyle siyasetten uzaklaştırılması istemiyle iddianame hazırlamıştı. Temmuz 2008’de Anayasa Mahkemesi’nin 6 üyesi partinin kapatılmaması, 5 üyesi kapatılması yönünde oy kullanmış, parti bir oyla kapatılmaktan kurtulmuştu. 11 üyenin 10’unun oyuyla partinin hazine yardımının yarısı kesilmişti.
   
• Parti kapatmaların zorlaşması: 2003’te "Avrupa Birliği uyum yasaları" kapsamında yapılan Siyasi Partiler Yasası değişikliğiyle siyasi parti kapatmak zorlaştırılmıştı. 2010’da referandumla kabul edilen anayasa değişikliğiyle siyasi parti kapatma davalarında kapatma kararı için Anayasa Mahkemesi üyelerinin beşte üçü yerine üçte ikisinin oyu şart olarak aranmaya başlandı. Ayrıca aynı yıl Siyasi Partiler Yasası’nın 108'inci maddesindeki, “hakkında kapatma davası açılan partinin dava sonuçlanmadan kapanma kararı alması, davaya devam edilmesini ve kapatma kararı verilmesi durumunda da doğacak hukuksal sonuçları etkilemez” hükmü, Anayasa Mahkemesi tarafından “kapatma kararı ile esas olanın, bir partinin yarattığı tehlikenin ortadan kaldırılması olduğu, partinin kapanma kararı almasıyla bu tehlikenin zaten ortadan kalktığı, davaya devam edilmesinin hukuksal olmadığı” gerekçesiyle iptal edildi. 2015 yılında da AK Parti’nin önergesiyle siyasi partilere Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı tarafından kapatma davası açılmasına ilişkin kararın TBMM Genel Kurulu'nda da üçte iki çoğunlukla onaylanması koşulu getirildi.
   
• Cumhur İttifakı’nda iç sınav: MHP lideri Bahçeli’nin çağrısı sonrasında AK Parti Genel Başkanvekili Numan Kurtulmuş, “parti kapatmalarının Türkiye’de olumlu sonuçları görülmedi” açıklamasında bulundu. Bu açıklamanın ardından ise Bahçeli “HDP’nin kapatılmasına karşı çıkan CHP’li sözcüler, demokrasi istismarcısı İP’nin Başkanı ve AK Parti’nin içindeki bazı yöneticiler cevap versinler; Türk devletinin ihaneti beslemesi, mermi, bomba, mayın, keleş masraflarını karşılaması olacak ve makul görülecek şey midir?” tepkisini gösterdi. BBC Türkçe, AK Parti içinden kaynaklara dayandırdığı haberinde "Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın parti kapatmaya karşı duruşunu sürdürdüğünü, kapatma yerine suç işleyen parti yöneticilerinin cezalandırılması görüşünü paylaştığını, konunun Cumhur İttifakı içinde en önemli sınavlardan biri olarak görüldüğünü iddia etti. Aynı haberde, HDP’nin de Bahçeli'nin "HDP kapatılsın" çıkışını “ittifak ortağına sınır çizme" ve “olası bir çözüm sürecini engelleme” çabası olarak değerlendirdiği belirtildi.
   
• İddialar ve yorum: Gazete Duvar yazarı İrfan Aktan, HDP’nin kapatılması hâlinde partisiz kalacak parti tabanının Cumhur İttifakı’na yakın partiler tarafından konsolide edilmeye çalışılabileceğini iddia ediyor. Öte yandan İçişleri Bakanlığı, “Molla Mustafa Barzani'nin çizgisinde, Kürtlere yeni bir alternatif sunmak için” kurulduğunu duyuran Kürt Demokrat Partisi’nin kuruluş başvurusu yapmadığını duyurdu. HEP, HADEP ya da DEHAP’ın kapatılması HDP’nin kurulmasını engellememişti. HDP’nin kapatılmasının da başka bir sonuç vermesi mümkün görünmüyor.