Rant mekanizması ve bağımlılık ilişkisine darbe: 2019 yerel seçimleri ve pandemi

AK Parti hükümetinin 20 yıllık kesintisiz iktidarı ve şiddeti her geçen gün artan otoriter rejiminin en temel iki dayanağı olan sosyal yardımlar ve belirli sermaye gruplarına kaynak dağıtımı, 2019 yerel seçimlerinde İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) ve Ankara Büyükşehir Belediyesi'nin (ABB) CHP’ye geçmesi ve pandemi döneminde çok yetersiz kalan devlet destekleri nedeniyle büyük darbe aldı.

İBB’de Ekrem İmamoğlu ve ABB’de Mansur Yavaş’ın göreve gelmesiyle birlikte hem belediye bütçeleri şeffaf bir şekilde yönetilerek AK Parti döneminde yaratılan rant mekanizmasına son verildi hem de hükümetin sosyal yardımlar üzerindeki tekeli kırılabildi. Her iki belediyenin de başta öğrenciler, alt gelir grubundakiler ve dezavantajlı gruplara karşı etkin sosyal yardım mekanizmaları oluşturmaları iktidar ve seçmenler arasındaki bağımlılık ilişkisini sistematik olarak azaltıyor.,

Bunun genel seçimler üzerinde yaratacağı etkinin farkında olan iktidar partisi ise çeşitli yasaklar ve düzenlemeler ile sosyal yardımlar üzerindeki tahakkümünü tekrar ayağa kaldırmaya çalışıyor. Cumhurbaşkanlığı kararnamesi ile Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığına bağlı olarak “Devlet Yardımları Genel Müdürlüğü” kurulması kararı da bu durumun en somut örneklerinden biri.

Öte yandan, ekonomik krizin gün geçtikçe etkisini artırması vatandaşların alım gücünü düşürürken kamu maliyesinde yaşanan sıkıntılar da sosyal yardım bütçelerinin artırılmasına engel teşkil ediyor. Özellikle pandemi döneminde, 2018 yılında başlayan ekonomik krizin etkisiyle kamu kaynaklarının azalması pandemiden olumsuz etkilenen vatandaşlara yönelik etkili bir destek mekanizmasının hayata geçirilmesine engel oldu. Hükümet tarafından yapılan kamu destekleri ise ucuz krediler ve vergi muafiyetleri gibi uygulamalarla işverenlere aktarıldı. Bu dönemde, milli gelirinin %2,5’i kadar maddi destek veren Türkiye dünya sıralamasında en altlarda yer alıyor.