Rapor: Türkiye’deki liselerin neredeyse yarısı özel

İstanbul Planlama Ajansı’nın (İPA) “Eğitim Kurumlarında Özelleşme ve Dönüşümün Eğitim Hakkı Üzerinden Değerlendirilmesi” başlıklı raporu yayımlandı. Raporda, Türkiye genelindeki özel okul sayısına dikkat çekildi ve yıllar içinde eğitimde yapılan değişikliklerin, fırsat eşitliğini ortadan kaldırdığına vurgu yapıldı. Raporda, İstanbul'a ilişkin veriler yer aldı. 

• İPA'nın eğitim hakkına erişimi okulların türleri bakımından mercek altına alan raporuna göre, Türkiye genelinde özel okulların sayısı giderek artıyor. 
• Türkiye’deki özel lise sayısının tüm liselerin %46,2’sini oluşturduğu belirtilirken, 4+4+4 olarak eğitim sisteminin değişmesi ile düz liselerin kapanması, dershanelerin kapanması ile özel okullara olan talebin arttığı ifade ediliyor.

Okul öncesi okulların 5’te 1’i özel 

Raporda, okul öncesi özel okul sayılarının Türkiye’de ve İstanbul’da artış eğiliminde olduğu görüldü. Rapora göre; 2022-2023 itibarıyla Türkiye’de okul öncesi kurumlar arasında özel öğretim kurumlarının oranı %19,76 iken, bu oran İstanbul’da %43,43’e çıktı. 

Türkiye’de özel okul sayısı 10 yılda iki kat arttı

İlkokul verilerine bakıldığında ise son 10 yıllık dönemde Türkiye’de de İstanbul’da da özel ilkokul sayılarının önemli ölçüde arttığı görüldü. 2012-2013 döneminde 992 olan Türkiye’deki özel ilkokul sayısı 2.065’e çıktı. İstanbul’da ise bu sayısı 279’dan 583’e yükseldi. Yani hem Türkiye’de hem de İstanbul’da özel ilkokul sayısı bir kattan fazla arttı.

Oransal olarak bakıldığında ise Türkiye’de özel ilkokul sayılarının bütün ilkokullar içindeki oranı %8,2 olurken; İstanbul’da bu oran %35,44 oldu. 

Devlet ortaokullarının 5’te 1’i imam hatip

Son 10 yıllık dönemde, özel ortaokulların sayısı ve oranının da arttığı görülüyor. Artış gerekçesinde, kapatılan dershanelerin bir kısmının özel okul olarak eğitim hayatına devam etmesi karşımıza çıkıyor. Türkiye ve İstanbul’daki özel ortaokulların tüm ortaokullar arasındaki oranına bakıldığında, İstanbul’da (%34,52) Türkiye’nin (%11,98) üç katı oranında özel ortaokul bulunduğu görülüyor. 

Hem Türkiye’de hem İstanbul’da imam hatip ortaokullarının sayısının son yıllarda çok ciddi bir şekilde artarak Türkiye’de 3.432’ye İstanbul’da ise 357’ye ulaştığı anlaşılıyor. İmam hatip ortaokullarının oransal olarak ağırlığına bakıldığında devlet ortaokullarının %20’sini imam hatip ortaokulları oluşturuyor. İstanbul’da ise bu oranın %30,91 ile Türkiye ortalamasının 1,5 katı olduğu görülüyor.

Türkiye’deki liselerin yaklaşık yarısı özel 

Son on yıllık verilerin incelendiği raporda, özel lise sayılarında 2014 sonrası ciddi bir artış ve 2019-2020 yılından sonra da bir düşüş görüldü. Veriler; Türkiye’deki özel lise sayısının, tüm liselerin %46,2’sini oluşturduğunu ortaya koydu. İstanbul’da ise bu oran %68,10 oldu. Kademe bazında özel okul oranlarına bakıldığında, okul öncesi kurumlarla birlikte en yüksek özel okul oranının olduğu kademe liseler oldu.

Ancak öğrenci sayısında, özel lise oranları fazla olsa da bu liselerde okuyan öğrencilerin sayısının oransal olarak oldukça az olduğu görüldü. Türkiye’de özel liselerde okuyan öğrenci sayısı %8,48 iken İstanbul’da bu oran %12,26 olarak çıktı.

İmam hatip liseleri 

Rapora göre imam hatip liselerinin sayısındaki artış dershanelerin kapandığı yıl olan 2014’ten itibaren başladı. 1.017 olan imam hatip liselerinin sayısı 10 yılda 1.715’e yükseldi. Devlet liseleri arasında imam hatip liselerinin oranı %18,51 oldu. 

İmam hatip liseleri sayıca fazla olsa da imam hatip liselerinde okuyan öğrenci sayısının oransal olarak devlet lisesinde okuyan öğrenci sayısının %13,77’sini oluşturduğu görüldü.

Rapora göre dershanelerin kapanmasının hemen ardından, imam hatip liselerinde okuyan öğrenci sayısı hem Türkiye’de hem de İstanbul’da 2015-2016’te en üst seviyeye çıktı. Ancak bu yılın ardından öğrenci sayısı bir yıl haricindeki tüm senelerde düştü.

Raporun sonuç bölümünde, 4+4+4 sisteminin getirilmesi, düz liselerin ve dershanelerin kapatılması gibi değişikliklerin etkisiyle özellikle İstanbul’da gün geçtikçe eğitimde özel sektörün etkisinin arttığı belirtildi.

Eğitimdeki sistem değişiklikleri ve özel sektör etkinliğinin daha kontrollü ve denetimli olarak düzenlenmesi gerektiği belirtilirken, “Eğitimin temel bir insani hak olduğu dikkate alınarak herkesin kaliteli eğitime erişiminin sağlanması yönetimlerin asli görevi olmalıdır. Özel okullar gibi devlet okullarının da donanımları ve olanakları artırılmalıdır” tavsiyesinde bulunuldu.

^{* Bu içerik Avrupa Birliği'nin maddi desteği ile hazırlanmıştır. İçerik tamamıyla Aposto’nun sorumluluğu altındadır ve Avrupa Birliği'nin görüşlerini yansıtmak zorunda değildir.}