Salgınlara karşı dayanıklı şehirler tasarlamak

Tarihte yaşanan küresel salgınlar sonrasında yapılarda ve kamusal alanlarda alınan önlemlere baktığımızda salgınlara karşı dayanıklı şehirler tasarlamanın sürekli gelişen bir olgu olduğunu görüyoruz. Sars, Mers, Ebola gibi salgınlar ile de şehirlerde mekânsal rutinlerin değiştiği dönemler yaşandı. 2050 yılında dünya nüfusunun yaklaşık %70'inin şehirlerde yaşayacağı öngörüsünü bir yana aldığımızda, günümüzde yaşadığımız pandemi dönemi ile şehirlerde yaşam pratiklerimizi daha dayanıklı ve akıllı değişikliklerin beklediğini söyleyebiliriz.

• Paimio Sanatoryumu: Büyük salgınlar sonrası rutinlerde yaşanan değişiklikler; şehirlerin ve binaların şekillenmesinde salgınların da etkili olduğunu gösteriyor. Kimi binaların işlevselliğinde salgın önlemlerinin de izleri var. Tüberkülozun yayıldığı dönemde, 1933'te Finlandiya'da yaşayan mimar Hugo Alvar Henrik Aalto, ülkede tüberküloz tedavisi için bir tesis olan Paimio Sanatoryumu'nu tasarlamıştı. Binadaki geniş pencereler, uzun duvarlar, açık renkli odalar, teras, ısıtmanın hastanın ayaklarına doğru yönlendirilmesi gibi değişiklikler sadece estetik kaygı ile tasarlanmamıştı. Mimarinin kendisi aslında tedavinin bir parçasıydı. Günümüzde modernist mimari olarak tanımladığımız özelliklere sahip bu yapı, hastalığa karşı alınan önlem ile gelişmişti. Aynı zamanda, kolera salgını ile şehirlerde kanalizasyon sistemlerinin kurulmasını ve veba salgını ile de atık su borularından, binalarda birçok altyapı çalışmasına kadar gerçekleşen müdahaleleri salgınlar sonrası yaşanan değişikliklere örnek verebiliriz.
   
• Ofis ve konutlar: Son yıllarda inşa edilen ofis ve konutlara baktığımızda izole alanlar diyebileceğimiz, balkonlardan yoksun ve açılmayan pencereler ile gelişen mega yapıları görüyoruz. Yaşadığımız salgın ile karantina sürecinde özellikle balkonun varlığı şehir yaşamımızda oldukça etkili oldu. Covid-19 sonrası dönemde, balkonların ve açılan pencerelerin olduğu, daha iyi havalandırılan, ses akustiğine önem veren, doğal ışığı alan ofis ve konut binalarını görebiliriz. Aynı zamanda, hijyenin korunması için binalarda kolay temizlenebilen, dayanıklı malzemelerin tercih edileceği öngörülüyor.
   
• Kendi kendine yetebilen şehirler: Şehirlerin içinde farklı mahallelerin, sosyo-ekonomik açıdan daha gelişmiş olan mahallelerdekine benzer güçlü altyapı hizmetlerine ve erişilebilir yeşil alanlara sahip olmaması, kimi bölgelerde hastalığın seyrini hızlandırdı. New York’ta özellikle Latin ve siyah nüfusun ağırlıklı yaşadığı bölgelerde, diğer bölgelere nazaran daha az yeşil alan bulunduğu ve atık dönüşüm merkezleri gibi binaların hava kirliliğinin salgına maruz kalma olasılığını artırdığı görüldü. Bu dönemde, şehirlerde bisiklet şeritlerinden oluşan geniş bir ağ kurulması, caddelerini yaya kaldırımlarına dönüşmesine yönelik de önlemler alındı. Milano’da belediye 35 kilometre uzunluğundaki bir yolun bisiklet yoluna dönüştürüleceğini açıkladı.
   
• Hastaneler: Hastalığın yayılma riskinin yüksek olması nedeniyle, hastane mimarisi üzerinde de düşünülmesi gerekecek. Fiziksel mesafeye uygun bekleme alanlarının, odalarda yeterli yatakların ve havalandırma sistemlerinin olduğu yeni hastaneler görebiliriz. Delft Teknoloji Üniversitesi'nden, Tasarım Politikası Profesörü Wouter Venstiphout, BBC’de şu sözleri söylemişti: “Pandemi bize hastaneler ve okulları daha küçük birimler hâlinde geniş bir alana yaymamız ve tek bir merkez yerine çok merkezi güçlendirmemiz gerektiğini gösteriyor."