Şam rejiminin birinci yılının bilançosu ve Suriye'deki Kürtlere dair iki tarihî belge

Ahmet Şara, iktidara geçişinin birinci yıl dönümünü şaşalı törenlerle kutladı. Bir hafta öncesinden Şam, İdlib, Halep gibi şehirleri dolaşarak popülist söylemlerle “birlik-beraberlik” adına halkı seferber etmeye çalıştı. 8 Aralık’ta ise askerî üniformasını giyerek taraftarlarının tebriklerini kabul etti; coşkulu bir konuşma yaparak merkezî devlette bölünmüşlüğe son vermeyi vadetti. 

Kampanyalarda beklenmedik tepkilerle de karşılaşıldı. Halep ve İdlib’de halk ellerinde “Ayakkabı boyacısı Kürtler” yazılı pankartlarla aşağılayıcı sloganlar attı. Bu durum Rojava bölgesinde resmî uyarı ve protestolara yol açtı. SDG, 9 Aralıkta Şam yönetimine bağlı silahlı grupların Rojava halkına ve güçlerine yönelik “kışkırtıcı” açıklamalarına sert tepki gösterdi.

İktidarının 1. yılında Ahmed Şara lehine birçok gelişme yaşandı: ABD, İngiltere, Fransa, Almanya, Türkiye, Suudi Arabistan ve Körfez ülkeleri nezdinde genel kabul görerek resmen tanınmış oldu. Türkiye ve Suudilerin desteğiyle ABD Başkanı Trump ile bizzat görüştü ve ondan ekonomik ambargonun kaldırılması vaadini aldı. BM genel kuruluna katılarak uluslararası meşruiyet de kazanmış oldu.

Uluslararası konjonktür sayesinde hedeflerine ulaşmayı başaran Şara’nın kendine güveni giderek artıyor. Ancak bu kısmi başarılar, iç politikadaki fahiş hataların üstünü örtemiyor. Şara rejimi insan hakları, azınlıklara eşit muamele, anayasal vatandaşlık gibi konularda verdiği sözleri tutmadığı gibi tersi yönde politikalar izlemeye devam ediyor.

Arap-Alevilerin yoğun olduğu yerleşim bölgelerinde toplu katliamlar, kadınlara yönelik cinsel taciz, kaçırma ve zorla evlendirme vakaları hız kesmeden sürüyor. Başkent Şam’ın bazı mahalleleri ile Hama ve Hums gibi vilayetlerin kırsal bölgelerinde şiddete dayalı mal mülk gaspı, mezhepçilik uluslararası raporlara girecek kadar yaygınlaşmış durumda. 

• Alevi toplumu bu durumu protesto etmek için 25 Kasım'da meydanlarda gösteriler yaptı, 7-12 Aralık'ta ise genel greve gitti.

Ülkenin güneyinde ise Dürzilere yönelik kuşatma, silahlı saldırı, kaçırma, tecavüz vakaları ve cihatçı militanların saldırıları hız kesmeden devam ediyor. Saldırılara direnen 36 farklı oluşumun çevresinde toplandığı Dürzi şeyhi Hikmet Hicri, ABD ve BM’ye çağrıda bulunarak korunma isteğinde bulundu. 

Şam’ın Kürtlerle ihtilaf ve çatışmalarını da olup bitenlere eklersek Şara iktidarının risk altında olduğu görünüyor. Bu şartlar altında ABD, Türkiye ve Suudi desteği olmaksızın uzun süre ayakta kalması olanaksız gibi. Belki de bu yüzden Türkiye 8 Aralık'ta Suriye’ye askerî bir konvoy gönderdi.

Kimi yorumculara göre bölgeye gönderdiği takviye güçleri ile Türkiye, hem Şam’a destek olmak hem de SDG’yi merkezî yönetimin isteklerine boyun eğdirmek istiyor. Bu tür yorumlar daha çok Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın son günlerdeki taleplerine uygun düşüyor. Fidan, konuşmasında Şam yönetimine desteğinin sınırsız olmadığını belirtirken Kürtler dahil tüm azınlıkların anayasal eşitlik temelinde haklarının olması gerektiğine de işaret ediyor.

Konuya ilişkin farklı sorular var: TSK Genelkurmay Başkanı'nın da Şam’da bulunması, sadece Şara yönetimine destek midir? Yoksa İsrail ve Kürtlere yönelik baskı kabilinden bir gövde gösterisi midir? Sonuçta bu durum muhtemel bir operasyona dönüşebilir mi? Cevapları şimdilik meçhul sorular bunlar.

SDG yetkililerine gelirsek onlar bu hareketliliği kendilerine yönelik bir operasyon olarak algılamıyorlar. Nitekim SDG Dış İlişkiler Sorumlusu İlham Ahmed “Türkiye’nin kendileriyle görüştüğünü, emniyet bürokrasisi ile diyaloglarının devam ettiğini ve uzak olmayan bir zaman diliminde görüşmek üzere Türkiye’yi ziyaret edebileceklerini” söylüyor.

• Askerî yöntemlere başvurmadan önce Türkiye’nin yerine getirmesi gereken bazı siyasi ve diplomatik hedefleri de bulunuyor. Bize göre askerî konvoylar göndermek yerine tarafları Ankara’da biraraya getirerek uzlaştırmaya öncelik verilmesi gerekiyor. Esasen Türkiye’deki güvenlik bürokrasisi de bu eğilim içinde görünüyor.

Türkiye’nin diğer bir önceliği ise Suriye Devleti'nin demokratik inşasına katkıda bulunmak olmalı. Farklı dinî ve etnik topluluklardan oluşan Suriye’de birlikte yaşama kültürünün geliştirmesine çaba gösterilmelidir. Bunlar olmadan askerî baskı yöntemlerine başvurmak tarafların aleyhine olacaktır. 

Deyrizor bölgesinden güçlü bir aşiret reisinin hem SDG hem de Suriye yönetimiyle görüşmesi bize Suriye’de bilinen anlamda bir federalizm yerine farklı kesimlerin yerel anlamda anayasal haklarını kullanabileceği eyalet veya vilayet eksenli bir “havza sistemi” kurulabileceğini gösteriyor.

Kürtler, Şam’daki geçici hükümeti niçin uyarıyor?

Suriye’deki Bağımsız Kürdistani hareketinden bir heyet, 8 Aralık'ta genel koordinatör Zeyd Sefûk başkanlığında başkent Şam’ı ziyaret ederek hükümet temsilcileriyle görüştü. Kürt heyetinin başlıca talepleri şunlar oldu: 

“Arap Kemeri politikasından vazgeçilmesi, el konulan tarım arazilerinin sahiplerine iade edilmesi ve kayıt dışı bırakılan kişilere (Maktûmîn) vatandaşlıklarının geri verilmesi.” 

Ancak bu talepler karşılık bulmadı. SDG, yaptığı açıklamada şu noktalara dikkat çekti: 

“Baas rejimi, Kuzey ve Doğu Suriye’deki halkı uzaklaştırılması stratejik bir kırılma yaratmıştı. Rejimin çöküşü yalnızca siyasi bir gelişme değil, gücü tek elde toplamaya dayanan ve halk iradesini yok sayan zihniyetin çöküşü oldu.

Bu zihniyetin herhangi bir biçimde yeniden üretilmesi Suriye’yi aynı felakete sürükleyecektir. Baas dönemi, siyasal baskı, sistematik ayrımcılık, aç bırakma politikaları, zorla yerinden etme ve demografik müdahale gibi uygulamalarla tanımlanan kara bir dönem idi. Ve bu sayfa kesin olarak kapanmalıdır.

Mevcut rejim çevrelerinde hâlâ sürdürülen kutuplaştırıcı ve kışkırtıcı söylem ise Suriye’nin geleceğiyle bağdaşmıyor. SDG, bu söylemleri eski rejimin çöken zihniyetinin devamı olarak nitelendirmektedir. Yeni Suriye’nin bu dilden arındırılması gerekmektedir.”

Kürt tarafının bu tür uyarıları geçmiş iktidarların, bilhassa koyu Arap milliyetçisi Baas yönetiminin ırkçı ve asimilasyoncu politikalarından çıkarılan derslere dayanmaktadır. O hâlde tarihteki iki trajik olaya dönüp bakmanın zamanıdır.

Kürt varlığını yok sayma planı ve haklarını yasaklama politikası

Bu başlık altındaki bilgileri iki önemli kaynaktan edindim: 

1. Munzur Üniversitesi Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Bölümü Araştırma görevlisi Özkan Gökcan, Suriye’nin Kürt Meselesinin Tarihsel Seyri (1946-2011), Türkiye Ortadoğu Çalışmaları Dergisi, Kasım 2018.
2. Syrians For Truth and Justice isimli forumun hazırladığı Strangers in Their Own Homeland: The 1962 al-Hasaka Exceptional Census and the Path to Transitional Justice in Syria, 27 Kasım 29-2025. 

1946 yılında bağımsız Suriye devletinin kurulmasının ardından izlenen devlet politikaları ile ortaya çıkan Suriye’nin Kürt meselesi, Mart 2011’de başlayan Suriye İç Savaşı ile yeni boyutlar kazanarak uluslararası kamuoyunun gündemine oturmuştur. Suriye’de iç savaşın her geçen gün daha da içinden çıkılmaz bir hâle gelmesi, Kürt meselesini hem Suriye iç siyasetinin hem de uluslararası aktörlerin başlıca ilgi alanı ve konusu hâline getirmiştir.

Suriye’nin 1946 yılında bağımsızlığını kazanmasının ardından Kürt dili ve kültürü üzerinde uygulanmaya başlanan baskı, Kürtçe eğitim ve öğretimin de önüne set çekmiştir. Devlet okullarında Kürtçenin kullanılması veya Kürtçe eğitim veren okulların açılması bir devlet politikası olarak yasaklanmıştır. Bu nedenle Kürtçe, aile içerisinde veya yasadışı olarak gizlice faaliyet yürüten dil kurslarında öğretilen bir dil olmuştur.

Fransız manda yönetimi döneminde Kürtler (1920-1946) 

Fransız manda yönetiminin Suriye’deki azınlık topluluklarına bahşettiği haklar, Kürtlerin de özerklik talebinde bulunmasına yol açmıştır. Kürt kimliğinin resmî düzeyde tanınması, anadilde eğitim, Kürt bölgelerine Kürt yöneticilerin atanması ve Kürt bölgelerinde Kürtçenin de resmî dil olarak kabul edilmesi gibi talepler çerçevesinde 1928 yılında manda yönetimine özerklik başvurusunda bulunan Suriyeli Kürtler, bu başvurudan olumsuz cevap almıştır.

Manda yönetiminin Kürtlerin talebine olumsuz cevap vermesi, araştırmacılar, devlet yetkilileri ve akademisyenler tarafından farklı nedenlere dayandırılmıştır. Başlıca nedenler arasında şunlar bulunmaktadır:

• 1930’lu yıllarda Suriye ve Lübnan’da Fransız istihbaratı adına görev yapan Pierre Rondot’ya göre manda yönetimi Kürtler konusunda hassasiyeti olan Türkiye ve Irak yönetimlerinin tepkisini çekmemek adına özerklik talebine olumsuz yanıt vermiştir.
• Fransız manda yönetimi Kürtlerin özerklik talebine karşılık etnik değil sadece dinsel azınlıklara bu hakkın verildiğini deklare etmiş ve Kürtlerin dinî azınlık olmadığını ifade etmiştir.
• Kürt aşiretleri arasındaki çekişmeler etkili bir özerklik başvurusu yapılmasının önüne geçmiştir.
• Kürt nüfusun diğer azınlık toplulukları gibi birarada değil Suriye’nin kuzey sınırları boyunca ve büyük şehirlere dağılmış bir şekilde yaşaması, özerk bir Kürt bölgesi talebinin karşılık bulmamasında etkili olmuştur.
• Özerklik talebinin kabul edilmemesi, Ortadoğu’daki İngiliz-Fransız rekabetinin dolaylı bir sonucu olarak görülmüştür.

Fransız manda yönetimi siyasi isteklerden vazgeçmenin karşılığı olarak Kürtlere başta kültürel haklar olmak üzere birçok alanda serbestlik tanımış ve Kürt kimliğinin önüne yasal bir engel koymamıştır.

Fransızlar özerklik veya bağımsızlığa karşı olmalarına rağmen Kürt kimliğine ilişkin yasakçı bir yaklaşım benimsemeyip kendi kontrolünde şekillenecek kültürel ve siyasal faaliyetlere izin vererek bölgede rekabet hâlinde olduğu İngilizlerin işine yarayacak bir Kürt oluşumunun önüne geçmeyi hedeflemiştir.

Fransızların sağladığı görece serbestlik ortamı ve Şam’daki Fransız Enstitüsü üzerinden sağladığı maddi olanaklar, başta Bedirhan kardeşler olmak üzere Türkiye’den Suriye’ye geçen politik Kürt aktivistlerin Suriye’de rahatça örgütlenebilmelerine olanak tanımıştır. 

• Nitekim Kürt milliyetçiliğinin en önemli örgütlenmelerinden olan Xoybûn, Fransızların sağladığı serbestliğin bir sonucu olarak 1927 yılında Lübnan’ın Bihamdun kentinde kurulmuştur.

Suriye Kürtlerinin kültürel anlamda sahip olduğu serbestlik ortamı 2. Dünya Savaşı süresince de devam etmiş; Kürtçe dergi, gazete ve radyo yayıncılığı geniş bir kullanım alanına sahip olmuştur. Kürtlerin Fransız manda yönetimi dönemindeki kültürel özgürlüğü, 2. Dünya Savaşı’nın ardından Fransa’nın Suriye ve Lübnan’dan çekilmesi ve bağımsız Suriye devletinin ilan edilmesinin ardından yavaş yavaş tartışılmaya başlanmış ve siyasal alanın en önemli konu başlıklarından biri hâline gelmiştir. 

Bağımsız Suriye devletinin 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Kürtlerin kültürel, siyasal ve toplumsal haklarının bir bütün olarak kısıtlanacağı politikaları inşa etme sürecine girişmesi, modern Suriye tarihinin en önemli siyasal sorunlarından birini gün yüzüne çıkarmıştır. 1946 yılında Fransız manda yönetiminin son bulmasının ardından Suriye’nin bağımsızlığını kazanması, Suriye Kürtleri için yeni bir dönemin kapılarını aralamıştır. 

Kürtçe basın ve yayınla ilgili serbestlik çeşitli sıkıntılara ve zaman zaman karşılaşılan keyfî kısıtlamalara rağmen devam ettirilmiştir. Hoşgörü ortamının sürmesinde yeni devletin yönetici kadrolarının ekonomik sıkıntılar ve siyasi bölünmüşlükten kaynaklı siyasi istikrarsızlıklarla boğuşması nedeniyle yeni bir sorun alanı daha yaratmak istememesinin etkili olduğunu söylemek mümkündür.

Yaşanan siyasal istikrarsızlık nedeniyle Kürt kimliğini bir tehdit olarak kurgulayacak ve üzerinde baskı kuracak resmî devlet ideolojisinin henüz olgunlaşmamış olması, Kürtlere sınırlı da olsa kültürel ve siyasal bir serbestlik sağlamıştır. Ancak söz konusu serbestlik ortamı, 1950’li yıllarının ortalarına kadar sürmüş; 1950’lilerin sonlarına doğru ise devletin Kürtlerin kültürel ve siyasal faaliyetlerine ve Kürt kimliğine yönelik tutumu tamamen sertleşmiştir.

1950’li yıllar boyunca Kürt siyaseti adına yaşanan en önemli gelişmelerden biri 1957 yılında Suriye Kürdistan Demokrat Partisi’nin (SKDP) kurulması olmuştur. Kürtlerin etnik bir azınlık olarak tanınması, anadilde yayın, Kürt yerleşim alanlarına daha fazla yatırım yapılması gibi istekleri olan SKDP, 1958 yılında Mısır ve Suriye’nin birleşmesi ile kurulan Birleşik Arap Cumhuriyeti tarafından yasaklanmış ve bu nedenle faaliyetlerini illegal olarak sürdürmeye başlamıştır.

Birleşik Arap Cumhuriyeti’nin kurulmasının hemen ardından 1958 yılında Kürtçe müzik ve yayın resmî olarak yasaklanmıştır. Arap olmayan bir azınlık grubu olmaları nedeniyle Kürtlerin siyasi ve kültürel talepleri, Siyonizm ve Amerikan emperyalizmi ile ilişkilendirilip kısıtlanmıştır. 

Arap Kuşağı projesi

Kürt meselesinin seyri üzerinde oldukça önemli etki yapan ve Suriye devletinin bugüne değin devam eden Kürt politikasının ana hatlarının ortaya çıkmasında etkili olan ikinci önemli uygulama ise yine 1962 yılında yürürlüğe konulan ve temelde iskân odaklı olan “Arap Kuşağı” projesidir. Kürtlerin çoğunluğu oluşturduğu yerleşim yerlerini Araplaştırmayı ve bu yerlerde homojen bir Arap kimliği inşa etmeyi amaç edinen bu proje Suriye’de sistematik bir devlet politikası haline gelmiştir. 

Devlet başkanı olmasının ardından Arap Kuşağı projesini devam ettiren Hafız Esad, 1970’lerin ilk yarısı boyunca Türkiye-Suriye sınırında çoğunluğunu Kürtlerin oluşturduğu yerleşim yerlerine 7.000 Arap aileyi silahlandırarak yerleştirmiştir. Bu projenin öncelikli amaçları, Türkiye ve Suriye sınırının çizilmesinin ardından tarihi yaşam alanları ikiye bölünmüş olan Kürt aşiretlerin biraraya gelmelerini engellemek, Türkiye ve Irak’taki Kürt siyasal hareketliliğinin Suriye’ye sıçramasını önlemek, Kürt nüfusun yoğun olduğu Cezire’deki petrol bölgesinin güvenliğini sağlamak olmuştur.

Baas hareketinin kurucusu Mişel Eflak ve 1963 yılına ait asimilasyon belgesi 

Baas hareketinin üç kurucusundan biri olan Mişel Eflak, kültürel ve tarihî bağlamda düşünüldüğünde Kürtlerin kolayca asimile olabilecek bir grup olduğunu ifade etmiş ve Kürtlere ulusal bir bilinç olarak Arapçılığı, ulusal bir kimlik olarak ise Arap kimliğini önermiştir. Mişel Eflak’ın “kolayca asimile edilebilir olduklarını” savunduğu Kürtler, 1963 yılında Baas Partisi’nin iktidara gelmesinin ardından ulusal bütünlüğe tehdit oluşturan bir topluluk olarak tanımlanmaya başlanmıştır. 

• Bu nedenle Baas Partisi’nin en önemli önceliklerinden birisi 1963 yılında hazırlanan ve “Ulusal, Sosyal ve Politik Bakımlardan Cezire Vilayeti Üzerine Bir İnceleme” adını taşıyan gizli devlet belgesinde, Kürtlerin Araplaştırılması amacını taşıyan 12 maddelik sistematik planın önerilmesidir.

Söz konusu belgeyi hazırlayan Yüzbaşı Muhammed Talib El Hilal, bir yandan “düşmanımız” olarak tanımladığı Kürtlerin varlığını reddetmiş diğer yandan nasıl asimile edilmeleri gerektiğine ilişkin bir plan sunmuştur. Bu planda yer alan maddelerin içeriği şu şekildedir:

• Kürtlerin uzun yıllardır yaşadıkları topraklardan iç bölgelere zorunlu olarak nakledilmesi.
• Kürtlerin eğitim olanaklarından mahrum bırakılması.
• Kürtlerin istihdam olanaklarından mahrum bırakılması.
• 1920’li yıllarda gerçekleşen Kürt isyanlarının ardından Suriye’ye iltica eden Kürtlerin Türkiye’ye iade edilmesi.
• Kendilerini Arap kökenli olarak tanımlayan Kürtlerin etnik kimliklerini Kürt olarak tanımlayan diğer Kürtlere karşı kışkırtılması.
• Kürt ulemasının sürgüne gönderilerek yerine Arap din adamlarının yerleştirilmesi.
• Kürtlere ait arazilere Arapların yerleştirilmesi.
• Suriye’nin kuzeyindeki kimi Kürt yerleşim yerlerinde askeri kontrol bölgelerinin yaratılması ve buralarda yaşayan Kürtlerin bölgeden çıkarılması.
• Kürt bölgelerine yerleştirilecek Arap yerleşimciler için kolektif çiftlikler kurulması.
• Suriye’nin kuzeyinde yaşamak isteyen ama Arap olmayan hiç kimseye vatandaşlık hakkı verilmemesi.
• Araplar arasında Kürt karşıtı bir propagandanın başlatılması.
• Arapça bilmeyenlere seçme ve seçilme hakkı tanınmaması.

Kürtlerin nasıl asimile edileceğine yönelik 12 maddelik planın yer aldığı bu gizli belge 1968 yılında ortaya çıktığında, yetkililer bu belgenin hükümetin görüşünü değil yüzbaşının kişisel fikirlerini yansıttığını ifade etmiştir.

Bir günde yurttaşlıktan çıkarılanlar: Kendi yurtlarında yabancı

Suriye’nin 5 Ekim 1962’de Haseke’de yaptığı olağanüstü nüfus sayımı, yüz binlerce Kürdü bir günde vatandaşlıktan çıkararak nesiller boyunca süren bir vatansızlık zinciri yarattı. Yeni rapor, bu uygulamanın bugün bile etkisini sürdürdüğünü gösteriyor. Suriyeli Kürtlerin büyük bölümünü hedef alan bu tek günlük işlem, aradan 63 yıl geçmesine rağmen etkileri hâlâ süren derin bir toplumsal yaraya dönüşmüş bulunuyor.

Söz konusu nüfus sayımı ile Suriye’deki Kürt meselesinin en önemli ayaklarından biri olan vatandaşlık probleminin temellerinin atıldığını söylemek mümkündür. Sayım sonunda 1945 öncesi Suriye’de yaşadıklarını ispatlayamayan yaklaşık 120 bin Kürt (o dönemki Suriyeli Kürt nüfusun yaklaşık %20’si) “gerçek Suriyeli olmayanlar” olarak tanımlanarak vatandaşlıklarını kaybetmiştir.

1962 sayımı, Haseke’de yaşayan Kürtlere neredeyse hiçbir hazırlık süresi tanınmadan uygulandı. Evlerinde bulunmayanlar, köy dışındakiler veya 1945’ten önceki varlıklarını kanıtlayacak belge sunamayanlar derhal vatandaşlıktan çıkarıldı. Dahası, süreci yöneten komitelerin kararları yargı denetimine tabi değildi.

Bu uygulamanın sonucunda Kürt nüfus üç kategoriye ayrıldı:

• Vatandaşlık haklarını koruyanlar,
• Ajanib (Yabancılar) - kırmızı kimlik verilenler,
• Maktumeen (Kaydı Olmayanlar) - hiçbir hukuki varlığı bulunmayanlar.

STJ’nin resmî kaynaklardan doğruladığı verilere göre, 2011 yılına kadar 517 binden fazla Kürt bu statüler altında vatandaşlık dışına itilmiş oldu.

Kuşaktan kuşağa kimliksizleştirme

Rapor, vatansızlığın yalnızca bireyleri değil, sonraki kuşakları da kapsayan kalıtsal bir statüye dönüştüğünü belgeliyor. Ecanib veya Maktumin statüsündeki çiftlerin çocukları da otomatik olarak kayıtsız kabul ediliyor ve bu durum evlilik kaydı, eğitim, sağlık hizmetleri, mülkiyet edinme, seyahat ve hatta doğum-ölüm belgelerine erişim gibi en temel hakları dahi imkânsız hâle getiriyor.

Kimi tanıklıklar, kimliksizliğin yarattığı psikolojik boyutu da açığa çıkarıyor. Görüşülen birçok kişi, “yok sayılmışlık”, “görünmezlik” ve “toprak üzerinde var olamama” hissinin nesiller boyunca sürdüğünü aktarıyor.

Kültürel yasaklar ve demografik mühendislik

Raporda öne çıkan bir diğer başlık ise Kürtçe dilinin ve kültürel özgürlüklerin onlarca yıl boyunca sistematik biçimde bastırılması. Nitekim Kürtçe eğitim yasaklandı, Kürt isimleri kayıtlara geçirilmedi, kültürel etkinlikler “bölücülük” olarak takibe alındı. Hatta köy, mahalle ve yerleşim yerlerinin isimleri bile Arapçalaştırıldı.

1965-1976 yılları arasındaki Arap Kuşağı Projesi ile bu politikalar yeni bir aşamaya taşındı. Kürt çiftçiler kendi topraklarından edilerek, bölgeye Arap nüfus yerleştirildi. Bu uygulama, demografik yapıyı değiştirmeyi hedefleyen açık bir mühendislik girişimi olarak değerlendiriliyor.

Yarım kalan bir çözüm ve belgesiz Kürt çocukları

2011’de çıkarılan 49 No’lu Karar, Ecanib (Ecnebi) kategorisindekilerin vatandaşlığa geçmesine olanak sağladı. Ancak uygulama hem siyasi saiklerle sınırlı tutuldu hem de Maktumin (Kimliksizler) grubunu tamamen dışarıda bıraktı. İdari karmaşa, güvenlik izinleri ve eksik prosedürlerle süreç birçok kişi için tamamlanamadı.

2011 sonrası savaş ortamı, yalnızca Kürtlerin değil, Suriye’nin diğer kesimlerinin de vatansız kalmasına yol açtı. Kayıt altına alınamamış evlilikler, belgesiz doğumlar, yanan arşivler, kaybolan nüfus kayıtları ve ülke dışında yapılan doğumlar, yeni bir “belgesiz çocuklar” kuşağı yarattı. Bu eksiklikler nedeniyle on binlerce Kürt, bugün hâlâ 1962’nin mirası olan vatansızlık statüsüyle yaşamını sürdürmeye çalışmaktadır.

Kısacası Şam rejimi de merkeziyetçilik adı altında Baas politikasını devam ettirdiği müddetçe Suriye parçalanmışlık tünelinden çıkamaz ve ülke insanı da demokrasi güneşini göremez.