Savaş, İsrail'in teknoloji sektörünü nasıl etkiledi?

Binlerce şirket ve önemli bir ekosistem geliştirerek Silikon Vadisi dışında dünyanın en büyük ikinci teknoloji merkezi olarak ün kazanan İsrail'in teknoloji sektörüne bir darbe de Filistin ile arasındaki çatışma vurdu. 

The Global Startup Ecosystem Report 2023'e göre Tel Aviv, 2023 yılında en iyi küresel teknoloji ekosistemi sıralamasında 5'inci sırada yer alıyor. Dünyanın en yenilikçi yüksek teknoloji ekonomilerinden biri olarak karşımıza çıkan İsrail, işgücünün %14'ünü ve genel ekonomik çıktısının yaklaşık beşte birini bu sektörden sağlıyor. Sektörün ekonomik etkisinin ise 235 milyar dolar seviyesinde olduğu değerlendiriliyor.

Yatırımcılar ve analistler; küresel yavaşlama ve hükümetin ayrıştırıcı yargı reformları nedeniyle bu yıl finansmanın keskin bir şekilde düşmesinin ardından, Filistin ile artan çatışmaların İsrail'in teknoloji sektöründeki kırılgan toparlanmayı rayından çıkaracağını söylüyor. 

Şiddetin ve güvenlik endişelerinin giderek tırmandığı ülkede teknoloji endüstrisi, hisse senedi ve tahvil fiyatlarının darbe almasından çok sayıda işletmenin kapanmasına kadar kendisini hedef tahtasında buluyor ve teknoloji şirketlerinin karşılaşabileceklerine yönelik endişe giderek artıyor.

İsrail'de faaliyet gösteren teknoloji şirketlerinin olası kesintilere karşı güvenliklerini güçlendirmelerinin beklendiğini belirten analist ve yatırımcılar, çatışmalar sona erdiğinde ve küresel olarak kaynak yaratma yeniden canlandığında yatırımların geri dönmesinin beklendiğini de sözlerine ekledi.

Operasyonel krizler

IVC Araştırma Merkezi ve LeumiTech'e göre, İsrail merkezli yüksek teknoloji firmalarına yapılan yatırımlar yılın ilk yarısında toplamada %70'lik bir düşüş yaşamıştı. Buna göre, 2021 yılında 26 milyar dolarla rekor seviyeyi gören, geride bıraktığımız yılda ise 16 milyar dolar yatırım alan İsrail merkezli girişimlerin bu yıl aldığı ve büyük oranda siber güvenlik ve yapay zeka girişimlerine yoğunlaşan yatırımlar şu ana kadar 5 milyar dolara ulaşabilmiş durumda.

Bloomberg'e göre İsrail işgücünün %10'unu oluşturan teknoloji çalışanlarının büyük çoğunluğunun da 300 bin yedek askerin çağrıldığı seferberlik emrinden etkilenmesi bekleniyor. 

Bununla birlikte, savaş, yalnızca İsrail merkezli şirketleri etkilemiyor. Küresel şirketlerin de İsrailli çalışan sayısında bir düşüş olduğu ve bir kısmının askerlik görevini yerine getirmek üzere İsrail'e döneceği bildiriliyor.

Çatışmaların ABD teknoloji devlerinin operasyonlarına da darbe vurması bekleniyor. Başbakan Binyamin Netanyahu Haziran ayında İsrail'in en büyük özel işvereni ve ihracatçısı konumunda bulunan çip devi Intel'in Gazze'ye 42 km mesafede yeni bir fabrika için 25 milyar dolar harcamayı planladığını söylemişti.

Öte yandan, dünyanın en büyük yapay zeka ve GPU çip üreticisi Nvidia ise 15-16 Ekim'de Tel Aviv'de yapılmasını planlanan ve "geliştiriciler, iş liderleri ve yapay zeka araştırmacıları için 1 numaralı konferans" olarak nitelendirdiği yapay zeka zirvesini iptal ettiğini duyurdu. 

Toparlanma ihtimali

Şu anda İsrail'de Intel'den IBM'e, Apple'dan Microsoft'a, Google'dan Facebook'a, İsrail merkezli girişimleri satın alarak AR-GE merkezleri kuran 500 çok uluslu şirket faaliyet gösteriyor. Özellikle de siber güvenlik, yapay zeka ve savunma teknolojisinde faaliyet gösteren girişimlerin sayıca fazla, ürettikleri ürünler açısındansa yüksek standartta olduğu gerçeği, İsrail'i en önemli teknoloji merkezlerinden biri olarak konumlandırıyor.

Analistler, savaşın sektörü bir süreliğine sekteye uğratacağını kabul etmekle birlikte bu durumun çok uzun süreceğini ise değerlendirmiyor. 

Startup Nation Central CEO'su Hasson, İsrail teknolojisinin çatışma sırasında işleyebilme ve çatışma sonrasında toparlanabilme açısından yatırımcıların güvenini kazandığını belirtirken; Kuzey Carolina'da bulunan LPL Financial'ın baş küresel stratejisti Quincy Krosby ise bazı teknoloji harcamalarının orduya bağlı olması nedeniyle İsrail'de yerleşik şirketlerin fiziksel tesislerini saldırılardan korumak için muhtemelen "muazzam bir çaba" gösterileceğini ifade ediyor.