Seçim dönemindeki sahte haberler ve yanıltıcı demeçler

Türkiye, 2023 yılının Mayıs ayında genel seçime gitti. Hem Türkiye'de hem de dünyada seçim dönemlerinde siyasilerin mitingleri kadar yapılan haberler de önem taşıyor. Medyaya yansıyan bilgiler, haberleştirilen durum ve olaylar, seçmenin siyasi tavrını etkilemese de güveni özerinde önemli ölçüde etki oluşturuyor. 

2024 yılında bu kez yerel seçime gidecek Türkiye'de, genel seçim öncesindeki dönemde maruz kaldığı sahte haberlere ilişkin Teyit bir rapor hazırladı. "Sahte Haber Karnesi" isimli raporda, seçimin yapıldığı Mayıs 2023'ten önceki 5 ayda seçim gündemine ilişkin Teyit ekibi tarafından ele alınan yanıltıcı içerikleri mercek altına alındı. 

Raporun amacı; yanıltıcı siyasetçi demeçleri ve sosyal medya paylaşımlarında göze çarpan trendleri sunmak. "Demeç Kontrolü" çalışmaları kapsamında siyasetçilerin çoğunlukla “çarpıtma”, “abartma” ve “doğru, ama...” türünden yanıltıcı demeçler verdiklerinin görüldüğü ifade edilen raporda, sosyal medyada paylaşılan yanıltıcı bilgilerin incelenmesinde ise en yaygın yanıltıcı bilgi türleri olarak “hatalı ilişkilendirme”, “manipülasyon” ve “çarpıtma” ile karşılaşıldığı vurgulanıyor.

Teyitçilik çalışmalarında seçimlere ilişkin ele alınan bazı yanıltıcı iddiaların belirli siyasi oluşumları hedef aldığı, bazılarının ise siyasi oluşumları destekler nitelikte olduğunun görüldüğü vurgulanıyor ve raporda "Millet İttifakı’nı hedef alan, Cumhur İttifakı’nı ise destekler nitelikteki yanıltıcı iddialar göze çarpıyor" ifadeleri yer alıyor. 

Raporda dikkat çekilen bir diğer unsur da yapay zeka uygulamaları kullanılarak deepfake videolar oluşturabilme potansiyeli. Ancak yapılan incelemede basit araçlarla üretilen cheapfake içeriklerin daha yaygın olarak kullanıldığı belirtiliyor. Bununla birlikte raporda dikkat çekilen noktalar şu şekilde sıralanıyor: 

• Özellikle ulusal güvenliğe dair bu tarz içeriklere eşlik eden yanıltıcı siyasetçi demeçlerinin seçmen davranışlarını etkilemede rolü olmuş olabilir.
• Mülteci ve sığınmacıları hedef alan yanlış bilgi kutuplaşmayı derinleştirmeyi sürdürdü. Bu seçim döneminde LGBTİ+’lar da yanlış bilginin değişmeyen “öteki”leri olarak siyasetçilerin hedef tahtasındaki yerlerini aldı.
• Tespit ettiğimiz trendler arasında Muharrem İnce’nin adaylıktan çekilmesine giden süreçte İnce ve Memleket Partisi yetkililerine dair yayılan yanıltıcı iddialar dikkat çekiciydi. 
• İki tur arası kendini belirgin bir şekilde gösteren seçim güvenliğine ilişkin kaygılara yanıltıcı bilgiler eşlik etti. İkinci turun tamamlanmasıyla birlikte yayılmaya başlayan ve hatalı ilişkilendirilen kutlama videolarında ise adres Mescid-i Aksa’ydı.
• Geçmiş seçimlerde olduğu gibi bu seçim döneminde de yanlış bilginin siyasi kutuplaşmayı derinleştirdiği ve siyasetçilerin yanıltıcı demeçlerle daha geniş bir destekçi kitlesine ulaşmayı hedeflediği görüldü. Yanıltıcı iddiaların tekrarı yoluyla vatandaşların hakikat algısı şekillendirilmeye çalışılırken bunda kitle iletişim araçlarının rolü yadsınamayacak düzeydeydi.
• Sosyal medya platformları, genel siyasi propaganda için olduğu kadar zaman zaman siyasi propagandaya eşlik eden yanıltıcı iddiaların yayılması için de elverişli bir zemin yaratıyor. Siyasi oluşumların bu platformlarda verdiği reklamlar seçmen davranışını etkileyebilecek güçte.

Raporda yer alan örnekler

Raporda "belirtilen dönemde açılmamış olan bazı yapıların yapımının üstlenilmesinin siyasetçilerin zaman zaman başvurduğu taktiklerden." olduğu belirtiliyor.  

Ayrıca miting alanlarındaki katılımcı sayılarına ilişkin siyasetçilerin abartılı rakamlar açıldığı da rapora yansıyor. 

1 Ocak ile 31 Mayıs arasında yapılan Demeç Kontrolü çalışmalarında Teyit ekibi, ele alınan 50 yanıltıcı demecin 21'inin çarpıtma, 11'inin abartma, 10'unun doğru ama.., 5'inin uydurma, 4'ünün bağlamdan koparma, 3'ünün tartışmalı, 2'sinin dayanıksız olduğunu belirtiyor. 

Sosyal medyada dolaşan iddialar ve yanlış bilgilere ilişkin ise Teyit, gerçekleştirdiği teyit çalışmalarında etiketleri şöyle paylaşıyor: 

Raporda yer alan çalışmaların örneklerine, Teyit'in gerçekleştirdiği çalışmaların devamına, yanlış bilginin kutuplaşma ve seçmenin oy verme davranışına etkisine ve seçim sürecinde sosyal medyada yanlış bilginin öne çıktığı ana başlıklara raporun devamından ulaşabilirsiniz.