Sıcak havalarla etkili mücadele: Nasıl serinleyeceğiz?

Meteoroloji Genel Müdürlüğü tarafından Cumartesi günü yurt genelinde ölçülen sıcaklıklara göre, Türkiye'nin en sıcak yerleri 45,9°C ile Antalya'nın Kaş ilçesi Çavdır Orman Sahası ve Muğla'nın Köyceğiz ilçesi Zeytinalanı Ekip Orman Deposu oldu. Antalya ve Muğla'yı 45,7°C ile Şırnak'ın Cizre ilçesi takip etti.

Ayrıca Türkiye'de sıcak havaların etkisiyle bu hafta sonu 2023 yılı günlük elektrik tüketimi rekoru kırıldı. Milliyet'te yer alan habere göre yüksek sıcaklıklardan bunalanların çareyi klimalarda aramasıyla birlikte Cumartesi günü 1 milyon megavatsaati aşan rekor elektrik tüketiminin Türkiye’ye faturası yaklaşık 2,8 milyar lira oldu. 

Kurak geçen yaz aylarında elektrik kullanımının daha da artması hâlinde bölgesel elektrik kesintilerinin gündeme gelebileceğini ifade eden uzmanlar, kesintilerin başta Marmara bölgesiyle Doğu Anadolu olmak üzere kullanımın yoğun olduğu bölgelerde görülebileceği yönünde uyarıda bulundu.

Peki yoğun elektrik tüketen klimaları kullanmadan etkili biçimde serinlemek için neler yapabiliriz?

Klima alternatifleri

Vantilatörler, taşınabilir olmaları ve nispeten düşük enerji tüketmeleri neticesinde klimaya en popüler alternatif olarak öne çıkıyor.

Vantilatör, mekandaki havanın hareket ederek tenimizden yayılan ısının uzaklaştırılmasını sağlıyor ve terin buharlaşmasını hızlandırıyor. Yani teknik olarak serinletmekten ziyade vücudun doğal serinleme mekanizmalarının etkisini kuvvetlendiriyor. 

Araştırmalara göre vantilatörler 35-37 derece sıcaklıklara kadar etkili. Bu sıcaklıkların üzerinde ise ısı bitkinliği yaratabiliyor ve su kaybını artırabiliyorlar. Nemli havalarda da terin buharlaşması zor olduğu için vantilatör daha az etki ediyor.

Pencereleri açmak hava akışının olduğu durumlarda vantilatör ile benzer özellikler taşıdığından ötürü serinlemeye katkı sunabilir. Ancak aşırı sıcak havalarda ve özellikle hava akışının olmadığı durumlarda pencereleri kapatmak gereklidir. Bu nedenle penceleri gündüz kapalı tutarak geceleri açmak tavsiye edilir.

Sıcak havalarda insan vücudu ısıyı dengelemek ve serin kalmak için terler. Bu da su kaybını artırdığından bol miktarda sıvı almayı unutmamak gerekir. 

Öte yandan, "çay harareti alır" sözünden de aşina olduğumuz üzere; sıcak içecekler tüketmek vücut ısısını geçici olarak artırdığı için vücut ısısını dengelemenin en etkili yolu olan terlemeyi de hızlandırır. Tabii uzmanların kahvede bulunan kafeinin (ya da çayda bilinen adıyla teinin) vücudun su kaybını hızlandırdığına yönelik uyarıları nedeniyle çay ve kahve tüketimini abartmamakta da fayda var. 

Ortam neminin çok yüksek olduğu durumlarda ise uzmanlar soğuk içeceklere yönelinmesini salık veriyor ve atılan terin buharlaşmasını engelleyecek şekilde giyinilmemesi gerektiği yönünde uyarıyor.

Ne yapacağız?

İnsan vücudu her koşulda ısısını 37,5 derecede tutabilmek için çaba gösterir. Bunun için de sıcak havalarda vücut sıcaklığını dengelemek için ter üretir. Eğer bu terleme çok yoğun olursa ciltte kızarıklıklara yol açabilir. Yüksek sıcaklıklarda vücut daha çok çalıştığından kalp de daha hızlı atar ve yüksek kan dolaşımı nedeniyle ayak bilekleri şişebilir. Yeterli su içilmemesi durumundaysa baş dönmesi ve halsizlik hissetmek işten bile değil.

Etkin biçimde terleyebilmek için deriye yakın damarlar genişlerken; damarların genişlemesi nedeniyle tansiyon düşer. Tansiyonun çok düşmesi hayati organlara yeterince kan ulaşmasını engelleyerek kalp krizi riski artıran bir unsurdur. Tansiyonun düşmesiyle birlikte terlemenin yol açtığı sıvı kaybı da sıcak bitkinliği sendromuna yol açabilir.

Sıcak bitkinliğinden korunmak için yeteri miktarda su içmek ve içerdiği sıvı bakımında zengin yiyecekler (salatalık, karpuz gibi) tüketmek tavsiye ediliyor. Öte yandan nefes alabilen kumaşlar giymek ve dışarıdaysanız şapka takmak da elzem. Açık güneş altında geçirilen süreyi minimize etmek, mümkün mertebe gölgede kalmak da temel önlemler arasında. Uzmanlar vücut sıcaklığını düşürmek için soğuk suyla duş almayı, buz masajı yapmayı ve vantilatör karşısında serinlemeyi de öneriyor.