“Şiddet biçimleri farklı, kadınlar farklı, tek çözüm sığınak mı?”

"Sığınak kadınlar için hayati öneme sahip bir yer. Yeryüzünde tek bir sığınağa dahi ihtiyacımız kalmayıncaya dek, şiddet gören her kadının başvurabileceği yeterli nicelik ve nitelikte sığınak mücadelemizi hız kesmeden sürdüreceğiz. Bu taraf ayrı… Konunun diğer tarafı şiddet mağdurunu ve şiddet tek tipleştirme meselesi. Örneğin, ekonomik şiddet nedeniyle sığınağa yerleşmiş bir kadın ile ölüm tehdidi alan bir kadını aynı güvenlik önlemi içine alamazsınız. Neden sonuç ilişkisi kuramaz birinci kadın. Elinden telefonu alırsanız ya da ona giriş çıkış saatine riayet zorunluluğu getirirseniz amaca hizmetten uzaklaşırsınız. Bu nedenle sorunun çeşitliliğini dikkate alıp çözümde de çeşitliliğe önem vermek önemlidir diye düşünüyoruz." -KADAV 

KADAV (Kadınlarla Dayanışma Vakfı) ile Şişli Belediyesi'nin ocak ayında imzaladığı protokolün ardından Birleşmiş Milletler Kadın Birimi'nin de desteğiyle Türkiye'de ilk kez bir "İlk Adım Merkezi" hayata geçirildi. İlk Adım Merkezi, Türkiye'de şiddete maruz kalan kadınlar için aslında bir "istasyon" görevi görüyor. Bu merkez hakkında bilgi sahibi olmak ve farkındalık yaratmak için KADAV'ın Proje Koordinatörü Özgür Genç ve Şişli Belediyesi Kadın Çalışmaları Birimi Sorumlusu Selenay Şahin ile görüştük. Genç ve Şahin, bu merkezin nasıl ortaya çıktığını, neyi amaçladığını ve çalışma prensibini anlattı. 

İlk Adım Merkezi nedir? 

25 Kasım'da Birleşmiş Milletler Kadın Birimi'nin düzenlediği etkinliğe konuşmacı olarak katılan ve merkezin hizmet vermeye başladığını açıklayan KADAV'ın Proje Koordinatörü Özgür Genç merkezi, "Şiddete maruz kalan kadınlar, evlerinden ve şiddeti gösteren kişiden uzaklaşmaya karar verdiklerinde gidip polise müracaat ediyor. Burada bir başvuru oluşturan kadınlar, genellikle sığınağa gönderilmeden önce başvurunun onaylanması için saatlerce hatta günlerce beklemek durumunda kalabiliyor. Biz de bu merkezle bir ara durak oluşturuyoruz. Kadınların başvurmadan önce ya da sonra çocuklarıyla veya kendilerinin kalabilecekleri bir ilk müdahale merkezi burası." ifadeleriyle tanımlıyor.

7 yetişkin ve 2 çocuk için bekleme alanı sağlayan merkezde hem belediye hem de KADAV üyeleri kadınlara destek veriyor. Maddi destek sağlanmıyor; ancak faydalanabilecekleri türlü kurum ve kuruluşlar bulunuyorsa bunlara yönlendirmeler yapılıyor. Birçok kadının sığınma evine gitmeden önce geçirdikleri bekleme süresinde pes ederek şiddete geri döndüğünü anlatan Özgür Genç, "Bunun önüne geçmek istiyoruz. Amacımız kadınların şiddetten uzaklaşmaya ilk karar verdikleri noktada onlara destek olmak ve seçeneklerini sunmak." diyor.

Özellikle göçmen kadınlar için önemli 

Merkezde kalma süresi 72 saat ile sınırlı. 72 saatin ardından kadınlar sığınma evlerine yönlendiriliyor veya bir yol haritası çizilerek ne yapmak istediklerine karar vermeleri sağlanıyor. 

• Neden 72 saat? Bu soruya KADAV yetkilileri, aynı doğal afetlerde olduğu gibi kadının şiddetten kaçmaya karar verdiği anın ardından geçen 72 saatin çok önemli olduğu cevabını veriyor. Kadınların ilk anda rehavete kapılarak yanlış kararlar vermesinin önüne geçmek amacıyla merkezde gerekli desteklerin sağlanacağı vurgulanıyor. 

Genç, bu merkezin özellikle göçmen kadınlar için destekleyici bir unsur olacağını vurgulayarak "Dil problemi zaten var; ancak en önemli sorunlardan biri de göçmen kadınların sınır dışı korkusu. Şiddet gördüğü aile bireyinin sınır dışı edilmesinden korkuyorlar. Bu nedenle resmî müracaatta bulunmuyorlar ve şiddet gördükleri yere dönüyorlar. Bu merkezde bu korkuların üstesinden gelmeyi amaçlıyoruz." diyor.

İlk Adım Merkezi ihtiyacı nasıl fark edildi? 

Özgür Genç, bu merkezin ihtiyacını nasıl fark ettiklerine ilişkin şunları anlatıyor: 

"İlkadım Merkezi fikri öncelikle aklımızda şiddete uğrayan kadınlara hukuki süreçlerinde ve karakolda eşlik eden KADAV’dan avukat bir arkadaşımızın karşılaştığı durumlar sonucunda belirdi. Bu merkezin ihtiyacını bize en çok hissettiren durumlardan bir tanesi evli olduğu erkek tarafından gördüğü şiddet nedeniyle KADAV'a başvuran bir kadının başvuru mekanizmasında ciddi zorlukla karşılaşmasıydı. Evden 2 çocuğu ile kaçan 9 aylık hamile kadın, sığınağın dolu olması ve şiddetin ev dışında tekerrür etmesinin zayıf olması gerekçesiyle 12 saate yakın karakolda sandalye üzerinde bekletildi. Hamile olması nedeniyle bu bekleme süreci ızdıraba dönüştü. Karakoldan nezarete almasını rica ettik; ancak prosedür gereği kabul etmediler. Ayaklarını uzatabileceği hiçbir alan bulamadık. Ve maalesef bu danışanımıza bekleyebileceği alan öneremedik. Gece 01:00 gibi Şönim, danışanı kabul etti. Kadın ağrılar içinde sığınağın yolunu tuttu. Bu danışanı vaka grubundaki arkadaşlarımız günlerce konuştuk tartıştık ve vakayı alanlar olarak buna bir çözüm düşünmeye itti."

Ya belediye? 

Şişli Belediyesi'nin çatısı altında gerçekleştirilen proje için belediyenin Kadın Çalışmaları Birimi Sorumlusu Selenay Şahin de bu merkeze ihtiyacı "Belediyemiz bünyesinde Kadın Danışma Merkezi (KDM) bulunuyor. Buraya şiddete maruz kalan kadınlar başvuruda bulunuyor. Şiddet mağduru kadınları, sığınma evlerinde yer bulamadığımızda ya otellere ya da işbirliğinde olduğumuz STK'larla konuşarak onların çatısı altındaki sığınma evlerine yönlendiriyorduk; ancak böyle bir ara merkezin bu gibi durumların engellenmesi için destek sağlayacağını gördük ve KADAV'ın da teklifiyle bu projeyi hayata geçirdik." ifadeleriyle anlatıyor. 

Türkiye'nin her yerinden kadınların hem KDM'ye hem de İlk Adım Merkezi'ne başvurabileceğini anlatan Selenay Şahin, KDM'nin yalnızca şiddete maruz kalan kadınlar için değil, ihmal ve istismar vakaları, kadınlar, çocuklar ve LGBTİ+'lara da destek verdiğini vurguluyor. KDM'de psikolojik ve hukuki destek ve barınma ihtiyacı gibi birçok desteğin sağlandığının da altını çiziyor. Selenay Şahin, belediyenin KDM ve sığınağın yanı sıra İlk Adım Merkezi ile de entegre şekilde çalışmasının kadınların güvenliği ve karar mekanizmaları için çok daha sağlıklı olacağını vurguluyor. 

Öte yandan Şişli Belediyesi'nin kadınlara yönelik birçok projesi de bulunuyor. Belediye, aşçılık ve dikiş gibi eğitimlerle kadınlara meslek kazandırmanın yanı sıra İŞKUR ile projeler de yürütüyor.