Sığınmacı tartışmaları: Seçim vaadi mi, "millî mesele" mi?

AK Parti grup toplantısında konuşan Cumhurbaşkanı Erdoğan, geçtiğimiz günlerde MHP lideri Devlet Bahçeli ve CHP lideri Kemal Kılıçdaroğlu'nun açıklamalarda bulunduğu Suriyeli sığınmacılarla ilişkin "Süleyman Bey'in dediği doğrudur, biz sığınmacıları kovan değil, kucaklayan bir iktidarız. Kuzey Suriye'de briket evlerin bitişiyle birlikte onların oralara dönüşünü sağlayacak ve huzurlu bir ortam sağlanınca zaten kendileri gönüllü olarak döneceklerdir." ifadelerini kullandı.  

Ne olmuştu? 

İstanbul'un Bağcılar ilçesinde dükkanının önünde yol kenarına koyduğu sandalyede oturan Suriye uyruklu bir kişinin çevresindekileri tehdit edip, bağırdığı görüntüler sosyal medyada paylaşılmış, tepki toplamıştı. Olayın ardından kişi hakkında "Halk arasında kin ve düşmanlığa tahrike yol açacak şekilde etrafa hakaret ve tehdit içeren sözler sarf etmesi" nedeniyle soruşturma başlatılmış; daha sonra sınır dışı edilmişti. Hükümet sığınmacıların ülkelerine gönderildiğini ve gönderilmeye devam edeceğini belirtirken muhalefet bunun için yeterli çabanın gösterilmediğine ilişkin eleştirilerde bulunmuştu. 

İçişleri Bakanı Süleyman Soylu geçtiğimiz hafta "Biz bugüne kadar tam 317 bin 98 kişiyi sınır dışı ettik. 2016'dan bugüne kadar 19 bin 336 Suriyelinin de asayiş sorunları sebebiyle ülkeden çıkışı sağlandı. 2020 yılında Avrupa'da sınır dışı başarı oranı %18, bizde geri gönderme yakaladıklarımızın %40'ı olarak kayıtlara geçmiştir" açıklamasını yapmıştı.

MHP lideri Devlet Bahçeli grup toplantısındaki konuşmasında düzensiz göçü adı konmamış istila olarak nitelendirerek konuyu "Yakalananlar derhal geri gönderilmelidir. Bayramda ülkelerine gidebilen Suriyeli sığınmacıların tekrar geri dönmelerine gerek yoktur" ifadeleriyle değerlendirmişti. 

CHP lideri Kılıçdaroğlu da Bahçeli'ye seslenerek "Günaydın! Sayın Bahçeli bunların tamamı bayramda bayramlaşmaya gidecekler, daha sonra da gelecekler, bunları getirecek olanların adı da Süleyman Soylu. Senin desteklediğin kişidir. Bizim sınırlarımızı yol geçen hanına çeviren de odur." cevabını vermişti. 

• Demografik yapı: Konu hakkında açıklamada bulunan Hatay Belediye Başkanı Lütfü Savaş mülteci yoğunluğunun şehrin demografik yapısını bozduğunu savunmuştu. Savaş, "Hatay, 1 milyon 671 bin nüfusa sahip. Suriyeli nüfusun 450-550 bin civarında olduğunu açıklayan resmî rakamlar var. Resmi olmayan rakamlarda ise 100 binden 300 bine kadar insanın olduğu konuşuluyor." demişti. Savaş açıklamasında, "Bu sorun sadece toplumun veya partinin sorunu değil hepimizin sorunu. Herkes bu sorundan dolayı rahatsız ve gelecek ile ilgili kaygılı durumda. Bu bir millî meseledir ve hepimizin bu sorunu konuşması lazım." ifadelerini kullanmıştı.  

Daha önce Suriyeli sığınmacıları ülkelerine göndereceğini söyleyen Zafer Partisi lideri Ümit Özdağ, geçtiğimiz gün "Şam Hükümeti ile sığınmacı ve kaçakların geri dönüşü için görüşmeyi başlatıyoruz." açıklamasında bulunmuştu. 

Veriler ne diyor? 

Mülteciler Derneği'nin Mart 2022 raporuna göre Türkiye’de kayıt altına alınmış geçici koruma statüsündeki Suriyeli 3 milyon 754 bin 591 kişi. Bunlardan 1 milyon 785 bini 690'ı çocuklardan, 2 milyon 661 bin 90'ı da çocuklar ve kadınlardan oluşuyor. 

Göç İdaresi Başkanlığı'nın verilerine göre Suriyeli sığınmacıların sayısının en çok olduğu iller ise İstanbul, Gaziantep ve Hatay. Suriyelilerin Türkiye nüfusuna oranı ise ülke genelinde %4,25 olarak kayda geçiyor. 

Değerlendirme 

Gazeteci Hediye Levent, Medyascope'ta konuya ilişkin yaptığı değerlendirmede göçmenlerin geri gönderilmesine yönelik açıklamaları "seçim vaadi" olarak nitelendirdiğini söylüyor. Levent "Suriyeli göçmen meselesi 2011'in başında Türkiye'nin gündemine girmişti. Şimdi bir daha olası seçim öncesi, seçim senaryoları konuşulurken gündeme gelmiş oldu." diyor. 

Levent, Türkiye'de bir yandan istihdam sağlayan ve Türkiye vatandaşı olan bir yandan da sadece fabrikalarda çalışan ve düşük ücretler alan iki farklı Suriyeli sığınmacı profilinin olduğunu belirterek "Suriye'den bir şekilde çatışmalardan kaçıp Türkiye'ye yerleşen orta hâlli herhangi bir silahlı gruba karışmamış insanlar var. Onları nasıl göndermeye ikna edecekler?" sorusunu soruyor. 

Türkiye'deki Suriyeli sığınmacıların homojen bir grup olmadığına dikkat çeken Hediye Levent, üç buçuk milyondan fazla Suriyeli arasında Şam yönetiminin terörist saydığı grupların mensupları ve ailelerinin, Türkiye’ye çocuk yaşta gelmiş olan gençlerin, Türkiye'de doğmuş çocukların ve daha birçok farklı grubun bulunduğunu vurgulayarak Suriye'deki ekonomik kriz de göz önüne alındığında mültecileri geri dönmeye ikna etmenin zor olacağını belirtiyor.