Sirkeci'de Bir Bina

Bugün konuşacağımız yapı, Sirkeci’deki bir ticaret bölgesinde yer alıyor. Binaların üzerindeki izler neler ifade edebilir? İstanbul bahsedildiği kadar kozmopolit miydi? Bu soruların peşinde kendimizi ilginç bir binada buluyoruz.

Tarihsel süreçte İstanbul’daki ticari hayatın en canlı bölgelerinden olan Bahçekapı civarındayız. Topkapı Sarayı’na yakın konumu ve Bizans döneminden itibaren aktif olan iskeleleri, buradaki ticari canlılığın korunmasına ve günümüze kadar sürdürülebilmesine yardımcı oluyor. Bölgenin ana aksını oluşturan Bahçekapı Caddesi, Sultan II. Abdülhamid’in türbesinin inşasından sonra Hamidiye Caddesi olarak değiştiriliyor.

1904 Goad Haritası (solda) ve Günümüz (sağda)

Caddenin Mimar Vedat Sokak ile kesiştiği köşede saatçi dükkanı olarak kullanılan tarihi bir bina dikkatimi çekiyor. Çevresindeki yapılara göre daha mütevazi bir ölçeğe sahip olan yapı, neoklasik mimarinin özelliklerini yansıtıyor. Dar ve köşe bir parsele oturan yapının zemin katında üçgen; üst katında ise maksimum kullanım alanı sağlamak adına çıkmalarla oluşturulan çokgen bir plan tercih edilmiş.

Yapıdaki en heyecan verici kısım ise cephedeki vitrinlerin hemen üstünde yer alan tarihi duvar yazıları oluyor. Rumca, Osmanlıca ve Fransızca olarak üç ayrı dildeki yazıların geçtiğimiz yıl restorasyon çalışmaları devam ederken bulunduğunu ve bilinçli bir şekilde açık bırakıldığını öğreniyorum.

2021’de restorasyon ile açığa çıkarılan yazılar
Fotoğraf: Mehmet Emin K.

2014’de yapının durumu
Fotoğraf: Ali Fuat N.

Sırasıyla "EPTOΣTAZION ΥΠΟΚΑΜΙΣΩΝ Ν ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣ (Gömlek Fabrikası N. Paraskevas), ΡΑΠΤΗΣ Δ. ΔΗΛΗΓΙΑΝΗΣ (Terzi D. Diliyanis) ve COIFFEUR (Kuaför) yazıyor. Yapıda yer almış dükkânlar hakkında bilgi veren yazılar, kentin kozmopolit tarihine tanıklık eden birer görsel belge olma özelliği taşıyor.

EPTOΣTAZION ΥΠΟΚΑΜΙΣΩΝ Ν. ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣ
(Gömlek Fabrikası N. Paraskevas)
Fotoğraf: Altuğ Gönülal

ΡΑΠΤΗΣ Δ. ΔΗΛΗΓΙΑΝΗΣ (Terzi D. Diliyanis)
Fotoğraf: Altuğ Gönülal

COIFFEUR (Kuaför)
Fotoğraf: Altuğ Gönülal

Costaki Vaphiadis Fotoğrafhanesi
Dört Ayaklı Belediye: İstanbul'un Sokak Köpekleri, s. 102

Araştırmacı yazar Güven Bayar’ın paylaştığı 1905 tarihli bir fotoğrafta, tabelasında “Photographie C. Vaphiadis” yazan bir fotoğrafhanenin de burada yer aldığı görülüyor. 1914 tarihli Şark Ticaret Yıllığı’nda ise, C. Vaphiadis’in tam adı, mesleği ve adresi karşıma çıkıyor: “Vaphiadis (Costaki), photographie, R. Hamide Djaddesi, 83,S.” 

1914 Şark Ticaret Yıllıklarında C. Vaphiadis Fotoğrafhanesi
1914 Annuaire Oriental, commerce, industrie, administration, magisture de l’Orient, SALT Arşiv, s.789.

Costaki’ydi fotoğrafçımızın adı; ağırlıkla portre fotoğrafları üzerine çalışan ve dönemin bir başka meşhur fotoğrafçısı Theodore Vaphiadis’in akrabası. Fotoğrafhaneden çıkan müthiş fotoğraflara bir göz atalım:

Paşaoğlu Hüseyin Efendi’nin Fotoğrafı
Güven Bayar Arşivi

Aile Kabin Fotoğrafı
 Albayrak Mezat Arşivi

Erkek Çocuğu Kabin Fotoğrafı
Phebus Müzayede Arşivi

Fesli Erkek Portre Fotoğraf
Bit Mezat Arşivi

Erkek Kabin Fotoğrafı
Phebus Müzayede Arşivi

Erkek Kabin Fotoğrafı
Bit Mezat Arşivi

Fotoğrafların arka yüzünde dükkanın adresi ve Costaki Vaphiadis’in ismi özel bir grafik anlatıyla müşterilere sunulmuş. Sol altta yer alan Bernhard Wachtl - Wien yazısı dikkat çekici. Kendisi litografi çalışmaları ile tanınan Avusturyalı bir sanatçıymış ve pek çok tanınmış markanın reklam tasarımlarında imzası bulunuyormuş.

C. Vaphiadis Fotoğrafhanesi: Constantinople Stamboul Bahtche Kapou / Hamidie Djaddessi No.2
Seda Özen Bilgili Arşivi

İstanbul, insanı her daim şaşırtmaya devam ediyor. Düşünün ki Sirkeci’de bir binada açığa çıkan duvar yazıları; bizi kentin eski terzilerine, gömlekçilerine, kuaförlerine ve fotoğrafhanelerine götürebiliyor. Kozmopolit kenti en iyi yansıtan yapılardan biri olması sebebiyle; tarihi yarımadaya yolunuz düştüğünde bu binayı mutlaka rotanıza eklemenizi öneriyorum.