Solda ittifak ne getirir?

2017’deki referandumla kabul edilen ve 2018’de yürürlüğe giren Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi, partiler arası ittifaklar kurulmasını ihtiyaç hâline getirmişti. Çoğulculuk yerine çoğunlukçuluğu esas alan model, son günlerde çokça tartışılan ve kimi AK Partililer tarafından “hata” olarak değerlendirilen %50+1 kuralına dayanıyordu.

Hükümet kurabilmek için %50’den fazla oy almayı zorunlu tutan sistemde seçim öncesi ittifak kurmadan seçim kazanmak hiçbir parti için mümkün gözükmüyor. Dolayısıyla çok farklı ideolojilere ve tabanlara sahip partiler, belirledikleri ortak stratejik çıkarlar doğrultusunda ittifaklar kuruyor.

Sağda yeni ittifak yok

Daha önce siyasi spektrumun sağında yer alan partilerin sayısının artması, “sağda yeni ittifak” planını konuşulur hâle getirmişti. Gerçekçiliği her daim tartışma konusu olan bu senaryoda İYİ Parti’nin Millet İttifakı’ndan ayrılması, DEVA Partisi, Gelecek Partisi, Demokrat Parti ve Saadet Partisi ile kurulacak yeni bir ittifakın temelini atması bekleniyordu. Bu fikri destekleyenler, kararsız Cumhur İttifakı seçmenlerinin CHP ile kişisel olarak "helalleşmemiş" olmanın endişesiyle ya da CHP'nin HDP ile yakınlığı gerekçesiyle Millet İttifakı’na destek vermeyi reddedeceğini öne sürüyordu.

Ancak ikinci turda HDP seçmenlerinin desteği olmadan kimsenin seçimi kazanamayacağı görüşünün yaygınlaşması, İYİ Parti seçmenlerinin CHP’li büyükşehir belediyelerini sahiplenmesi ve CHP lideri Kemal Kılıçdaroğlu ile İYİ Parti lideri Meral Akşener’in tezkere oylaması gibi ayrı düşülen konulardan sonra dahi güçlü bir birliktelik mesajı vermesi Millet İttifakı’nın parçalanmasını bekleyenlerde hayal kırıklığı oluşturdu. Her ne kadar DEVA Partisi lideri Ali Babacan “ittifakların şu an gündemlerinde olmadığını” dile getirse de Millet İttifakı bileşenleriyle ortak anayasa çalışmaları yapan DEVA Partisi ve Gelecek Partisi’nin de bir noktada Millet İttifakı’na katılmaları sürpriz olmayacak.

Solda üçüncü ittifak geliyor

Geçtiğimiz günlerde Cumhuriyet gazetesinde yer alan bir haber, HDP, TİP ve Sol Parti’nin “sol ittifak” kuracağını öne sürüyordu. Haberde, ittifakın parlamento seçimlerine birlikte gireceği ancak cumhurbaşkanlığı seçiminde muhalefetin adayını destekleyeceği, ilerleyen zamanda TKP ve EMEP’in de ittifaka katılabileceği ve Kılıçdaroğlu’nun da “sol ittifakın demokrasiye katkı sağlayacağı” görüşünü paylaştığı yer alıyordu.

Bu haberin ardından TKP ve EMEP kesin bir dille iddiaları yalanladı. Soldaki kronik “fraksiyonlar arası bölünme” problemine aşina insanlar için bu gelişme sürpriz olmadı. SOL Parti "üçüncü ittifak içinde yer almadıklarını ancak rejimle uzlaşarak düzelme beklemediklerini, sol kesimlerle diyaloğa açık olduklarını" söyledi. TİP milletvekilleri Erkan Baş, Ahmet Şık, Barış Atay ve Sera Kadıgil ise ayrı demeçlerde solda ittifakın “ihtiyaç” olduğunu dile getirdi.

HDP’den konuya ilişkin yapılan açıklamada "Bu konuda harekete geçilmiş değil. Bir arayışın olduğu doğru ancak bunun pratik çalışmaya dökülmesi söz konusu değil” dense de TİP vekillerinin 2018’de HDP listelerinden seçime katılmış olmaları iki parti arasındaki diyaloğun yakınlığını kanıtlıyor. HDP'nin geçtiğimiz ay açıkladığı tutum belgesinde de yeni bir “Demokrasi İttifakı” kurulmasından bahsediliyor.

Sonuçları ne olur?

Solda bir ittifak kurulmasının kimi anketlerde zaman zaman %10’luk seçim barajının altında gözüken HDP’nin baraj sorununu kesin olarak ortadan kaldırması bekleniyor; çünkü Seçim Kanunu’na göre partiler ittifak hâlinde seçime katıldığında baraj partilere değil ittifakın toplamına uygulanıyor. 

Kimi yorumcular, yeni bir muhalif ittifakın ortaya çıkmasının Millet İttifakı’nın adayının seçimi kazanmasını zorlaştıracağını öne sürüyor. Oysa bu ittifak seçime katılımı artırma potansiyeli taşıyor. İkinci turda muhalefetin adayına destek vermesi neredeyse kesin olan bu ittifakın varlığı, en çok Cumhur İttifakı’nın seçimi kazanmasını zorlaştıracak gibi gözüküyor. Bu ittifak Millet İttifakı'nın cumhurbaşkanı adayının önünü kesmiyor, parlamentodaki oyunu azaltmaya talip oluyor. 

Tüm bu iç siyaset meselelerinin ötesinde, özellikle pandeminin yarattığı ekonomik tahribat dünya genelinde vatandaşların devletlerinden beklentisini artırıyor, sosyal devlet anlayışı yeniden güç kazanıyor. Demokratik sosyalizm, ABD'de bile başkan adaylığını zorlayan, Demokrat başkanın politikalarını etkileyen bir siyasi çizgi oluyor. 

Türkiye’de sosyal demokrasiyi benimseyen CHP, bu talepleri ve çözüm önerilerini dillendirme çabası gösterse de gözetmek durumunda olduğu ittifak dengeleri, CHP’nin sola açılımını sınırlıyor. Millet İttifakı'nın en sol ucu olan CHP, siyasi spektrumda merkeze yakın bir noktaya konumlanıyor. Bu konumlanmanın yerel seçimde getirdiği başarı partinin tabanında da yönetiminde de biliniyor.

Öte yandan, sol söylemi yüksek sesle dillendirerek ana akıma taşıyacak bir ittifak, kendi yönetime gelemeyecek olsa da orta vadede siyasetin merkezini ekonomik meselelerde sola doğru kaydırma, yöneten kim olursa olsun sosyal devletin genişleme sürecini hızlandırma potansiyeli taşıyor. 

Bu ittifakın kurulması, Türkiye'deki parti sistemini siyaset bilimci Jean Blondel'ın "iki buçuk parti sistemi" olarak tarif ettiği model gibi "iki buçuk ittifak sistemine" benzetiyor. Seçimi galip bitirmesi muhtemel görülmeyen ancak sayısal olarak galibi belirleme iddiası ve diğer partilerin söylemlerini kendine yaklaştırma ihtimali olan bir odak oluşuyor.

Örneğin, Bülent Ecevit'in "ne ezen ne ezilen, insanca hakça düzen", "toprak işleyenin su kullananın" gibi sloganlarla, "ortanın solu" anlayışıyla öne çıktığı 1970'leri değerlendirirken, Behice Boran önderliğindeki sosyalist parti TİP'in yarattığı toplumsal etkiyi de göz önüne almak gerekiyor. 

Şimdilik sol ittifakın önündeki en büyük engel, HDP hakkındaki kapatma davası gibi duruyor.