Sosyal medya platformları erişim engeli kararlarını uygulamaya mecbur mu?

23 Mart'ta tutuklanan İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu'nun 9,7 milyon takipçili hesabına erişim engeli getirilmesinin ardından bir açıklama yayımlayan X, bu karara "kesinlikle katılmadıklarını" ve "itiraz ettiklerini" belirterek mahkeme kararını ve karara karşı mahkemeye sundukları itirazı paylaştı:

"Mahkeme kararı X'e Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu tarafından bildirildi. Bu erişim engelleme kararları X'in içerikleri Türkiye'de engellemesini gerektirmektedir ve içerikler dünyanın geri kalanında erişilebilir durumdadır.

Bu kararlara uyulmaması, Türkiye'deki tüm platformun kısıtlanması da dahil olmak üzere ciddi yaptırımlara yol açmaktadır. X, mahkeme kararına uymakla birlikte mahkeme kararına itiraz etmektedir çünkü platformun Türkiye'de erişilebilir tutulmasının ifade özgürlüğünü ve bilgiye erişimi desteklemek açısından, özellikle doğal afetler ve diğer acil durumlar sonrası, hayati önem taşıdığına inanıyoruz."

Peki her fırsatta ifade özgürlüğünün mutlak bir savunucusu olduğunu söyleyen Elon Musk'ın sahibi olduğu X platformunda hesap ve içerik engelleme süreci nasıl işliyor? 

İmamoğlu’nun hesabı neden kapatıldı?

İletişim Başkanlığı'na bağlı Dezenformasyonla Mücadele Merkezi'nden yapılan açıklamada Ekrem İmamoğlu'nun X hesabından 24 Nisan'da yapılan bir paylaşımın "suç işlemeye alenen tahrik" suçu oluşturabileceği gerekçesiyle, "yapılan paylaşımları kendisinin yapmaması ve kamu düzenine zarar vermesi nedeniyle tutukluluğunun sona ermesine kadar (tedbiren)" erişime engellendiği belirtildi.

İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı ise hesabın kapatılmasına ilişkin açıklamada şu ifadeleri kullandı: 

“Tutuklu bulunan İstanbul Büyükşehir Belediye Başkanı Ekrem İmamoğlu hakkında kendisine ait fakat kendisinin kullanmadığı (X) sosyal medya hesabından TCK'nın 214. maddesinin ihlaline vücut verecek nitelikte suç teşkil eden ayrıca başka soruşturma konusu olan eylemlerinin ve kurmuş olduğu suç örgütünün propagandası mahiyetinde paylaşımlara yer verildiği…”

Bir adım geriden: İmamoğlu 24 Nisan’da yaptığı paylaşımda, "Milletime sesleniyorum: Bu bir avuç muhteris, hem millete hem de devlete büyük zarar veriyorlar. Şikayetçi olun, susmayın ve sesinizi yükseltin" demişti.

X, tek bir paylaşım yerine tüm hesabı engellemeye mecbur mu?

İmamoğlu'nun hesabı, 19 Mart sonrası erişim engeli getirilen ilk hesap değil. İfade Özgürlüğü Derneği (İFÖD), 19 Mart - 12 Nisan tarihleri arasında Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu'nun (BTK) çıkarttığı engelleme kararlarıyla 471 X hesabının engellendiğini bildiriyor. Erişim engeli getirilen hesapların toplam takipçi sayısı ise 17,2 milyonu buluyor. 

Bu hesaplar da İmamoğlu'nun hesabının erişime engellenmesine neden olan karar gibi 5651 sayılı Kanunun 8/A maddesine dayanarak kapatıldı. "Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi" başlıklı bu maddede şöyle deniyor:

"Yaşam hakkı ile kişilerin can ve mal güvenliğinin korunması, millî güvenlik ve kamu düzeninin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi veya genel sağlığın korunması sebeplerinden bir veya bir kaçına bağlı olarak hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde, Cumhurbaşkanlığı veya millî güvenlik ve kamu düzeninin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi veya genel sağlığın korunması ile ilgili bakanlıkların talebi üzerine Başkan tarafından internet ortamında yer alan yayınla ilgili olarak içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi kararı verilebilir."

• 5651 sayılı Kanun'da 2020 ve 2022 yıllarında yapılan değişikliklere göre platformlara iletilen kararların bildirimden itibaren en geç 4 saat içinde uygulanması gerekiyor; aksi takdirde ağır para cezaları, 6 aya kadar reklam yasağı, bant daraltma ve hizmetlere erişimin kısıtlanması gibi cezalar gelebiliyor.

Öte yandan: Bilgi Üniversitesi Öğretim Üyesi Yaman Akdeniz, bu maddeye göre tek paylaşım gerekçe gösterilerek bütün bir hesaba erişim engeli getirilmesini "hukuken gereksiz ve ölçüsüz bir adım" olarak niteliyor ve şöyle diyor:

"Kararda teknik olarak 'tekil bir paylaşımın engellenmesi' mümkün değil, onun için 'mecburen' hesabın tamamına erişim engelledik deniliyor. Bu doğru değil. Kararlar X platformuna gönderiliyor, X de bu kararlara uyuyor, o halde sadece 24 Nisan paylaşımı için karar verilebilirdi."

Akdeniz ayrıca kararda, Türk Ceza Kanunu’nun 214. maddesine (suç işlemeye alenen tahrik) atıfta bulunulduğunu ancak İmamoğlu'nun paylaşımının bu maddeyle nasıl ilişkilendirildiğine dair herhangi bir ayrıntı belirtilmediğini de söylüyor:

"Uygulamada, 8/A maddesi kapsamında verilecek kararların 'Yaşam hakkı ile kişilerin can ve mal güvenliğinin korunması, millî güvenlik ve kamu düzeninin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi veya genel sağlığın korunması' sebepleri ile ilgisi olması gerekli. O halde, 24 Nisan tarihli paylaşım, 8/A maddesindeki hangi sebeple bağlantılı verilmiş? Usul ve yasaya aykırılık teşkil eden İstanbul 8. Sulh Ceza Hakimliği kararında bu hem belirtilmemiş hem de açıklanmamış."

Bununla birlikte: Ocak 2024'te Anayasa Mahkemesi, 5651 sayılı yasayla ilgili 8. maddenin 4. fıkrasında BTK Başkanı'na tanınan "içeriğin çıkarılması" yetkisini iptal etmişti. Akdeniz, hâkimlerin 19 Mart sürecinde Anasaya Mahkemesi'nin ortaya koyduğu ilkelere aykırı kararlar aldığını da vurguluyor.

Diğer platformlarda durum nasıl?

X'in hesaplara erişim engeli getirmeye yönelik kararları uygulaması, kullanıcılarının başka platformlara göç etmesine neden oluyor. Peki X dışı dünyada durum nasıl?

Meta'nın Ocak-Haziran 2024 ve Temmuz-Aralık 2024 şeffaflık raporları, Instagram'ın kararların %79,15'ine ve Facebook'un ise %42'sine uyduğunu gösteriyor. Meta Şeffaflık Birimi, Nisan ayında yayımladığı raporda hükümeti ve Cumhurbaşkanını eleştiren; LGBTQ'lar, müzik grupları, feminist örgütler ve Sedat Peker ile ilgili içeriklere yer veren; ayrıca "Fethullah Gülen, Gülen hareketi ve YPG'yle bağlantılı olduğu iddia edilen" hesaplara erişimi kısıtladığını belirtiyordu.

• Ancak Meta, Ekrem İmamoğlu'nun tutuklanmasının ardından başlayan protestolarla ilgili içerik paylaşan bir hesabın gönderisiyle ilgili, birden fazla mahkeme emrine rağmen işlem yapmadıklarını bildirdi.

Öte yandan: Politico'nun haberine göre Meta, bunun için "ciddi" miktarda para cezasına çarptırıldı.

Twitter'dan göç edenlerin ilk adreslerinden biri olan Bluesky'ın ise 17 Nisan 2025'ten bu yana Türkiye'de 13 hesap ve bir gönderiye erişimi kısıtladığı belgelendi.

TikTok'un Ocak-Haziran 2024 şeffaflık raporu, şirketin, Türkiye'den gelen içerik kaldırma taleplerinin %91,8'ine uyduğunu gösteriyor. Google, tek başına YouTube için böyle bir oran bildirmiyor ancak Temmuz-Aralık arasında tüm Google ürünleri için BTK taleplerine uyma oranı %77,5 oldu. X , 2024'ün ikinci yarısında Türkiye'den gelen hükümet taleplerine %85,66'lık bir uyumluluk oranı bildirdi; bu oran 2024'ün ilk yarısında %68'di.

X, Brezilya'da kararlara itiraz etti

Geçen yılın Nisan ayında Brezilya'da Yargıç Alexandre de Moraes, nefret söylemi, yanlış bilgilendirme ya da demokrasiye tehdit gerekçeleriyle 100'den fazla X hesabının kaldırılması yönünde karar almıştı. Ancak Musk bu karara karşı çıkmış ve Moraes'i "sansür" uygulamakla suçlayarak hesaplara getirilen kısıtlamaları kaldırmıştı.

Bunun üzerine Brezilya, X'e erişimi toptan kısıtlamış ve bu karar da binlerce kişinin sokak protestolarına katılmasıyla sonuçlanmıştı. Bu olaydan aylar sonra X, Brezilya'ya 5 milyon dolar ceza ödedi ve platform üzerindeki yasak böylece kaldırıldı.

Uluslararası hesabı kullanılacak

Erişim engeli kararının ardından X'te profil fotoğrafına Ekrem İmamoğlu'nun fotoğrafını koyarak İmamoğlu’nun hesabına erişim engeli getirilmesine tepki gösteren bazı hesapların “kural ihlali” nedeniyle askıya alındığı iddia edildi. İmamoğlu’nun görselini kullanan CHP PM Üyesi Berkay Gezgin’in X hesabı sınırlandırıldı.

Ankara Büyükşehir Belediye Başkanı Mansur Yavaş da "Mansur Yavaş 2025" adlı X profilinin fotoğrafını İmamoğlu'nun fotoğrafıyla değiştirerek "Bu hesabım erişim engeli kalkana kadar Ekrem İmamoğlu'nun sesi olmaya devam edecek ve onun adına kullanılacaktır" dedi.

Ancak daha sonra CHP lideri Özgür Özel, İmamoğlu'nun jeste teşekkür ettiğini ama uluslararası hesabını kullanmaya devam edeceğini duyurdu. Özel'in açıklamasının ardından İmamoğlu'nun başta İngilizce olmak üzere diğer dillerde paylaşım yaptığı hesabın takipçi sayısında ciddi artış kaydedildi.