Süreç Komisyonu toplandı: 'Barışın kalıcılaşması, sürecin toplumsallaşması'

Yeni “çözüm süreci” kapsamında PKK’nın fesih ve silah bırakma kararı sonrası hayata geçirilecek yasal düzenlemeler için TBMM çatısı altında oluşturulan 48 üyeli komisyon ilk toplantısını yaptı. TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş, temel ilkelerini “şeffaflık, açıklık ve çoğulculuk” olarak açıklarken ilk toplantıya komisyona üye vermeyen İYİ Parti dışındaki siyasi partilerin üyeleri tam kadro katıldı. İlk toplantıda grubu olan siyasi partilere 20'şer, grubu olmayan partilerin milletvekillerine ise 10'ar dakika süre ayrıldı. Kurtulmuş'un önerdiği “Millî Dayanışma, Kardeşlik ve Demokrasi Komisyonu” adı kabul edildi.

Toplantının açılış konuşmasını yapan TBMM Başkanı Kurtulmuş, komisyonun toplumun %98’ini temsil ettiğini söyledi: 

“Burada asli meselemiz hiç şüphesiz anayasa yazmak, hukuk reformu yazmak ya da bütün meseleleri bir anda çözmek değildir, Meclisin halkın sesi olmanın yanında toplumsal barışın taşıyıcısı kardeşliğin teminatı, çözümün meşru adresi olduğunu hatırlatma iradesidir. Biz bu komisyonda yeni bir anayasa yazmıyoruz belki ama kardeşlik cümlelerini kuracağız ve birlikte hareket edeceğiz.”

“Bu süreç Türk’ün de Kürt’ün de, her kesimden yurttaşın ortak geleceğini ilgilendiren bir beka meselesidir. Dolayısıyla komisyonumuz müzakereci bir istişare organı olarak hareket edecektir” diyen Kurtulmuş, “süreci zehirleyebilecek ve provoke edebilecek açıklamalara itibar edilmemesini sağlamak için” komisyon çalışmalarıyla ilgili kamuoyuna yalnızca TBMM Başkanlığı’nın bilgilendirme yapacağını söyledi.

"Attığımız her adım bu kadim coğrafyada barış ve kardeşliği tahkim etmeye yönelik olmalıdır. Bu çerçevede Terörsüz Türkiye, aslında açıkçası terörsüz bir bölge demektir."

Komisyonun yapısı ve üyeleri

İlk etapta 51 üyeden oluşması planlanan komisyon, İYİ Parti’nin üye vermemesi nedeniyle 48 üyeyle kuruldu. AK Parti 21, CHP 10, DEM Parti 4, MHP 4, Yeni Yol 3, HÜDA PAR 1, YRP 1, TİP 1, EMEP 1, DSP 1 ve DP 1 üyeyle komisyona katıldı.

AK Parti: Genel Başkan Yardımcılarından Trabzon Milletvekili Mustafa Şen, Ankara Milletvekili Kürşad Zorlu, Hatay Milletvekili Hüseyin Yayman, Grup Başkanvekili ve Gaziantep Milletvekili Abdulhamit Gül, Adalet Komisyonu Başkanı ve İstanbul Milletvekili Cüneyt Yüksel, Dilekçe Komisyonu Başkanı ve Adana Milletvekili Sunay Karamık, Erzurum Milletvekili Selami Altınok, Antalya Milletvekili Kemal Çelik, Diyarbakır Milletvekili Mehmet Sait Yaz, İzmir Milletvekili Mahmut Atilla Kaya, İstanbul Milletvekili Şengül Karslı, Kahramanmaraş Milletvekili Mehmet Şahin, Kayseri Milletvekili Ayşe Böhürler, Kocaeli Milletvekili Radiye Sezer Katırcıoğlu, Konya Milletvekili Tahir Akyürek, Mersin Milletvekili Ali Kıratlı, Şanlıurfa Milletvekili Cevahir Asuman Yazmacı, Tekirdağ Milletvekili Gökhan Diktaş, Van Milletvekili Burhan Kayatürk, Malatya Milletvekili Abdurrahman Babacan, Samsun Milletvekili Ersan Aksu.

CHP: Grup Başkanvekili ve Ankara Milletvekili Murat Emir, Ankara Milletvekili Okan Konuralp, Bursa Milletvekili Nurhayat Altaca Kayışoğlu, Diyarbakır Milletvekili Mustafa Sezgin Tanrıkulu, İstanbul Milletvekilleri Türkan Elçi, Turan Taşkın Özer ve Oğuz Kaan Salıcı, İzmir Milletvekilleri Murat Bakan, Gökçe Gökçen ve Mehmet Salih Uzun,

MHP: Genel Başkan Yardımcısı ve İstanbul Milletvekili Feti Yıldız, Sakarya Milletvekili Muhammed Levent Bülbül, Kırıkkale Milletvekili Halil Öztürk ve Tokat Milletvekili Yücel Bulut,

DEM Parti: Grup Başkanvekili ve Kars Milletvekili Gülüstan Kılıç Koçyiğit, Erzurum Milletvekili Meral Danış Beştaş, Antalya Milletvekili Hakkı Saruhan Oluç ve İstanbul Milletvekili Cengiz Çiçek,

Yeni Yol Partisi: Grup Başkanı ve İstanbul Milletvekili Bülent Kaya, Grup Başkanvekili ve Mersin Milletvekili Mehmet Emin Ekmen ve İzmir Milletvekili Mustafa Bilici,

TİP: İstanbul Milletvekili Ahmet Şık,

EMEP: İstanbul Milletvekili İskender Bayhan,

Yeniden Refah Partisi: İstanbul Milletvekili Doğan Bekin

DSP: Genel Başkan Önder Aksakal

HÜDA PAR: Genel Başkan Zekeriya Yapıcıoğlu

Demokrat Parti: İzmir Milletvekili Haydar Altıntaş.

Komisyonun görev ve sorumlulukları

Komisyonun görev ve sorumluluklarını özetleyen Kurtulmuş, özellikle silah bırakma sürecini izleme, silahların tamamıyla bırakılmasıyla da barışı kalıcılaştıracak yasal düzenlemelerin önerilmesi ve hazırlanması görevlerinin hayata geçirileceğini vurguladı.

Sürecin toplumsallaştırılması için tüm toplum kesimlerinin dahlinin sağlanmasının hedeflendiğini, bu çerçevede kanaat önderleri, üniversiteler, hukuk camiası ve STK’ların da komisyona katkı vereceğini belirten Kurtulmuş, "Ortaya çıkacak ihtiyaçlar doğrultusunda öneriler geliştirmek, raporlar sunmak, analizler yapmak ve bunları Meclis'in genel iradesine taşımak da bu yapının asli görevidir" şeklinde konuştu.

Meclis Başkanlığı'nın sunduğu öneriye göre kanun teklifi hazırlanmasına ilişkin kararlar toplantıya katılanların beşte üç çoğunluğu ile alınacak. Nitelikli çoğunlukla karar alınması CHP'nin komisyona katılma şartıydı.

“Komisyonun amacı terörün Türkiye'nin gündeminden tamamen çıkartılması, toplumsal bütünleşmenin güçlendirilmesi, milli birlik ve kardeşliğimizin pekiştirilmesi hedefi doğrultusunda özgürlük, demokrasi ve hukuk devleti alanlarında yapılacak çalışmaları değerlendirmektir.”

Siyasi partilerin görüşleri

Kurtulmuş'un ardından siyasi parti temsilcileri söz alırken DEVA Partisi Milletvekili ve Yeniyol Grup Başkanvekili Mehmet Emin Ekmen, sürecin dünyaya örnek olacak bir model oluşturmasını umduğunu söyledi. Ekmen, CHP'li belediyelere dönük operasyonları da hatırlatarak bu tip operasyonların komisyona güveni azalttığının altını çizdi.

MHP: 'Komisyonun anayasa yapma görevi yok'

MHP Genel Başkan Yardımcısı Feti Yıldız, Türkiye'nin 41 yıllık büyük bir sorunu çözmeye çalıştığını vurgularken komisyonun yeni bir anayasa yapma görevi olmadığı gibi, mevcut anayasanın ilk 4 maddesinin değiştirilmesinin de "tartışmaya kapalı" olduğunu belirtti.

DEM Parti: 'Demokratik çözüm süreci' vurgusu

DEM Parti Grup Başkanvekili Gülistan Kılıç Koçyiğit, çatışmasızlığın barış anlamına gelmediğini söyledi ve kalıcı barışın ancak meşru, kapsayıcı bir siyasal zemine oturan demokratik bir çözüm süreciyle mümkün olacağını, partilerinin "demokratik cumhuriyeti" esas alan bir çözümü savunduğunu vurguladı.

DEM Parti Erzurum Milletvekili Meral Danış Beştaş ise başta Selahattin Demirtaş, Osman Kavala, Figen Yüksekdağ olmak üzere siyasi tutuklularla ilgili AİHM ve Anayasa Mahkemesi kararlarının uygulanmadığına işaret etti; Abdullah Öcalan için ise "umut hakkı"nın uygulanması gerektiğini savundu.

CHP: 'At gözlüğüyle toplumsal barış sağlanmaz'

Komisyonun Türkiye'de anayasanın "rutin olarak çiğnendiği" bir ortamda kurulduğunu söyleyen CHP Grup Başkanvekili Murat Emir, TBMM'nin seçilmiş üyelerinin dahi cezaevinde olduğunu, belediye başkanlarının tutuklandığını vurgulayarak "Eğer tutukluluk bir istisna olmaktan çıkartılıp, özellikle siyasetin dizayn edilmesi, siyasi rakiplerin bertaraf edilmesi için kullanılıyorsa, bunun olduğu bir Türkiye'de bu komisyon buna sağır, duyarsız kalamaz" dedi. Emir, bu sorunun göz ardı edilmesi durumunda Türkiye demokrasisine de Türkiye'nin toplumsal barışına da herhangi bir katkıda bulunma olanağının olmayacağını ifade etti.

“Tüm Türkiye’ye daha yüksek bir hukuk devleti standardı, daha özgür bir Türkiye yaratmak üzerine adımlar atılmalıdır. At gözlüğü ile bir konuya odaklanmış şekilde toplumsal barış sağlanamaz.”

CHP Genel Başkan Yardımcısı Gökçe Gökçen komisyonun yeterince katılımcı ve kapsayıcı olmadığı eleştirisinde bulunarak komisyonun yasayla kurulmamasının eksiklik olduğuna işaret etti. 

"Bu komisyonda şehit yakınlarının ve gazilerimizin görüşlerini doğrudan buraya gelerek paylaşmalarını ve sivil toplum örgütleri, özellikle insan hakları alanında çalışan sivil toplum örgütleri, meslek örgütleri ile adaletsizliğe uğrayan kişilerin yer alabilmesini komisyonun başarısı için biraz önce ifade edildiği gibi kaçınılmaz görüyoruz."

AK Partili Gül: 'Kardeşlik ahdini tazeleme girişimi'

Sürece "toplumsal mühendislik değil kardeşlik ahdini tazeleme girişimi" olarak baktıklarını belirten AK Parti Grup Başkanvekili Abdülhamit Gül ise Meclis komisyonunun kardeşlik ve birlik umudunu büyüteceğini belirterek, "Zira bugün üzerine çalıştığımız mesele sadece bir güvenlik meselesi değil, aynı zamanda bu milletin kader ortaklığına dayanan bir gelecek inşasıdır" dedi.

“Sürecin dar siyasi hesaplara dahil edilmemesi gerektiğini bir kez daha hatırlatmak isterim. Bölgedeki istikrarsızlık nedeniyle Türkiye’nin iç cephesini tahkim etmesi gerekmektedir. Türkiye’nin demokrasi tarihinde yeni bir sayfa açılacağına inanıyoruz. Hak ve özgürlükleri pazarlık malzemesi yapmayız. Cumhurbaşkanımız Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın milletimizin değerlerine nasıl sahip çıktığını herkes bilmektedir. Teröre karşı nasıl dimdik durduysak bundan sonra da aynı azimle bu mücadeleyi sürdüreceğiz.”

EMEP: 'Kalıcı barış ve demokratik çözüm'

Emek Partisi (EMEP) İstanbul Milletvekili İskender Bayhan, komisyonun tarihsel sorumluluğu olduğunu, kalıcı barış ve demokratik çözüm hedefiyle yol alması gerektiğini söyleyerek kayyum uygulamalarının sona erdirilmesi, politik tutuklulara yönelik genel af çıkarılması, anadilinde eğitim hakkının güvence altına alınması, sınır ötesi ve iç askerî operasyonların durdurulması taleplerini dile getirdi.

TİP: 'Arka kapı diplomasisi'

TİP İstanbul Milletvekili Ahmet Şık, partilerinden milletvekili seçilen ancak hâlâ tutuklu bulunan Can Atalay'ın durumunun TBMM için bir ayıp olduğunu hatırlatarak "TİP olarak Can Atalay’ın başında olduğu bir komisyon oluşturduk. Atalay’ın görüşlerini de buradan paylaşacağız. Sürecin tümü, ‘Arka kapı diplomasisi’ olarak ifade edilebilir. Arka kapıda neler konuşulduğunu da bilmiyoruz" eleştirisinde bulundu.

HÜDAPAR: 'İç cepheyi tahkim' vurgusu

AK Parti ve MHP’nin sürece dair yaptığı “iç cepheyi tahkim” vurgusunu yineleyen HÜDAPAR Genel Başkanı Zekeriya Yapıcıoğlu, “Silahların şartsız bırakılmasını önemsiyoruz. Komisyonun çalışmasıyla ilgili sağlam bir usul belirlenmeli ama işin aslı usule kurban edilmemelidir” dedi.

Yeniden Refah Partisi Genel Başkan Yardımcısı Doğan Bekin ise ABD ve İsrail’in bölgede terörü kalıcılaştırmak istediğini söyleyerek “Terörsüz Türkiye anlayışının başarıya ulaşabilmesi için mutlak suretle TBMM’nin güçlü bir irade ortaya koyması gerekmektedir” dedi.