Suriyeli sığınmacılarla ilgili doğru sanılan yanlışlar

Kitle iletişim ve sosyal medya araçlarının yaygınlaşmasıyla bilginin yayılma hızı da büyük bir ivme kazandı. Bu durum faydalı görünse de hızlıca yayılabilen yanlış bilgiler dezavantajlı kesimler üzerinde baskı oluşturup linç ortamı yaratabiliyor. Sığınmacı ve mültecilerin de bu söylentilerin hedefinde olduğuna sıklıkla şahit oluyoruz.

Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği’nin 2020 raporuna göre, Türkiye’deki 4 milyon mülteci ve sığınmacıdan, yaklaşık 3,6 milyonu Suriye vatandaşı ve bu kişilerin 2 milyon 542 bin 481’i (%70,6) 0-18 yaş arası çocuklar ve kadınlardan oluşuyor. Gündelik yaşantıyı paylaştığımız insanlar üzerindeki linç ve baskı ortamını yok etmek için doğru sanılan yanlışları derledik.

 “Suriyeli mülteciler…”
 

Mülteci, sığınmacı ve göçmen gibi kelimeler uluslararası ve ulusal hukuk terminolojisinde birbirinden farklı anlamlara gelen kavramlar. Bu tanımlar, kişilerin hak ve borçlarını belirlediği için büyük önem arz ediyor. 1951 Birleşmiş Milletler Mültecilerin Hukuki Durumuna Dair Sözleşmeye taraf olan Türkiye; sözleşmeye koyduğu coğrafi çekince/sınırlamayla mülteci kavramını tanımlıyor. Dolayısıyla bu grup, sadece Avrupa’da meydana gelen olaylar nedeniyle Türkiye’ye sığınanları kapsıyor. 6458 sayılı “Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu”yla 2013 yılında “geçici koruma” adı altında farklı bir tanımlama yapılıyor. Bu kavram; ülkesinden ayrılmaya zorlanmış, ayrıldığı ülkeye dönemeyen acil ve geçici koruma bulmak amacıyla kitlesel olarak gelen yabancıları ifade ediyor, Suriyeliler de bu hukuki statüde anılıyor.

“Suriyeliler; istedikleri yerde çalışabiliyor, devlet memuru olacaklar, esnafları vergi vermiyor.”
 

Türkiye kanunlarına göre bir yabancının çalışma iznini kendi başına edinmesi mümkün değil. Bu iznin işveren tarafından yetkili mercilere yapılan başvuru neticesinde alınması gerekiyor. Kısaca, Türkiye’de ikamet eden bir yabancının kendi çabasıyla çalışma izni alma şansı yok. Türkiye’de bulunan Suriyelilerin de çalışma izni alması için aynı süreci yerine getirmesi gerekiyor. Ayrıca devlet memuru olabilmek için Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmak gerekiyor. Bu, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu madde 48’de açıkça belirtiliyor.

“Suriyeliler sınavsız üniversiteye girebiliyor ve burs alıyor.”
 

Suriye uyruklu öğrencilerle Türkiye’de eğitim alan diğer yabancı öğrenciler arasında statü açısından hiçbir fark bulunmuyor. Türkiye’de bulunan yabancı uyruğa mensup kişilerin üniversiteye yerleşmek için YÖS’e (Yabancı Öğrenci Sınavı) girmeleri gerekiyor. Yani, Suriye uyruklu öğrenciler de Türkiye’de diğer yabancılarla aynı hakları paylaşıyor; imtiyazsız ve farksız biçimde tamamen aynı ölçütler üzerinden değerlendiriliyor. Türkiye’deki üniversitelerde, 25 bini Suriyeli olmak üzere toplam 148 bin yabancı öğrenci eğitim görüyor. Yabancılara verilen eğitim bursları “Türkiye Bursları” tarafından veriliyor. Burs için başarı ve yaş kriteri var. Bu kriterleri sağlayan tüm dünya ülkelerinden öğrenciler bursa başvuru yapabiliyor. Yani, üniversiteye giden Suriyelilerin tamamına burs verilmiyor. 

• 2019 yılında dünyanın 167 ülkesinden 145 bin 700 kişinin burs başvurusu sonucunda, 5 bin kişiye burs imkânı sağlandı.
   

“Suriyeliler 5 yıl içinde Türk vatandaşlığı alacak.”
 

5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanununa göre “geçici koruma” statüsüne sahip kişilerin 5 yıl ikamet yoluyla vatandaşlık edinebilme hakları bulunmuyor. Böyle bir durum olsaydı, 2015 sonuna kadar Türkiye sınırlarına gelmiş olan 1 buçuk milyondan fazla Suriyelinin Türk vatandaşlığı hakkını kazanmış olması gerekirdi. Oysa, Ocak 2019 resmî verilerine göre 9 yılda, aile bağıyla başvuranlar dahil olmak üzere, sadece 80 bin Suriyeli Türk vatandaşlığı aldı. Türk Vatandaşlığı, diğer yabancı uyruklu kişilere verildiği gibi Suriyelilere de; sanayi tesisleri getirmesi veya bilimsel, teknolojik, ekonomik, sosyal, sportif, kültürel, sanatsal alanlarda hizmet etmesi ya da geçeceği düşünülen ve ilgili bakanlıklarca haklarında gerekçeli teklifte bulunulanlara “istisnai vatandaşlık” kapsamında veriliyor.

“Suriyeliler seçimlerde oy kullanıyorlar.”
 

T.C. Anayasasına göre seçimlerde oy kullanmak için 18 yaşından büyük ve T.C. vatandaşı olmak gerekiyor. Bu hak da yalnızca Türk vatandaşlığına geçmiş 53 bin Suriyeli yetişkin için söz konusu. Ancak, onun da ifa edilebilmesi için vatandaşlık kapsamında 1 yıl geçirmiş olma koşulu aranıyor.

“Suriyeliler devletten maaş alıyor.”
 

Suriyelilere geçici koruma statüsünden doğan ve Avrupa Birliği tarafından finanse edilen Sosyal Uyum Yardımı adı altında bir aylık veriliyor. Kasım 2018 itibarıyla yarısından fazlası 18 yaşının altında olan yaklaşık 1 buçuk milyon kişi bu programdan yararlanıyor. Suriye krizinden doğan insani yardım ihtiyaçları; hükümetler, uluslararası kuruluşlar ve insani yardım ajansları aracılığıyla finanse ediliyor.

“Suriyeliler su, elektrik, doğal gaz ve telefon faturası ödemiyor.”
 

Evine yeni taşınmış birinin doğal olarak 0₺ gelen faturası üzerinden “Suriyeliler de doğal gaz faturası ödemiyor” söylentisi yayıldı. Düzeltelim, Suriyeliler de Türkiye’de bulunan her kişi gibi fatura masraflarından bizzat sorumlu. Göç İdaresi'nin telefon kartı ihalesine çıktığını duyurması üzerine, Suriyelilerin telefon faturalarının devlet tarafından ödendiği iddiası da yaygın. Bu durum, kişilerin belge temini için kendi ülke makamlarıyla görüşmelerini sağlamak için düzenleniyor ve projenin finansmanı Avrupa Birliği tarafından sağlanıyor. Kişiler, yalnızca, yabancılara dair işlemleri hızlandırmak için ankesörlü telefonlarda kullanılabilen telefon kartlarını kullanma hakkına sahip.