Avrupa’nın Mültecilere Bakışında Ne Değişti?

Dünyanın bir ucunda bir bebek doğar, diğer ucunda biri son nefesini alır. Bir çift evlenirken bir başkası ayrılır. Başarılı geçen her iş mülakatına karşılık işinden kovulan birisi vardır. Başımıza gelene kadar ciddiyetini anlamadığımız, iyi ya da kötü, zor ya da kolay hiç beklemediğimiz olayların ortasında bulabiliriz birkaç saniyelik bir zaman dilimi içinde kendimizi.

Aynı bu şekilde, şubat ayının bir perşembe günü, Ukrayna’daki insanların hayatı saniyeler içerisinde değişti. Milyonlarca insan ailelerine veda edip savaşa hazırlanmak için geride kalırken beş buçuk milyona yakın kişi de sığınacak güvenli bir yer bulma umuduyla Ukrayna’yı terk etti.

Bu hamlesiyle dünyanın dört bir yanından tepkiler alan Rusya’ya ekonomik yaptırımlar uygulandı, Rus sanatçı ve sporcular da birtakım yaptırımlara maruz bırakıldı. Münih Filarmoni Orkestrası’nın Rus şefinin görevinden alınması, Formula 1’in Rusya Grand Prix ile olan sözleşmesini feshetmesi ve Uluslararası Paralimpik Komitesi’nin Rusya ve Belarus'tan gelen sporcuların yarışmasını yasaklaması bu yaptırımlardan yalnızca birkaçıydı. Ayrıca bu süreçte McDonald’s, Spotify, PayPal, Gucci ve Prada gibi büyük şirketler de Rusya'daki hizmetlerini durdurduklarını açıkladı.

Elbette, ünlü isimlerden de Ukrayna’ya destek gecikmedi. Sherlock Holmes ve Doctor Strange gibi yapıtlardaki başrolleriyle tanınan ünlü oyuncu Benedict Cumberbatch, Ukraynalı bir aileyi evinde misafir ettiğini duyurdu. Birçok sanatçı da Ukrayna'daki mülteciler için maddi yardımda bulunacağını açıkladı. Ukrayna'ya destek sürerken muhabirlerin, siyasetçilerin ve kraliyet ailesi mensuplarının basına yansıyan bazı söylemleri ise kafalarda soru işaretleri yarattı:

• “Mavi gözlü ve sarı saçlı insanlar ölüyor.”,
• “Burası Irak veya Afganistan gibi on yıllardır çatışmanın sürdüğü bir yer değil, burası görece uygar, görece Avrupalı bir yer.”,
• “Bunlar alıştığımız mülteciler değil. Bunlar Avrupalı insanlar, bu yüzden biz ve diğer tüm AB ülkeleri onları karşılamaya hazırız. …Bunlar zeki insanlar, eğitimli insanlar.”.

Ukrayna’da yaşananların bu kadar büyük tepki toplamasının sebebi acaba gerçekten mültecilerin önemsenmesi mi yoksa bahsi geçen mültecilerin sarı saçlı, mavi gözlü ve Avrupalı olması mıydı? 

Elbette, sığınacak bir yer arayan insanların güvenliğinin sağlanması ve Ukraynalı mültecilere Avrupa'nın bu şekilde kucak açması çok sevindirici. Lakin insan düşünmüyor değil; aynı yaklaşım, aynı kucaklama geçmişte benzer olaylar yaşamış farklı milletlerden kişiler söz konusu olduğunda neredeydi? Ukrayna’da savaştan kaçanlar mülteciyse, “diğer”leri neydi? 

Irkçı söylemler; rol modeli olması gereken başbakanın, adaleti sağlaması gereken başsavcı yardımcısının ve önyargılardan arınmış habercilik yapması gereken basın mensuplarının dillerine pelesenk olmuşken bütün mültecileri eşit görmeleri halktan beklenebilir mi? Maalesef ki 2022 yılında hâlâ evini, ailesini, her şeyini geride bırakmış mülteciler bile ten rengine ve geldiği ülkeye göre muamele görüyor.

Bu noktada unutmamak gerekir ki din, dil, ırk, statü fark etmeksizin her birimiz potansiyel bir mülteciyiz.