Tarihe geçecek TBMM komisyonu: Ne bekleniyor, nasıl çalışacak?

Türkiye, bugüne kadar farklı dönemlerde PKK’nın tamamen silah bırakması ve eylemlerine son vermesi için girişimler başlattı. 

90’lı yıllarda ve 2000’li yılların başında bu süreçler genelde müzakere yürütülmeden, PKK’lıların silah bırakması ve Türkiye’ye dönmesine yönelik yasa çıkartılmasından ibaretti. Bu yasalar da genellikle "Pişmanlık", "Eve Dönüş" gibi isimler taşıyordu. 

• Abdullah Öcalan da aynı dönemlerde PKK’nın eylemlerine ara vermesi, ateşkes gibi açıklamalarda bulundu ve çağrılar yaptı. Söz konusu yasalar da genellikle bu dönemlerde çıkartıldı. Ancak ne yasalar sorunun çözümünü sağlayabildi ne de yapılan çağrılar.

2010’dan itibaren AKP iktidarı, birden fazla kez müzakere yoluyla "çözüm süreci" adı altında süreçler yürüttü. Özellikle 7 Haziran seçimi ile biten süreç tarihe geçti. Zira ilk kez süreçte rol alanların ceza almaması için çerçeve bir düzenleme çıkartılmış, "Dolmabahçe mutabakatı" adı altında bir mutabakat metni de kamuoyuna açıklanmıştı. 

Ancak AKP’nin ilk kez tek başına iktidar olmaya yetmeyecek bir oranda oy aldığı 7 Haziran seçiminden sonra yaşananlar süreci sonlandırdı. Önce Hendek operasyonları başlatıldı, ardından da 15 Temmuz darbe girişimi nedeniyle olağanüstü hâl ilan edildi. Süreçte rol alan HDP’li siyasetçilerin neredeyse tamamı tutuklandı.

Tarihte örneğine az rastlanır sert bir dönem başladı. Kimse bu dönem devam ederken, üstelik kayyum uygulamaları CHP’ye de sıçramışken yeni bir süreç başlamasını beklemiyordu. Ancak “bölgesel etkiler” başlığı ile açıklanmaya çalışılan gelişmelerden hemen önce MHP lideri Devlet Bahçeli’nin DEM Partililerin elini sıkmasıyla yeni bir döneme girildi. 

• PKK tarihinde ilk kez müzakereler çerçevesinde fesih kararı aldı ve ilk kez PKK’lı bir grup, sembolik olarak silah bırakma töreni yaptı.

Şimdi de tarihte ilk kez TBMM’de bu sürecin parçası olarak bir komisyon oluşturulacak. CHP’nin komisyonda olup olmayacağı henüz netleşmedi ancak en azından başlangıçta masaya oturması bekleniyor. İlkelerini “Anayasa müzakeresi olmayacak” başlığıyla açıklayan CHP, aksi bir durumda masadan kalkacak.

İlk toplantı yapılacak

TBMM Komisyonu’nun geçen hafta kurulması, TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş’un siyasi partilerden üye istemesi bekleniyordu. Ancak Kurtulmuş, geçen Cuma günü son bir toplantı yaparak komisyonun çalışma esaslarını partilerle tartışmak istedi. Komisyonun artık oluşturulması ve hızla toplanması bekleniyor. Partilerin büyük bölümü isimleri de belirledi.

Komisyon, muhalefetin talep ettiğinin aksine yasayla değil Meclis Başkanı’nın kararıyla kurulacak. Başkanlık kararında çalışma süresinin de belirleneceği ifade edildi.

Komisyonun 35 üyeden oluşması ve partilerin eşit temsil edileceği söyleniyor. Her siyasi parti grubunun 5 üyeyle temsil edilmesi, grubu bulunmayan siyasi partilere ve bağımsız milletvekillerine 5 kişilik kontenjan verilmesi planlanıyor. Komisyonda kararların nitelikli çoğunlukla alınacağı ifade ediliyor. 

Tatilde de çalışacak

Komisyon kurulduktan sonra çalışmalarına hemen başlayacak ve çalışmalarına yaz arası vermeyecek. Komisyonun tartışmalı konularda sivil toplumun, akademisyenlerin görüşlerini alması, belli kurum ve kuruluşlara ziyaretler düzenlemesi de bekleniyor.

• Komisyon aslında çözüm sürecinin yasal altyapısını tartışan ve oluşmasına kaynak hazırlayan bir zemin görevi görecek.

Silah bırakılması, silahların teslimi, bu görevleri yapanların yasal konumları, geri dönmek isteyen örgüt üyeleri için atılacak adımlar, çatışma dönemlerinde işlenen suçlar, suç işleyenlerin geri dönüp dönemeyecekleri gibi sorunlu birçok başlık komisyonun çalışma alanında olacak.

Tartışmalı bu alanlarda oluşturulacak fikirlerin raporlaştırılması hedefleniyor. Komisyonun yasa çalışması yapmak yerine çerçeve oluşturmak görevini yürütmesi bekleniyor. Buna göre örneğin örgüt üyelerinin dönüşü konusunda ihtiyaç duyulan düzenlemelerin belirlenmesi, toplumda rahatsızlık yaratabilecek başlıkların tartışılması gibi konular bu raporlarda yer alacak.

• Komisyonda buna paralel olarak anayasada yapılabilecek değişiklikler, çözüm sürecinin devamını sağlayabilecek başlıklar da tartışılacak.

Bu noktada muhalefetin, özellikle de CHP’nin bazı tedirginlikleri var. CHP, komisyonun anayasayı tartışma zemini olmaması konusunda birden fazla kez uyarılarda bulundu ve bu tip bir çalışmanın içerisinde yer almayacağını bildirdi.

Komisyonun oluşturulması, önceki çözüm sürecinde de ana koşullardan biri olarak gündeme gelmişti ancak komisyon kurulamamıştı. Bu anlamda tarihî bir nitelik taşıyan komisyonun çalışmaları nasıl bir sonuç verecek, farklı ülkelerdeki benzer komisyonlar gibi etkin çalışabilecek mi, bunu süreç gösterecek.