TL’deki değer kaybı sürüyor

TL’nin dolar ve avro karşısındaki değer kaybı, dün itibarıyla yılın en yüksek seviyesine ulaştı. Dolar/TL, gün içerisinde yaklaşık %2 değer kaybıyla 16,75’i aştı. Avro/TL ise 18 lira sınırına yaklaştı. Hafta başında Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın açıklamaları ve küresel piyasalarda ABD tahvil getirilerindeki yükseliş, bu artışı destekleyen gelişmeler olarak yorumlandı.

• Erdoğan ne demişti? Cumhurbaşkanı Erdoğan, "Kimse bizden şunu beklemesin, bu iktidar faizi artırmayacaktır, tam aksine biz faizi düşürmeye devam edeceğiz." demiş ve düşük faiz ile ihracat-üretim-istihdam odaklı politikaları sürdüreceklerini yinelemişti.

Öngörülen ekonomi modelinin sürekliliği tehlike altında

Hükümetin öngördüğü ekonomik yapı, düşük faizle üretimi destekleyen ve böylece cari fazla veren bir modele dayanıyor. Oysa döviz ihtiyacının devam edeceği sinyalini veren ve modelin sürekliliğini tehlikeye atan başlıca iki temel gelişme var:

• Bunlardan ilki enerji ve gıda fiyatlarındaki artış. Petrolün varil fiyatı sene başından bu yana %50’den fazla arttı ve bu hafta başından beri 120 dolardan işlem görüyor. Gıda fiyatları, enerji fiyatlarının etkisiyle artıyor. Türkiye’de gıda fiyatlarındaki artış, manşet enflasyonun üzerinde seyrediyor. 
• İkinci gelişme ise Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın (TCMB) rezervlerindeki azalış ile ilgili. Döviz kurlarındaki ani artışları dengelemek için önemli bir araç olan TCMB net rezervleri, sene başından bu yana 2,4 milyar dolar; swap hariç net rezervler ise 7,7 milyar dolar azalmış durumda. 

Enflasyon ile ücretlilerin yaşam koşulları zorlaşıyor  

TL’nin değer kaybı, en belirgin karşılığını enflasyon tartışmalarında buluyor. Hazine ve Maliye Bakanı Nureddin Nebati’nin yıl sonu enflasyon tahminin %50’nin altında olduğu aktarılıyor. Oysa yıllık bazda %73,5’e erişen enflasyon, Türkiye’nin büyüme performansını desteklerken; büyümenin emek aleyhine gelişimi tartışmaya açılıyor. 

• 2020 1. Çeyrek - 2022 1. Çeyrek döneminde dönemde işgücü ödemelerinin gayrisafi katma değerden aldığı pay %39,1’den %31,5’e gerilerken net işletme artığının payı da %41,7’den %47,6’ya yükseldi.
• Türk-İş araştırması, Aralık 2021’de 13 bin 348 TL olan yoksulluk sınırının Mayıs 2022’de 19 bin 602 TL olduğunu gösteriyor. 

Uygulanmakta olan ekonomi politikası aracılığıyla sermaye ve emek arasında yapılan tercih, hükümet tarafından doğrudan dile getiriliyor. Bu konuda tepki çeken bir diğer açıklama, Hazine ve Maliye Bakanı Nurettin Nebati’den gelmişti.

• Nebati ne demişti? Bakan Nebati’nin, geçtiğimiz hafta sonu AK Parti’nin Kızılcahamam Kampı'nda "Dövizi düşürmek için yüksek faiz artışı yapabilirdik ama o zaman üretim bundan olumsuz etkilenirdi. Biz bir yol ayrımına gittik. Enflasyonla birlikte büyümeyi tercih ettik." açıklamasında bulunduğu belirtilmişti.

TCMB’nin politika adımları eleştiriliyor

Enflasyon beklentileri artarken, Merkez Bankası’nın borçlanma maliyetlerini artırarak fiyatlar üzerindeki artış baskısını düşürmesi bekleniyor. Fakat TCMB’nin kararları aksi yönde gelmeye devam ediyor. 

• Politika faizi, Mart 2021-Aralık 2021 döneminde %19’dan %14’e kadar indirilmişti. Aralık 2021’den bu yana ise %14’te sabit tutuluyor. 
• Yüksek enflasyona karşılık düşük faiz ısrarı sonucunda Merkez Bankası’nın güvenilirliği yıpranıyor; risk primi ve uzun vadeli faizler artarken, TL dolar karşısında güç kaybetmeye devam ediyor.

Koç Üniversitesi Öğretim Üyesi Selva Demiralp, geçtiğimiz ay yaptığı değerlendirmede, enflasyon karşısında TCMB kararlarını şu şekilde değerlendirmişti:

“Yaşadığımız enflasyon bir yandan arz, bir yandan talep faktörleri ile besleniyor. Küresel arz enflasyonu, TL'deki değer kaybı ile daha da güçlü bir arz enflasyonuna dönüşüyor. Bunların üzerine bir de beklenti etkisi ekleniyor. Merkez Bankası'nın beklentileri çıpalayamadığı bir ortamda enflasyon beklentisi gerçekleşen enflasyonla şekilleniyor. Bu da kendi kendine düşmek şöyle dursun kendi kendini besleyen bir enflasyon yaratıyor.”

KKM ne getirdi, ne götürdü?

Bir diğer taraftan, Kur Korumalı TL Vadeli Mevduat (KKM) başta olmak üzere,  tanımlanan alternatif finansal araçlar ile kurdaki artışın önüne geçilmeye çalışılıyor. 2021 yıl sonunda devreye giren KKM, mevduat kazancının kur getirisinin altında kalması durumunda aradaki farkın doğrudan ödeneceği bir sisteme dayanıyordu. Böylece TL mevduatı talebi artırılarak döviz talebinin azaltılması hedefleniyordu.

• Fakat, KKM’nin toplam mevduat içerisindeki payı, devreye girdiği günden bu yana, %13,7’ye yükselirken; TL mevduatının payı %37,4’ten %28,2’ye geriledi.
• KKM, dövize endeksli olması nedeniyle, dolarizasyonu desteklediği üzerine eleştiriliyor. KKM’nin Merkez Bankası’na olan yükü, veriler açıklanmadığı için bilinmiyor. Hazine ve Maliye Bakanlığı istatistikler ise mart ve nisan aylarında KKM dönüşleri için 16,3 milyar TL ödendiğini gösteriyor.

Sonuç olarak

Düşük faize dayalı ihracat-üretim-istihdam odaklı politikalar, dış ve iç konjonktürün gerekliliklerini karşılamakta yetersiz gözüküyor. Politika yapıcılarının tercihleri ve sunduğu araçlar, “kendi kendini besleyen” bir enflasyon yaratırken; “enflasyonla birlikte büyüme tercihi” de ücretliler için çok daha zor bir hayatı beraberinde getiriyor.

Türkiye her sabah fiyatlardaki artışı, TL’deki değer kaybını ve güçleşen geçim şartlarını tartıştığı yeni bir güne uyanıyor. Günaydın!