Türkiye’de kripto düzenlemesine adım adım

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in Ocak ayında son aşamalarına gelindiğini duyurduğu kripto yasası, geçen hafta TBMM gündemine alındı. 19 maddeden oluşan kanun teklifi, dünyadaki diğer kripto yasalarına benzer pek çok düzenlemeyi içerisinde barındırıyor. Tasarı, şu ana kadar Türkiye'de herhangi bir regülasyona tabi olmayan kripto faaliyetlerine yasal bir çerçeve kazandırılması açısından da tarihî bir önem taşıyor. 

Ayrıntılar: Kanun teklifinin TBMM gündemine alınmasından kısa bir süre sonra yasanın tam metni de TBMM’nin internet sayfasında yayımlandı. Paylaşılan ayrıntılara göre kripto para yasası, Sermaye Piyasası Kanunu içerisinde yer alacak. 

• AK Parti tarafından TBMM Başkanlığına sunulan taslak metin; kripto cüzdanı, kripto varlık, kripto hizmet sağlayıcı, kripto varlık saklama hizmeti ve kripto platformu gibi alana ilişkin birçok terime resmî bir tanımlama getiriyor.

Lisans: Tasarı ayrıca, kripto hizmet sağlayıcılarına Türkiye’de faaliyete başlayabilmeleri için Sermaye Piyasası Kurumu’ndan (SPK) izin alma zorunluluğu getiriyor. Kanun teklifine göre, yalnızca operasyonları SPK tarafından belirlenen ilke ve esaslara uygun olan hizmet sağlayıcılar Türkiye’de kripto faaliyetleri yürütebilecek. 

• Kripto hizmet sağlayıcılar, sistemlerinin güvenli bir şekilde yönetilebilmesi için gerekli düzenlemeleri yapmak, önlemleri almak ve gerekli iç kontrol sistemlerini oluşturmakla yükümlü olacak. TÜBİTAK ise bu hizmet sağlayıcıların teknolojik altyapısının uyumluluğundan sorumlu olacak. 

• SPK, hizmet sağlayıcılara lisans vermeden önce bilgi sistemleri ve teknolojik altyapılarının TÜBİTAK’ın belirlediği kriterlere uygun olup olmadığını kontrol edecek. 

• Hizmet sağlayıcılar, yatırım danışmanlığı ve portföy yöneticiliği yaparken ve reklam verme ve duyuru yapma gibi ticari iletişimler kurarken de SPK tarafından belirlenen esaslara uymak zorunda olacak. 

Varlıkların ayrı tutulması: Kripto hizmet sağlayıcılar, kendi mal varlıkları ve nakit varlıklarını müşterilere ait nakit ve kripto varlıklardan ayrı tutmak zorunda olacak. Müşterilere ait varlıklar, müşteriler için açılacak hesaplarda tutulacak ve müşteri hesapları herhangi bir nedenle kredi teminatı olarak gösterilemeyecek.  

• Hizmet sağlayıcılar, varlıklara ilişkin kayıtları da bu hükümlere uygun olarak tutmak zorunda olacak. 

Tedbirler: SPK, kripto varlık hizmet sağlayıcıların faaliyetlerinden kaynaklanan nakit ödeme ve kripto varlık teslim yükümlülüklerini yerine getiremediğini veya kısa sürede yerine getiremeyeceğini, mali yapılarının ciddi anlamda zayıfladığını ya da mali durumunun taahhütlerini karşılayamayacak kadar zayıflamış olduğunu tespit ederse bu platformlara yönelik tedbir kararları alabilecek. 

• Bu tedbirler mali yapının güçlendirilmesini talep etme, herhangi bir süre vermeden doğrudan faaliyetleri geçici olarak durdurma, faaliyet yetkilerini kaldırma, sorumluluğu tespit edilen yöneticilerin ve çalışanların yetkilerini sınırlama veya kaldırma, platforma erişimi engelleme ve varlıklara el koymayı da içerecek. 

Yaptırımlar: İzinsiz kripto hizmet sağlayıcı olarak faaliyet yürüttüğü tespit edilen gerçek ve tüzel kişilerin yetkililerine ise 3-5 yıl hapis cezası ve 5 bin ila 10 bin gün kadar adli para cezası uygulanacak. 

• Kripto varlık hizmet sağlayıcıların gözetimindeki varlıkları kendisinin veya başkasının zimmetine geçiren yönetim kurulu mensupları, 8-14 yıla kadar hapis cezası ve 5 bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılacak. Bu kişiler ayrıca, hizmet sağlayıcının zararını tazmin etmek zorunda olacak. 

• Varlıklar zimmete geçirilirken ortaya çıkmasını önlemeye yönelik hileli davranışlarda bulunulması halinde ceza artırımına gidilebilecek. Takip eden süreçte varlıkların iade edilmesi ya da zararın tamamen tazmin edilmesi durumunda ise cezada indirim uygulanabilecek. 

Kripto yatırımlarına vergi yükümlülüğü geliyor mu?

Dünyadaki diğer düzenlemelerin aksine, kanun teklifinde kripto yatırımcılarına vergi yükümlülüğü getirilmesine yönelik herhangi bir hüküm yer almıyor. Fakat tasarı, SPK ve TÜBİTAK’a hizmet bedeli tahsis ediyor. Bu da kripto yatırımcılarının alım-satım işlemleri sırasında dolaylı yoldan bir kesinti göreceği anlamına geliyor. 

• Kanun teklifine göre; her yıl kripto platformları, bir önceki yıl elde ettikleri faiz gelirleri dışındaki tüm gelirlerinden %1’lik bir bölümü ayrı ayrı SPK ve TÜBİTAK’a ödeyecek. Ödemelerin, ilgili yılın Mayıs ayı sonuna kadar yapılması gerekecek. 

Geçiş süreci: Halihazırda Türkiye’de hizmet veren kripto hizmet sağlayıcıların, kanunun yürürlüğe girmesinin ardından lisans almak için 1 ay zamanı olacak. Bu süre içerisinde hizmet sağlayıcıların SPK tarafından belirlenen belgelerle SPK’ya lisans başvurusu yapması gerekecek. 

• Lisans başvurusunda bulunmayan veya lisans alamayan hizmet sağlayıcılar, Türkiye’deki faaliyetlerini kanunun yürürlüğe girdiği tarihi takip eden 3 ay içerisinde sonlandırmak zorunda olacak. 

• Yurt dışı merkezli olarak faaliyet gösteren kripto platformlarının faaliyetleri ise sonlandırılacak. 

Gri listeden çıkış için son adım

Kara para aklama ve terörist finansmanıyla mücadele için politikalar geliştirmekle yükümlü olan Mali Eylem Görev Gücü (FATF), 2021 yılında Türkiye’yi gri listeye almıştı. Kurum, kara para aklama ve terörist finansmanıyla mücadelede eksikleri olduğu kanaatine vardığı ve bu eksikleri iyileştirici aksiyonlar alacağını taahhüt eden ülkeleri, düzenli olarak gri listeye alıyor. FATF tavsiyelerine uymayı kabul etmeyen İran ve Kuzey Kore gibi ülkeler ise kara listede takip ediliyor. 

Neden önemli? Gri listeye alınan ülkeler, dış yatırım alma sürecinde uluslararası finans otoriteleri, kredi kuruluşları ve yatırımcılar nezdinde itibar kaybına uğruyor. 

• Türkiye, güncel olarak gri listeden çıkmak için uyması gereken 40 standardın 39'u ile uyumlu. Kripto alanına yasal bir çerçeve kazandırma çabaları ise Türkiye’nin gri listeden çıkması için gereken son şartı barındırıyor. Bu nedenle; TBMM gündemine alınan yasa tasarısı, gri listeden çıkma yolundaki son adımı da temsil ediyor. 

Diğer bölgelerde durum ne? 

Dünya genelinde pek çok ülke, son yıllarda kripto alanını düzenlemeye yönelik yasal adımlar attı. Bu ülkeler arasında Polonya, Macaristan, Estonya, Birleşik Krallık, Brezilya, İrlanda, Kanada ve Güney Kore de yer alıyor. Fakat Avrupa Birliği (AB) tarafından geçen yıl onaylanan kripto mevzuatı MiCA, kripto endüstrisine geniş ölçekte düzenleme getirmek amacıyla atılan en büyük adım oldu. 

Ayrıntılar: MiCA da Türkiye’de önerilen regülasyonlara ve dünyadaki diğer muadillerine benzer olarak kripto platformlarına lisans alma zorunluluğu getiriyor. Düzenleme, kripto platformlarının AB sınırları içinde hizmet vermeye devam edebilmek için 27 üye ülkeden en az birinin düzenleyici kurumundan lisans almasını gerektiriyor. 

• Regülasyon ayrıca, Avrupa Bankacılık Otoritesi (EBA) ve Avrupa Menkul Kıymetler ve Piyasalar Otoritesi’ni (ESMA) kripto şirketlerinin MiCA kurallarına uyup uymadığını denetlemekten sorumlu tutuyor. 

• 400 sayfalık dokümanda Türkiye’deki yasaya benzer şekilde müşteri varlıkları ve şirket varlıklarının ayrı tutulmasına ilişkin esaslar da yer alıyor. Bununla birlikte MiCA, şirketlere olası bir iflas durumunda müşteri varlıklarını iade etmeye yetecek rezerv bulundurma zorunluluğu da getiriyor. 

Öte yandan: ABD’de konuyla ilgili birçok yasa önerisi bulunsa da henüz resmi olarak onaylanmış bir kripto düzenlemesi mevcut değil. Fakat kripto varlıkları “menkul kıymet” olarak sınıflandıran ABD Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu (SEC), kripto şirketlerini kendi standartlarına uymadığı gerekçesiyle ağır yaptırımlara maruz bırakıyor. 

• Ağır yaptırımlardan muzdarip olan pek çok kripto platformu, hükümete alana özel bir düzenleme getirme çağrısında bulunuyor. 

• Bazı hizmet sağlayıcılar ise ABD dışındaki pazarlara yönelerek ülkedeki operasyonlarını kısıtlama veya tamamen sonlandırma yoluna gidiyor. 

Neden önemli? Kripto endüstrisini düzenlemeye yönelik devlet düzeyinde girişimler, özellikle 2022 yılında yaşanan kripto kışının ardından hız kazandı. 2022 yılı, Terraform Labs ve FTX gibi pek çok yüksek profilli kripto şirketinin iflasına tanıklık etti. 

• Bu şirketlerle ticari ilişkisi bulunan BlockFi, Three Arrows Capital (3AC), Voyager Digital ve Celsius Network gibi bazı kripto şirketleri de alacaklarını tahsil edemedikleri için takip eden süreçlerde iflas mahkemelerine başvurmak zorunda kaldı. 

• Bu durum, yatırımcıların kriptoya olan ilgisini kaybetmesine ve alana yönelik bir endişe oluşmasına yol açarak Bitcoin (BTC) ve Ether (ETH) gibi kripto paraların da ciddi bir değer kaybı yaşamasına neden oldu. 

• Kripto kışını ateşleyen FTX gibi şirketlerin çöküşünde, regülasyon eksikliği ve müşteri varlıkları ile şirket varlıklarının ayrı tutulmaması gibi unsurlar önemli bir rol oynamıştı.