Türkiye'nin yeni AML stratejisi

(Çizim: Olçar Yiğen)

Mali Eylem Görev Gücü (FATF) standartlarında karşılık bulduğu üzere; ülkelerin adli mercilerinin, kolluk birimlerinin, istihbarat kurumlarının, düzenleyici ve denetleyici kurumlarının koordinasyon ve amaç birliği içerisinde çalışmaları beklenmektedir. Paralel şekilde, suçla mücadelenin en önemli unsurlarından birisi de suçluların suç gelirlerinden mahrum bırakılmasıdır. Özellikle ekonomik menfaat elde etmek için işlenen suçların azaltılması, suçlulara etkili ve caydırıcı yaptırımların uygulanması ve suç mağdurlarının bu mağduriyetlerinin giderilmesi açısından, suçla mücadelede önleyici ve bastırıcı tedbirlerin uygulanması büyük önem taşır. Önleyici tedbirler arasında önleyici kolluk faaliyetleri, farkındalık artırıcı çalışmalar, iyi yönetişim ve saydamlığın geliştirilmesine yönelik uygulamalar ile suç şüphesini bildirim mekanizmalarının varlığı ifade edilmektedir. Öte yandan bastırıcı tedbirler arasında ise, suçun işlenmesi sonrasında faillerin ve aralarındaki bağlantıların belirlenmesine, sorumluların cezalandırılmasına ve suçtan elde ettikleri gelirlerden mahrum bırakılmalarına yönelik tedbirlerden bahsetmek gerekir. Bu tedbirler arasında el koyma ile bir güvenlik tedbiri olarak müsadere ön plana çıkmaktadır.

Ekonomik suçlardan elde edilen gelirler söz konusu olduğunda, failler bu gelirleri serbestçe kullanabilmek için yasadışı kaynağını gizlemeye (money laundering) veya bunların yasal bir kaynaktan elde edildiği izlenimi vermeye çalışırlar. Buna paralel, terörizmin finansmanının yasal veya yasadışı kaynaklar kullanılarak ve ancak gerçek amacı gizlemeye yönelik işlemler ile sağlanır. Bu kapsamda, aklama ve terörizmin finansmanı suçları ile mücadelede Mali Suçları Araştırma Kurulu Başkanlığı (MASAK) gibi mali istihbarat birimleri çok önemli bir fonksiyon üstlenmektedirler. Bu birimler, yükümlü grupları olarak nitelendirilen finansal sektörden ve finansal olmayan belirli iş ve meslek gruplarından şüpheli işlem bildirimlerini incelemekte, ve analiz sonuçlarını uzmanlaşmış kolluk birimlerine veya adli makamlara iletmektedir. Yükümlü gruplarının müşteriyi tanıma, kayıt tutma, muhafaza ve ibraz, şüpheli işlem bildirimi, risk temelli uyum programı uygulama yükümlülükleri bulunmaktadır.

Türkiye'de aklama suçu ve terörizmin finansmanı ile mücadelede (AML) mali istihbarat birimi ve yükümlülük denetimi faaliyetleri MASAK tarafından gerçekleştirilir. Soruşturma süreçleri 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu uyarınca Cumhuriyet Savcıları tarafından, kovuşturma faaliyeti ise İhtisas Mahkemeleri tarafından yürütülmektedir. Bu doğrultuda geçtiğimiz günlerde, kamu kurum ve kuruluşlarının görev ve sorumluluklarının belirlendiği, Türkiye’de Suç Gelirlerinin Aklanması ve Terörizmin Finansmanı ile Mücadele ve Müsadere Uygulamalarında Etkinliğin Artırılması Strateji Belgesi (2021-2025) yayınlandı. Ek olarak, Stratejik Amaçlar, Hedefler ve Faaliyetler Strateji Belgesi Ana Metin başlıklı belge de MASAK resmi internet adresinde yayımlandı.

Söz konusu belgeler ile aklama suçuna ve terörizmin finansmanına yönelik soruşturma ve kovuşturmalarının, ülke riskleri ekseninde ve ilgili mevzuat uyarınca etkili bir şekilde yürütülmesi için stratejik öncelikler olarak benimsenmiştir. Bu kapsamda aşağıda yer alan 5 adet stratejik amaç ve buna yönelik 14 adet hedef belirlenmiştir:

• Stratejik amaç 1: Aklama ve terörizmin finansmanı ile mücadeleye ilişkin adli ve idari süreçlerin etkili bir şekilde yürütülmesi.
• Stratejik amaç 2: Aklama ve terörizmin finansmanı ile mücadelede ulusal risk değerlendirmesinin güncelliğinin temin edilmesi.
• Stratejik amaç 3: Aklama ve terörizmin finansmanı suçlarına ilişkin mali boyutu içeren adli ve idari süreçlerin Ulusal Risk Değerlendirme Sonuçları ekseninde önceliklendirilmesi.
• Stratejik amaç 4: Aklama, terörizmin finansmanı ve bağlı öncül suçlar çerçevesinde suçtan kaynaklanan malvarlığına elkonulması ve bu değerlerin müsadere edilmesi amacıyla mevzuat altyapısının değerlendirilmesi ile tüm adli ve idari tedbirlerin etkili bir şekilde uygulanması.
• Stratejik amaç 5: Terörizmin finansmanı ile mücadele kapsamında hedeflenen mali yaptırımların etkili bir şekilde kullanılması.

İlgili stratejinin uygulanması adına tehdit ve kırılganlıkların değerlendirilmesine yönelik ilgili kurumların temsilcilerinden oluşan çalışma grupları kurularak; uygulama sonuçları öncelikle Mali Suçlarla Mücadele Koordinasyon Kurulu toplantılarında görüşülecektir. Bunlar ise Tehdit Çalışma Grubu, Kırılganlık Çalışma Grubu ve Yaptırımların İzlenmesi Çalışma Grubu isimleriyle anılacaktır. Tehdit Çalışma Grubu, MASAK koordinatörlüğünde, Adalet Bakanlığı, İçişleri Bakanlığı ve Ticaret Bakanlığı temsilcilerinden oluşacaktır. Kırılganlık Çalışma Grubu, yine MASAK koordinatörlüğünde, denetçiler ile İçişleri Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı temsilcilerinden oluşacaktır. Son olarak Yaptırımların İzlenmesi Çalışma Grubu da MASAK koordinatörlüğünde, Cumhurbaşkanlığı İdari İşler Başkanlığı, Milli İstihbarat Teşkilatı, Adalet Bakanlığı, Dışişleri Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığı temsilcilerinden oluşacaktır.